Skip to content

Внимание ! Мы в Одноклассниках

Тыла суох – омук суох

20.01.2024, 19:18

Бу күннэргэ Ньурбаҕа үгэс буолбут улуустааҕы “Аман Өс” диэн сахалыы ыраастык саҥарар дьон ортотугар күрэхтэһиибин 24-с төгүлүн ыытаары түбүгүрэ сылдьабын. Сырыы аайы арыый атыннык ыыта сатыыр идэлээхпин.

Бу сырыыга иллэрээ сыл алҕаска билсибит үөрэнээччини ыҥырарга сананным. Эдэр оҕо бэйэтиттэн арыый кыра саастаах оҕолору көрө-истэ сылдьар киһи ол 10-лаах оҕолор хайдах бэйэлэрин кытта кэпсэтэллэрин чопчу билээри. Ол эрээри, оҕом быйыл үөрэх кыһатын бүтэрэр буолан, кыайан кыттыбаппын диэтэ. Ол да буоллар, ол сүрүн сорукпун ыйыттым, 10-лаах оҕолор бэйэлэрин икки ардыларыгар хайдах кэпсэтэллэрий диэн. Ону ол оҕом, нууччалыы кэпсэтэллэр диэтэ. Ити Ньурбаттан ыраах баар кыстык, 6 көстөн ыраах сытар, биир да нууччалыы тыллаах киһи суох сирэ. Ийэлэрэ, аҕалара биллэн турар сахалар! Ийэлэрэ, аҕалара диэбиккэ дылы, олору ырытыахха эрэ. Бу 7-11 саастаах оҕолор төрөппүттэрин саастара 30-40 буолуохтаах. Өйдөрүн туппут, сиппит дьон. Ол сиппит-хоппут дьон оҕолоро тоҕо нууччалыы кэпсэтэллэрий? Тоҕо бэйэлэрин икки ардыларыгар сахалыы кэпсэппэттэр?! Итинник көстүү аҥаардас Ньурба улууһун ыраах тыаларыгар эрэ буолбакка, бүтүн Саха сирин үрдүнэн баарын сэрэйэбин. Үгүс төрөппүттэр Үтүүп, куйаар ситимин буруйдууллар. Олорон биэрдэххэ, иэдэйииһибит. Кыахпытын ылларыахпытын сөп. Билиҥҥи 10-лаах оҕолор аны 50 сылынан алта уончалаах дьон буолуохтара, биһиги курдук саастаах. Кыраларыттан нууччалыы кэпсэтэ үөрэммит дьон улаатан баран уларыйаллара саарбах. Бүттэхпит ол! Омук быһыытынан эстэр суолга үктэнэн эрдэхпит, наар нууччалыы эрэ чубугураһыахпыт. Эбиитин ааппыт бүтүннүү нууччалыы буолуоҕа. Ол тус аата, аҕатын аата сахалыыта абырыа суоҕа. Тоҕо диэтэххэ, өбүгэтин аатын кыайан сахатытар кыахпыт суох. Билиҥҥи аан дойду үрдүнэн тарҕанан олорор 600000 сахаттан толору сахалыы ааттаах дьон ахсаана баара-суоҕа 200-250 эрэ баар. Уоннааҕылар бүтүннүү дьох буолбут дьокууттар (Өксөкүлээх этиитинэн).

Улууспут киинигэр үөрэх кыһаларын аҥаара отой да нууччалыы үөрэнэллэр. Итинник көстүү эмиэ бары улуустарга баар буолуохтаах. Эбиитин нууччалар түөлбэлээн олорор улуустарыгар уонна Саха сирин хоту, илин өттүлэригэр (Орто Халыма, Хаандыга, Баатаҕай) эҥин курдуктарга нууччалыы үөрэтии күүскэ баһыйар буолуохтаах. Саха сирин киин куоратыгар биир оннук! Онно 50-ча үөрэх кыһатыттан 3-5 эрэ үөрэх кыһата сахалыы үөрэтэр. Олор да оҕолоро бэйэлэрин кытта кэпсэтиилэрэ үксэ нууччалыы буолуо диэн сэрэйэбин. Былырыын кулун тутарга ТҮМҮҮ диэн түмэр мунньахха анал ыҥырыынан кыттыбытым. Онно билиҥҥи 5 чулуу саха илии баттаан, Саха омук үөрэхтээхтэригэр “Саҥа Сурук” диэн 100-тэн тахса сыллааҕыта Өксөкүлээх суругун үтүктэн нууччалыы суруллубут сурук тарҕаммыта. Онно саха омуга 50-100 сылынан СУОХ БУОЛУО диэн билгэлээһин оҥоһуллубут этэ. Ыарахан буолбаат?! Бу билигин олорор бары сахалар тылбыт өлөрүгэр-сүтэригэр буруйдаах буолуохпут! Бу айылаах сайдыылаах кэмҥэ тиийэн кэлэн баран бэйэбит акаарыбытыттан, сүрэҕэ суохпутуттан ама өлүөхпүт-сүтүөхпүт дуо?! Бэйэ бодотун тардынар кэм кэллэ! Кыахпытын ыллардахпытына, кыайан өрүттүөхпүт суоҕа!  Дьиҥэ быыһанар суол баар курдук. Ол төрөппүттэри кытта ыкса үлэни ыытыы буолар. Ону мин санаабар, тэрийиэххэ сөп. Онно салалта көмөлөһүөхтээх. Хас улуус аайы 10-ча киһилээх бөлөх тэрийэн баран тыаларынан тыыран үлэлиэххэ сөп. Сыл аайы салалта сыллааҕы ыыппыт үлэтин оҥорор эбээт, саха тылын быыһыыр туһугар  итинник курдук үлэни тэрийиэххэ сөп. Ил Дархан онно аналлаах үгүөрү үбү үбүлээбитэ. Феодосия Габышева үлэтэ эмиэ итинник хабааннаах. Күүспүтүн холбоотубут, саҕалаатыбыт да барыта көстөн иһиэҕэ. Сүнньүнэн хантан эрэ ылсан саҕалыаҕыҥ. Ньурбаттан саҕалыыр тоҕо сатаныа суоҕай. Үөһээ Бүлүүгэ былырыын улуустарыгар саха тылын билии таһымын чинчийбиттэр эбит. Поскачин В.С. түмүгүн билэн баран соһуйбут үһү. Вилюяна Никитина Ньурбаҕа эмиэ чинчийии ыыппыта, түмүгүн билэ иликпит.  Итинник чинчийиини бары улуустарга ыытыахха сөп. Аһара ыарахана суох буолуохтаах. Төрөппүттэри да кытта үлэ кыайтарыан сөп. Саҕалыаҕыҥ, олорон биэримиэҕиҥ!

Ньурбаттан Бигэ Өрөкүй Бааһынай уола.

Оставить комментарий

Войти с помощью: