Skip to content

Внимание ! Мы в Одноклассниках

Ядернай тема

 

  • Аан бастаан киһи хараҕар көстүбэт сардаҥалары кэргэннии “Склодовскойдар ” аспыттара. Кинилэр кабинеттарыгар ыскаапка сыппыт фотопленкалар сырдаан хаалбыттар этэ. Салгыы үөрэтэннэр уран рудата көстүбэт сардаҥалары ыытарын дакаастаабыттара, бу эйгэҕэ элбэх арыйыылары оҥорбуттара да барытын засекречи гыммыттара. Онон салгыы ханнык үлэлэри оҥорбуттара биллибэт. 1903 сыл Мария Склодовская “Нобелевскай” бириэмийэ лауреата буолбута. Бу дьахталлартан бастакы Нобелевскай бириэмийэ хаһаайката. Онтон 1911 сыл Мария Склодовская иккис төгүлүн “Нобелевскай” бириэмийэ лауреата буолбута. Туох саҥа арыйыылары оҥорбута биллибэт, барыта сэкириэт.
    Россия 1912 – 1913 сылларга Саха сиригэр уран рудатын көрдүүр экспедиция тэрийэн үлэлэппитэ. Ленскэй, Өлүөхүмэ, Сунтар, Ньурба, Алдан оройуоннарынан сылдьыбыттара да тугу да булбатахтара. Арай Сунтаарга кыра радиациялаах күөлү булбуттара. Онтон 1 Аан Дойду сэриитэ, революция, гражданскай сэрии буолан уонна ыраахтааҕы былааһа сууллан кэлин экспедиция тэриллибэтэҕэ. 1935 – 1940 сылларга Германия күүскэ үлэлээбитэ, арааһа Склодовскойдар үлэлэрин ылан туһаммыттара буолуо. Ол иһин Сталин дьаһалынан Советскай Сойууска 1943 сылтан “среднее машиностроение” – диэн тэрилтэни үөскэтэллэр. Үспүйүөннэри муннараары итинник ааты биэрбиттэрэ. Бу тэрилтэҕэ Курчатов үлэлээбитэ.
    1945 сыл Германия капитуляцияланар, Американскай контингент ылбыт сиригэр түбэһэр ядернай разработкалар барбыт сирдэрэ. Американецтар документацияны бүтүннүү дойдуларыгар илдьэллэр, онно үлэлээбит учуонайдары эмиэ.(Опенгеймер – диэн учуонай эмиэ, кэлин аполлон хараабыллары айбыт киһи).
    Немецтэр атомнай бомбаны кыраннан успейдаан оҥорботохтор. Ону ситэрэн Невада штакка 1945 сыл от ыйын 16 күнүгэр специальнай вышка үөһэ ууран бастакы атомнай бомбаны “тринити” (троица) эспиттэрэ. Манна уран 235 туттубуттара, эстии күүһэ почти 20 килотоҥҥа тэҥнэспитэ!(20 тыһыынча тонна тротил эстиитигэр тэҥ). Онтон атырдьах ыйын 6 күнүгэр 1945 сыллаахха Хиросимаҕа(Япония куората) “Литл бой” – диэн (малыш) түһэрбиттэрэ. Манна заряд быһыытынан уран 235 – 64 кг. туттубуттара. Бу бомба оҥоһуута боростой соҕус. 122 мм. пушка стволун дульнай өттүн бүөлээн баран тороидальнай формалаах обогащеннай уран 235 укпуттара, ортотугар вольфрамовай стерженнээх, электроннары отражайдаатын – диэн. Иккис урановай заряды ствол казеннай чааһыгар укпуттара уонна холостой пороховой зарядтаах гильзаны укпуттара. Ствол тас өттүгэр бомба курдук формалаах халыҥ (улахан давлениены тулуйар) корпус оҥорбуттара. Бомба парашюттаах бытааннык түстүн, ол кэмҥэ самолет куттала суох расстоянияҕа тиийиэхтээх. Бомба сиргэ чугаһаабытын кэннэ пороховой заряд эстиэхтээх, уран критическай массата 50 кг. на см². Пушка стволун иһигэр тыһыынчанан кг/см² давление үөскүүр. Ураҥҥа “деление ядра урана” – диэн ядернай реакция үөскүүр. Ол гынан баран ядернай реакцияҕа 1% эрэ уран 235 кыттар уоннааҕыта үрэллэн радиация үөскэтэр. Ол иһин наһаа элбэх уран ороскуоттанарын иһин ” дорогой” оҥоһук буолар, ол иһин иккис бомбаны, “толстяк” зарядын плутоний 239 гыналлар, манна 6,4 кг. плутоний туттуллар заряд быһыытынан. Ядернай реакцияҕа 15% – на кыттар, эстии күүһэ син – биир 20 килотонн! Онон барыыстааҕа биллэр. Бу бомбаны атырдьах ыйын 9 күнүгэр Нагасаки куоракка түһэрэллэр.
    Ити эһиилэр кэннилэриттэн Америкалар “Чариотир” – диэн Советскай Сойууска ядернай охсуу оҥорору былаанныыллар 1946 сылга.Онтон кэлин хаста да ити былааннарын көһөрөллөр. Ол былааҥҥа ССРС-ка 200 атомнай бомбаны түһэрэр былааннаахтара, аҥардас Москва куоракка 15 атомнай бомба былааннаммыта уонна Ленинградка 10 шт.!
    ССРС ол кэмҥэ авиациябыт, сухопутнай күүстэрбит Аан Дойдуга саамай баай опыттаах, күүстээх этэ. Ол иһин сэриинэн түһэртэн чаҕыйбыттара. 1949 сыл Советскай Сойуус бастакы атомнай бомбатын Семипалатинскай полигоҥҥа боруобалаабыта.
    1953 сыл атырдьах ыйын 11 күнүгэр ССРС бастакы водороднай бомбаны Семипалатинскай полигоҥҥа боруобалаабыта. Онтон 11 хонон баран атырдьах ыйын 22 күнүгэр Саха сиригэр “Олгуйдаахха” (Мирнэй оройуонун хоту өт
  • тө) байыаннайдар билиммиттэринэн атомнай бомбаны самолетунан аҕалан бырахпыттара. Биллибэт биричиинэннэн эстии күүһэ 20-30 мегатоҥҥа тэҥнэспитэ! Ударнай волната сири 3 эргийбитэ. Оччотооҕу Аан дойду сейсмическэй станциялара бары фиксируйдаабыттара, СМИ-гэ, хаһыаттарга “ССРС Сибииргэ компактнай водороднай бомбаны эстилэр” – диэн. Маны, мин санаабар водороднай бомбаны эспиттэр. Водород эстиитэ уран 235, плутоний 239 эстиитинээҕэр 3,5 төгүл элбэх энергияны оҥорор.
    Водороднай бомбаҕа заряд быһыытынан:
    дейтерий 2
    тритий 3 (бу ядернай массалара) буккааһа туттуллар. Водороду көннөрү уматтахха газ курдук умайар, оттон сөкүүндэ тысячнай долятыгар мөлүйүөнүнэн кыраадыс ититтэххэ ядернай реакция үөскүүр. “Слияние ядер сверхтяжелых изотопов водорода дейтерия и трития” Сиргэ оннук түргэнник итиини ылыы ньымата биир эрэ баар!
    Ол водород смеһин иһигэр атомнай бомбаны эһии!
    Онон водороднай бомбаны эһэргэ 3 реакция барыан наада!
    1) Обычнай пороховой заряд плутоний 239 критическай массаттан таһаарыы.
    2) Деление ядра урана реакция барыытыгар мөлүйүөнүнэн кыраадыс итии тахсар.
    3) Атомнай заряд эстиитигэр үһүс реакция барар. Синтез сверхтяжелых изотопов водорода!
    Аны сүүһүнэн ядернай боруобалааһыннары Советскай Сойуус, Америка оҥорбуттара 1945-1962 сыллар. Ити кэмҥэ атмосфера үөһээ өттүгэр урут айылҕаҕа суох ксенон 129 баар буолбута!(тяжелай, радиоактивнай газ) кинескоптарга, урукку ССРС телевизордарыгар, радиолампаларга баар).
    1961 сыл ССРС-ка КПСС 17 съеһэ буолуохтааҕа алтынньы 17 күнүгэр. Хрущев баҕатынан ол съезд аһылларыгар “Царь” бомбаны эстэриэхтээҕэ сатамматаҕа. Тыал хайысхата стабильно соҕуруу үрэрэ, ол аата Москва диэки. Аны арҕаа үрдэҕинэ Скандинавия, Европа диэки буолар. Оччоҕо радиация ол диэки бардаҕына политическай скандал буолар! Ол иһин тыал илин диэки үрэрин кэтэспиттэрэ, тыал алтынньы 30 күнүгэр стабильно илин диэки үрбүтэ, ол аата биһиги диэки. Новай земляҕа самолетунан аҕалан бырахпыттара. Эстии күүһэ 50 мегатоҥҥа тэҥнэспитэ! Ударнай волна 800-тэн тахса км. сиргэ Норильскайга дьиэлэр түннүктэрин тааһын алдьаппыта! Биһигиттэн Норильскай 2 тыһ. тахса км. буолуо. 1962 сыл 3 дойду ядернай сэрии сэбин боруобалыыры (сир үрдүгэр, салгыҥҥа, космос куйаарыгар ) эһиини тохтоппута. Манна ССРС, АХШ, Англия илии баттаабыттара.
    Элбэх ядернай эһиилэри оҥорор биричиинэлэрэ – араас химическэй элеменнэри эһиигэ боруобалаабыттара, ол түмүгэр, нейтроннай, кобальтовай, бустинговай бомбалары айбыттара.
    Нейтроннай бомба начинката – обычнай атомнай бомбаҕа тяжелай металлары уган эһии (кыһыл ртуть, уран 235, 238 о.д.а.)
    Кыра ядернай зарядка холобур ртуту эбэбит, оччоҕуна ртуть тяжелай металл ядротугар элбэх нейтроннаах. 360 кыраадыс 3 км. радиустаах сиргэ тыынар тыыннаах ордубат. 3 км. шахтаҕа да сыт син биир тэҥ облучение ылаҕын. Нейтроҥҥа преграда суох!
    Поражающие факторы ядерного взрыва:
    1) Световое излучение. Бу эстии буолла да 10-15 сөкүүндэ сып сырдык уот тыгар, ону көрдөххө хараҕа суох буолаҕын, харах сетчаткатын сиир (поражает).
    2) Күүстээх радиоимпульс. Манна үлэлии турар радиоприемник, телевизор, уопсайынан радиоаппаратура алдьанар.
    3) Ударная волна 3 км. радиустаах сиргэ бүтүн дьиэ ордубат, 3-5 км. дылы – сплошные пожары!
    4) Местная радиация.
    Бу даннайдар биллэн турар ядернай заряд мощноһыттан тутулуктаах. 1965 – 1970 сылларга ыытыллыбыт медицинскэй чинчийиилэргэ хоту олорор регионнарга куолай рага атын ССРС регионнарыттан 10 төгүл! үрдүгэ биллибитэ. Мурманскай, Архангельскай уобаластар, ХМАО, Красноярскай кыраай хоту өттө, Саха сирин хоту өттө, Өлөөн, Сааскылаах, Мирнэй оройуонун хоту өттө, Бүлүү бөлөх оройуоннар.
    Ядернай эһии бобуллубутун кэннэ сир анныгар эһиини проектаабыттара “Подземные мирные ядерные взрывы” – диэн. ССРС-ка 1965-1987 сылларга 124 ядернай эһиини сир анныгар оҥорбуттара. Ол иһигэр Саха сиригэр “Росатом” билинэринэн 12 ядернай эһии оҥоһуллубута. Итинтэн икки авариялаабыта.
    “Кристалл” – 1974 сыл алтынньы 2 күнэ.
    ×Кратон 3″ – 1978 сыл атырдьах ыйын 24 күнүгэр. “Кратон 3” баччааҥҥа дылы саркофага суох сытар!
    Ядернай эстиигэ

 

  • поэтапно 3000-тан тахса изотопа үөскүүр. Итилэртэн 300-тэн тахса – радиоактивнайдар!
    Билигин Менделеев таблицатыгар 119 химическэй элемент баар. Порядковай номера 83 уонна онтон үрдүкүлэр бары радиоактивнайдар!
    РФ-га термоядернай реактор үлэлэттилэр бу соторутааҕыта, онно өссө эбии 10 химическэй элемени буллулар.
    Бүтэһигэр, “Большой адронный коллайдер” диэни Франция – Бельгия икки ардыгар оҥорбуттара. 27 км. диаметрдаах тороидальнай туннель. Туннель биир өттүгэр кыра ядернай эһии оҥороллор, ол эстиигэ үөскүүр протоннар туннель устун сөкүүндэҕэ 299 997 км. скоростаах утарыта туннель уҥуоргу өттүгэр көрсөн тарааннаһаллар, ол тарааннаһалларыгар суммарнай скоростара почти 600 000 км/сек. Манна алдьархайдаах күүстээх эстии буолар, материнскай эстииттэн мөлүйүөнүнэн төгүл күүстээх!
    Экоактивистар тохтото сатаабыттара “чернай дыра ” үөскүө – диэн. Сулустар эстиилэрэ эмиэ итинник быһыылаах. Холобур сиртэн 50 тыһ. световой сыл ыраахха сулус эһиннэҕинэ сиргэ баар тыынар тыыннаах барыта өлөр! Улахан кыһыл гигант сулустарга одновременно хас да сиргэ термоядернай эстии буолар, ол эстиигэ утарыта сааллар протоннар эстиилэригэр бу сулустар эстэн тобохторо “черная дыра” буолар. Черная дыра – сверхплотнай сулус, холобур диаметра 2-3 км. буолар уонна ыйааһына биһиги күммүтүнээҕэр сүүһүнэн төгүл ыарахан. Атомнар оҥоһуулара, бэйэлэригэр пропорциялара син биир күн систематын курдук. Ону наукаҕа пока биллэ илик күүс ыга тардыталыыр. Холобур, туох баар күн систематыгар баар планеталары күҥҥэ сыһыаран кэбиһэр. Күн ядро курдук сир, марс, меркурий, венера, юпитер, сатурн, уран, нептун, плутон, электрон курдуктар…

    В.Е. Николаев,
    Хатыҥ-Сыһыы,
    Ньурба, 17.03.2024 сыл.

Оставить комментарий

Войти с помощью: