Skip to content

Внимание ! Мы в Одноклассниках

Тиксии аттыгар ниэмэстэр базалара баара дуо?

Элиэнэ өрүс төрдүгэр биир арыыга, 1970 сыллаахха вертолетунан көтө сылдьан дьикти тутууну көрбүттэрин туһунан сурах баар.

Кытылга 200-чэ миэтэрэ уһуннаах сиринэн тайаабыт муора хараабылларыгар аналлаах бетон причалы көрбүттэр. Ол аттыгар солярка уонна кыраһыын кутуллубут алта сүүсчэкэ устуука 300-түү лиитирэлээх буочукалар бааллар эбит. “KRIGS-MARINE” диэн суруктаахтарын уонна свастика ойуулаахтарын туһунан кэпсииллэр. Итинтэн сабаҕалаан, бу сир Аҕа дойду сэриитин саҕана ниэмэс хараабыллара уонна подводнай лодкалара уматык куттан ааһар сирдэрэ буолуон сөп, дииллэр.

Билигин, бу туһунан ханнык да историческай докумуон суоҕун быһыытынан, тугу баҕарар куолулуохха сөп. Эбиитин, бу диэки араас экспедициялар да, туристар да охсуллан ааһаллар эбит да, биир да хаартыскаҕа түһэрии суох быһыылаах.

Манна сыһыаннаах, чуолкайдык биллэр историческай докумуоннарынан бигэргэнэр туох баарый?

1940 сыллаах саас, ССРС-тан Германия посольствота, биир хараабылы Хотугу Муора Суолунан арҕааттан илин арыаллаан баралларыгар көрдөспүт. Бу, ниэмэстэр Иккис Аан дойду сэриитин тоҕо тардыбыт кэмнэрэ этэ. Дьиҥэ маннык кэпсэтиһии 1939 сылтан ыла бара сатаабыт эбит. Кэмниэ кэнэҕэс нууччалар, “Комет” диэн ааттаах банановозтан байыаннайга кубулутан тупсаран оҥоһуллубут хараабылы арыаллыыр буолбуттар.

Аан дойду сэриитэ саҕаламмытын кэннэ, нууччалар бу судно Хотугу Муора Суолунан айанныырын тоҕо көҥүллээтилэр?

Сэрии иннигэр Англия, Франция да, АХШ да, тыҥаан турар туругу тоҕо тардыбат туһугар сэрэнэн дьаһаналлара. Онтон сэрии саҕаламмытын кэннэ, арҕааҥы дойдулар туох санаалаахтара соччо биллибэт этэ. Кинилэр ССРС-ы кытта дипломатическай кэпсэтиһиилэртэн дьалты буола сатыыллара. Онон Германияны ССРС-ка күөттүөхтэрин, баҕар сэриигэ көмөлөһүөхтэрин сөп курдуга. Кинилэр, аны хотторор түгэннэригэр Европа экономиката бүүс-бүтүннүү илиҥҥи фроҥҥа нууччалары утары түмүллэн үлэлиир кыахтааҕа. Онтон ССРС промышленноһа сэриигэ бэлэмэ суоҕа. Онон Кремль төһө кыалларынан, Германия саба түһэригэр сылтах биэрбэт буола сатыыра. Аны урут ССРС уонна Германия, Бастакы Аан дойду сэриитин кэнниттэн, Аан дойду сыһыаннаһыытыгар туора көрүллэр буоланнар, иккиэн бииргэ үлэлииргэ күһэллибиттэрэ. Өр сыллаах бииргэ үлэлээһин, төһө да биирэ атыныгар саба түһэр кутталлааҕын иһин, эмискэ тохтооботоҕо.

Ол да буоллар, нууччалар сэрэххэ араас миэрэлэри ыла сатаабыттара. Ол саҕанааҕы Хотугу Муора Суолун начальнига И.Д. Папанин ис дьыала наркома Л.П.Берияҕа маннык сурук суруйбут

В навигацию 1940 года на Главсевморпуть возложена проводка двух немецких судов Северным морским путем с запада на восток. У меня нет сомнений, что указанные суда будут иметь на борту оружие. Поэтому считаю необходимым иметь на борту ледоколов «И. Сталин» и «Красин», осуществляющих проводку этих судов, по два пулемета с соответствующим запасом патронов и по одному инструктору для инструктирования и обучения судэкипажа овладению указанным видом оружия

Бу сурукка Берия эппиэттээбэтэх. Ол да буоллар, айаҥҥа бэлэмнэнии бара турбут. Кэлин биллибитинэн, “Кометы” сэриигэ бэлэмнээн күүскэ сэбилээбит этилэр. Ол курдук, алта устуука 150 миллиметрдээх орудиелар, тоҕус 20 уонна 37 миллиметрдээх зенитнэй пушкалар, биэс торпеднай аппараттар, бу хараабылга бааллара. Ону таһынан трюмҥа чаас-чааһынан араартаммыт “Арадо” диэн гидросамолет кистэнэ сытара. Онон иккиэйэх пулемет киниэхэ утарылаһар кыаҕа суоҕа

Баҕар ол иһин да буолуо, бу устууга ССРС оборонатын комитета эрдэттэн бэлэмнэммит курдук. Ыам ыйын 20 күнүгэр маннык уураах таһаарбыт

  1. Разрешить НК ВМФ осуществить в навигацию 1940 года перевод подводной лодки Щ-423 из состава Северного флота на ТОФ. 2. Обязать т. Папанина И.Д.: а) оборудовать подводную лодку Щ-423 ледовой защитой на Мурманском судостроительном заводе по чертежам НК ВМФ; б) провести подводную лодку Щ-423 в навигацию 1940 года в составе каравана судов по Северному морскому пути из Мурманска до бухты Провидения; в) совместно с НК ВМФ утвердить план обеспечения подводной лодки Щ-423

“Комет” от ыйыгар айаҥҥа турунуохтааҕын, нууччалар биллибэт сылтаҕынан атырдьах ыйын ортотугар диэри туппуттар. Хараабыл хапытаана Р.Эйссен атырдьах ыйын 13 күнүгэр, кэмниэ кэнэҕэс маннык телеграмманы туппут:

Русские просят корабль немедленно идти к проливу Маточкин Шар, где его ждет ледокол «Ленин» с инструкциями и навигационными материалами на борту. На запрос Борисов (сотрудник Наркомата внешней торговли) отвечает, что обстановка неблагоприятная, и предлагает поторопиться. Согласно полученным от руководителя экспедиции Шевелева сведениям, имеется обоснованная надежда, но предлагается спешить

Щ-423 подводнай лодка (командира – 3-һүс рангалаах капитан И.М.Зайдулин), “Кометтааҕар” бытааннык устар буолан, эрдэттэн сир ыла турбут. Кинини “А.Серов” диэн транспортнай хараабыл арыаллаан, атырдьах ыйын 15 күнүгэр Диксоҥҥа тиийбит. Бу кэмҥэ “Комет” Новая Земля арыыга баар.

Салҕыы, Арктика Илиҥҥи сакторын начальнига А.П.Мелехов отчуотун ааҕыҥ

О предстоящей проводке на восток судна, проходящего под именем «Лихтер» (Комет атын аата), узнали 24.08. При этом «Лихтер» в это время находился у острова Тыртова. В беседе с Москвой по прямому проводу через радио-центр (мыса) Шмидта получили от т. Степанова (заместитель начальника ГУСМП) запрос, знаем ли мы что-либо о «Лихтере». Пришлось ему сообщить, что ничего не знаем, так как сегодня только о нем вообще услыхали.

    29 августа получили место от Сергиевского, когда он в 06 по московскому (времени) был в 240 милях от острова Четырехстолбового (архипелаг Медвежий.). Получив от т. Шевелева предупреждение шифром о том, что это за «Лихтер», о том, что проводка его должна быть особой, чтобы не видело ни одно судно, решили поручить эту проводку только ледоколу «Каганович».

    30 августа около 17.30 в 10 милях от острова Четырехстолбового встретили и приняли под проводку «Лихтер» В 04.30 (1 сентября) получили распоряжение из Москвы остановиться и, возможно, даже вернуться с 11.00 обратно С полученным определенным распоряжением т. Папанина вернуть «Лихтер» на запад вместе с т. Никитиным (помполит Штаба операции) поехали на него для переговоров. Капитан «Лихтера» от возвращения категорически отказался

    2 сентября в широте 70°15 нордовой и долготе 170°02 остовой (мыс Шелагский.) легли в дрейф во льду баллов около 3–4. Через т. Сергиевского объявили капитану «Лихтера» ждать до получения ответа из Москвы, но последний передал просьбу прибыть к нему для переговоров. Снова с т. Никитиным поехали на «Лихтер». Капитан заявил, что его должны около Берингова пролива встречать 1 сентября, поэтому он задерживаться больше не может, и ультимативно заявил, что независимо от ответа из Москвы он завтра, то есть 3 сентября, в 8 часов по местному времени снимается и уйдет самостоятельно и просит к этому времени снять лоцманов. Одновременно дает письмо, что всю ответственность за последующее с судном и людьми он принимает на себя и на свое правительство. Вторично сообщили в Москву о положении дела.

    3 сентября в 8.30 получили разрешение отпустить «Лихтер» на восток, но с получением письма и обеспечением наблюдения за его направлением Письмо взяли, текст которого был почти целиком передан нами. Выведя на чистую воду в широте 70°10 нордовой и долготе 170°36 остовой в 9.30 «Лихтер», отпустили для самостоятельного плавания на восток

Хотугу Муоратааҕы Суолунан аан бастакынан айаннаабыт Щ423 подводнай лодка экипаһа

“Комет” рейдер, ити курдук Хотугу Муора Суолунан Чуумпу акыйааҥна тахсан хас да хараабылы тимирдибитэ.

Ол саҕанааҕы Сэбиэскэй Союз сэриигэ бэлэмэ суоҕун уонна атын кыахтаах дойдулар фашистскай Германияны утары биир кэлим фрону тыл-тылга киирсэн тэрийэ охсубатахтарын туһанан, байыаннай хараабыл Атлантическай акыйаантан Чуумпу акыйааҥҥа түспүттээх. Бу айаҥҥа, ниэмэс разведката Арктика туһунан элбэх сибидиэнньэни хомуйан, кэлиҥҥи устууларыгар киэҥник туһаммыта чуолкай.

200 миэтэрэ усталаах бетонунан кутуллубут причалы тутарга элбэх тутуу матырыйаала, тутууга туттуллар араас техника наада. Ниэмэстэр ГУЛАГ хаайыылаахтарын курдук, сыччах күрдьэх-тачка көмөтүнэн үлэлээбиттэрэ биллибэт. Ону барытын транспортнай хараабыл тиэйэн кэлиэхтээх. Оннук улахан хараабылы, сэрии кэмигэр биллибэтинэн-көстүбэтинэн кистээн, Хотугу Муустаах акыйаан курдук уустук айылҕалаах дойдунан аҕалар кыайтарбата чуолкай. Алҕас ааспыттарын да иһин, итинник улахан объегы кимиэхэ да биллэрбэккэ-көрдөрбөккө тутан кэбиһэллэрэ кыайтарбата буолуо. Онон итинник тутуу баар да буолтун иһин, ол ниэмэс тутуута буолбатах.

Суруйалларынан, кистэлэҥ причал Элиэнэ өрүс дельтатыгар баар, Быковскай протока хаҥас кытылыгар баар

Итинэн иһирдьэ киирдэххэ Столб диэн ааттаах арыы баар үһү. Картаҕа көрдөххө, “Сокол” заповедник таһыгар. Ити, көстөр 3 – 4 арыылартан биирдэстэрэ. Дьиҥэ ол тутууну билбит-көрбүт, хаартыскаҕа түһэрбит киһи син баар буолуо этэ. Ити диэки дьон олох сылдьыбат сирдэрэ буолбатах. Холобур, Уфа куоракка олорор автолюбитель айанньыт Алексей Тулупов страницата манна баар

http://alekseyt.livejournal.com/profile.

Кини суруйбут

Совершенно уникальная штука. Единственный каменный остров в дельте Лены, да еще и высотой 114 метров, все остальные острова имеют песчаную основу, и почти не выступают над водой, не более чем обычная песчаная коса на реке. Наверху стоит какой то древний гурйи и крест, покорителям Севера. Говорили, что здесь даже была секретная база немцев в войну с причалом, но, мы лично убедились, что ничего тут нет. Хотя… Арктику всегда окутывали какие то тайны. Здесь всегда что-то происходило и происходит. МОжет по этому сюда так всех тянет… Говорят, что когда датчане-аквалангисты залезли в утонувшую немецкую подводную лодку, которая секретно куда то плыла, то там нашли документы, о том, что она должна была пройти через пролив Вилькицкого, и выйти именно сюда

Бу диэки, чахчыта да ханан эрэ подводнай лодкалар базалара баар буолуохтаах. Ол туһунан Г.Г.Костев (капитан 3 ранга, а позже контр-адмирал в отставке, кандидат военно-морских наук, профессор, член-корреспондент Академии военных наук) маннык ахтыбыт

Переход соединений ПЛ по СМП осуществлялся только в восточном направлении и включал в себя четыре этапа: подготовительный, переход от Кольского залива к порту Диксон, переход от порта Диксон к порту Провидение на Чукотке и заключительный этап — переход от порта Провидение к пункту постоянной дислокации.
Подготовка к столь сложному переходу предусматривала и особые мероприятия на случай вынужденной зимовки соединения кораблей во льдах Арктики. Эти особые мероприятия заключались в проведении расчетов, получении и размещении необходимых для зимовки запасов материально-технических средств и продовольствия на кораблях соединения. Разрабатывались также организация и план самой зимовки в возможных пунктах на трассе перехода.
В1949 г. таким пунктом был определен порт Тикси, но в 1956 г. кораб¬ли зимовали ниже Амбарчика, в притоке Колымы Пантелеиха, в поселке Нижние Кресты.

Оттон, ол базаҕа элбэх “Кригсмарине” диэн суруктаах буочука мунньуллан турара, манна ниэмэстэр базалара турбутугар дакаастабыл буолбатах. Биллэрин курдук, Карскай муора тулатынааҕы арыыларга, Германия кистэлэҥ, хараабыл заправкалыыр базалара бааллара. Нууччалар онно хаалбыт буочукалары кэлин туһаҕа таһааран туттубуттара чуолкай.

Сэрии саҕана Германия армията уматыгы тимир суолунан аҕалан баран, салҕыы бензовоз массыыналарынан буолбакка, буочукаларга уонна канистраларга кута-кута грузовиктарынан тарҕаталыыра

Көрөргүт курдук канистралара биһиэнигэр үүт-үкчү маарынныыр. Германияҕа айыллыбыт канистралары, туттарга табыгастааҕын иһин, ССРС-ка үтүгүннэрбиттэр. Биһигиттэн ураты англичаннар, американецтар, итальянецтар о.д.а. итинник канистралары бэйэлэригэр анаан онороллоро.

Билигин германскай буочукалар киһи үөйбэтэх сиринэн быраҕылла сыталларын көрөллөр.

Биһиги дойдубутугар Алдан уонна оннооҕор Кэмпэндээйи диэки туттулла сылдьар ниэмэстии суруктаах буочукалары көрбүт дьоннор бааллар.

Манна, Аҕа дойду сэриитин саҕана, Арктикаҕа Каменный диэн ааттаах тумулга тутуллан иһэн быраҕыллыбыт база туһунан ахтан ааһар тоҕоостоох. Бу тумул Обь өрүс Карскай муораҕа турар сиригэр баар.

Сэрии иккис сылыгар, союзниктар ССРС-ы араас байыаннай техниканан, аһынан Хотугу муора суолунан хааччыйан барбыттарыгар, Германия “Прыжок кошки” диэн операцияны саҕалаабыта. Ол чэрчитинэн, бу диэки ниэмэстэр муора базатын оҥостуохтаахтара. Ону биһиги разведкабыт эрдэттэн билэн, манна биһиги дьоммут маһынан сымыйа муора базатын бэрт тургэнник тута охсубуттара. Биллэн турар, манна хаайыылаахтар үлэлээбиттэрэ. Ити дезинформация түмүгэр, ниэмэстэр “Прыжок кошки” операцияларын тохтоппуттара. 1947 сыллаахха, бу тутууну сөргүтэн дьиҥнээх кистэлэҥ база тутуута саҕаламмыта. Ол курдук, муора базатын инфраструктурата, ол иһигэр 500 килэмиэтирдээх тимир суола, судно ремоннуур собуот тутуллуохтааҕа. Ол эрээри, сотору кэминэн бу тутуу толору күүһүнэн үлэлиир кыаҕа суоҕа дакаастаммыта. Ол биричиинэтинэн, манна тутуллар тутуу матырыйаала бу дойдуга суоҕа, ол кэмҥэ кыайтарбат причал туһынааҕы ууну дириҥэтэр үлэлэр наада буолуулара буолбута. Онон бу үлэлэр 1949 сыллаахха тохтообуттара.

Дьэ ити курдук, дойду көмүскэлин туһугар араас кистэлэҥ тутууллар тутуллубуттара. Ол эрээри бу тутуулар, дьон үлэтэ сыаналаммат, үөрэх этэрин улахаҥҥа уурбат кэмэ кэлэн ааспытын эмиэ туоһулууллар.

Сигэтэ

 

Оставить комментарий

Войти с помощью: