Skip to content

Внимание ! Мы в Одноклассниках

АЛЫҺАРДААХ УДАҔАН

Бу икки үйэ, эргэ уонна саҥа былаас алтыһыыларыгар олорон ааспыт саха уһулуччу талааннаах дьахтара Анна Павлова – Алыһардаах Удаҕан уруккулуунан Орто Бүлүү улууһун Лүүчүн нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аана, киһиттэн ураты дьоҕурдааҕа бэрт эдэриттэн биллибитэ. Оҕо сылдьан, ыраахтан ытыһын сүөһү диэки тоһуйан баран, бэттэх тартаҕына, ытыһыгар толору хаан кэлэр эбит. Ону көрөн, сорохтор дьиктиргээн, сорохтор куттанан, кини туһунан ибир-сибир кэпсэтэр буолан испиттэр.

Аҕабыыкка сүрэхтэнэн, Аана диэн ааттанан, кыракый сааһыттан айылҕаны кытта алтыһан үөскээбит. Өҥ алаас биир эҥээригэр олохсуйан, сүөһү ииттэн, бултаан-алтаан олорор, балачча кыанар төрөппүттэрдээх буолан, оҕо сааһыгар улахан кыһалҕаны билбэккэ улааппыт. Букатын кыра сааһыттан болҕомтолоох, бэрт дьикти тыллаах-өстөөх, көрдөөх-нардаах эбит. Бииргэ үөскээбит оҕолорун мунньан, араас оонньууну-көрү тэрийэрэ үһү. Кэлин, улаатан баран, дойду иччилэригэр салама ыйыыр үгэстэммит.
Аана ситэригэр үрдүк дьылыгырас, көнө уҥуохтаах, бэрбээкэйинэн охсуллар, долгуннурар у´ун суһуохтаах, үрдүк кырыылаах муруннаах, уоттаах арылхай харахтаах, арыы саһыл сырдык хааннаах, ымыы түөһүн курдук тэтэркэй имнээх, этиэхтэн кэрэ дьүһүннээх кыыс дьахтар буолбут. Биир эмиэ бэйэтин курдук ураты дьоҕурдаах, кэлин эмиэ аатыран, Бэдэрдээх Удаҕан дэммит кыыстыын үп-үрүҥ таҥаһы таҥнан баран, сайын улахан күөлү үрдүнэн хааман тахсаллар эбит. Онно томторго кэлэн тура түһээт, Аана анараа кыыска этэрэ үһү: «Ыл, этэрбэһиҥ уллуҥун көрдөр эрэ», — диэн. Бэдэрдээх Удаҕан этэрбэһин уллуҥа сиигирбит, оттон Аана киэнэ кураанах буолара үһү. Ону Аана: «Дьүөгэм, төһө да бэрт буолларгын, син миэхэ баһыйтарар эбиккин ээ», — диир эбит. Сотору кини дьону, сүөһүнү эмтиир идэлэммит. Эмтээтэ да – киһи-сүөһү үтүөрэн иһэр буолан бэрт сотору аатырбыт, улахан ыҥырыыларга сылдьар буолбут.
Аана үөскээбит нэһилиэгэ – былыр улахан ойууннар үөскээбит сирдэрэ. Кинилэр онно Аана да саҕана элбэх этилэр. Ол гынан Алыһардаах Аана кэминээҕи ойууннар, удаҕаннар барылара киниэхэ баһыйтаралларын, күлүктэтэллэрин билинэллэрэ үһү. (Оччотооҕу дьон сиэрдээх этилэр).
Аана дойдутун киһитигэр Сыгынньах Ойууҥҥа кэргэн тахсыбыт. Сыгынньах – сиэмэх ойуун. Кини киһини, сүөһүнү сиэбит буоллаҕына, Аана, тута билэн, аттыттан үүрэн ыытар эбит. «Бар, киэр буол! Туох аанньа киһи буолуой, баҕайы! Эмиэ дьабадьыта хааннаммыт ээ», — диирэ үһү. Алыһардаах бэйэтин «Үөһэттэн, үрдүкү айыылартан айдарыылаах айыы удаҕанабын» дэнэр эбит. Букатын ол-бу кири-дьайы, дьон сымыйанан эмтииллэрин, сымыйанан ойуумсуйалларын, удаҕамсыйалларын, түөкүннүүллэрин сөбүлээбэтэ үһү. Бэйэтэ наһаа өйдөөх, киэҥ билиилээх, былыргы кэпсээннэри, ырыалары, сиэри-туому, абы-хомуһуну аһара билэр буолан, элбэх кэпсээннээҕэ дииллэр. Ол кэпсээннэрэ дьоҥҥо-сэргэҕэ хаалбыттар. Аана иккитэ хат буола сылдьыбыт, иккиэннэригэр төрөөбүт. Онно биирдэ: «Алыһары төрөттүм», иккиһигэр: «суору төрөттүм», — диэн кэпсээбит. Оҕо төрөөбөтөх. Онон билигин кини быһаччы ыччаттара суохтар, ырааҕынан аймахтара эрэ бааллар. Ити «төрөппүт алыһарыттан» кини Алыһардаах Удаҕан диэн ааттаммыт. Кини: «Алыһарым соччо туһата суох, Суорум ону-маны билэр, оттон Кэкэ-Букам эмтиирбэр наһаа көмөлөһөр», — диирэ үһү. Онон биир кыыла, кэкэ-бука – Саха сиригэр кыстыыр кыра көтөр.
Саҥа былааска ойууннааһыны, отоһулааһыны утары уоттаах-төлөннөөх охсуһуу барбыт кэмигэр Аананы олорор сириттэн Мукучу нэһилиэгиттэн тутан, Бүлүү куоратыгар киллэрэр сорудахтаах милииссийэ барбыт. Кини, тиийэн, эмээхсини атын сыарҕатыгар олордон баран куоракка икки хонон тиийбит. Эмээхсини кытта аара суолга кэпсэппит, ыалга киирэн хоноллоругар эмээхсин киирэн хонсоро үһү. Бүлүү куоратыгар тириэрдэн, эмээхсинин туттараары гыммыта, арай эмээхсинэ суох, сыарҕатыгар эмээхсин оннугар хоруолаах чөҥөчөк олорор үһү. Ол аата, икки суукканы быһа хоруолаах чөҥөчөгү кытта кэпсэтэн айаннаабыт…
Милииссийэ отделын начаалынньыга улаханнык кыыһырбыт, киһитин мөхпүт уонна Алыһардаах Удаҕаны тутан аҕала Мукучуга бэйэтэ барбыт. Ити кэмҥэ Бүлүү эргиннээҕи ойууннары: Куонааны, Егор Герасимовы, Никон Васильевы, Мэчикээйи, Испирдиэни уонна да атыттары – элбэх киһини тутаттаан, Бүлүү куоратыгар муспуттар. Начаалынньык тойон тиийэн Алыһардаах Удаҕаны бэстилиэтинэн куттаан туран таҥыннаран, таһааран сыарҕатыгар хороччу кэлгийбит. «Миэхэ баҕас хоруолаах чөҥөчөк буола оонньообот инигин!» – диэбит. Ону эмээхсин: «Тоҕойуом, миигин саллаат оҥостоору илдьэҕин дуо? Чэ, үчүгэйдик кэлгий, аны дэргиэҕэ түһэн хаалыам!» – диэбит. Начаалынньык ыалга хоммокко атын хаптара-хаптара, уларыта-уларыта түүннэри айаннаан, куоракка кэлбит уонна эмээхсини сүөрэн туттараары көрбүтэ: сыарҕатыгар эмиэ чөҥөчөгү хороччу кэлгийэн аҕалбыт үһү. Дьэ, сөхпүт-махтайбыт, куттаммыт даҕаны. Алыһардааҕы хайдах тутан аҕалар туһунан толкуйга түһэ сырыттахтарына, хата, Степан Филиппович Гоголев истэн: »Кырдьаҕас киһини муҥнаамаҥ, кини туох да куһаҕаны оҥорбот!» – диэн тохтотолообут.
Алыһардаах, уһуннук ыалдьан, отутус сыллар ортолорун эргин өлбүт. Кини өлүөн үс хонук иннинэ ийэтин эмтэтэ тиийэ сылдьыбыт Буолкалаах Уола – Прокопий Прокопьев билигин да тыыннаах. Онно Алыһардаах, оронуттан нэһиилэ туран, илиитэ көрөр буолбут дьахтары кыырбакка эрэ сүллэрдээн, кыталык сототун уҥуоҕунан ыарыытын курдаттыы оборон эмтээн кэбиспит уонна: «Аны эмтээбэппин. Сааһым аҕыс уонум буолла, бу бүтэһик эмтээһиним, аны үс хонон баран, өлөбүн», — диэбит… Өлбүтүн кэннэ, олорбут сириттэн чугас Мээтийэ диэн сир таһыгар Дьэҥкэ чугаһыгар көмпүттэр.
Алыһардаах, өлөн да баран, сытар сиригэр туора дьону көҥүл айбардаппатах. Ол курдук, кимнээҕэ биллибэт «археологтары» сирдээн, кинини хостото илдьибит дьахтар төбөтүнэн моһуогурбут, онон кыайан хостооботохтор. Уҥуоҕун таһынан гаас турбатын магистралын аһарыы табыллыбатах. Эмиэ ити курдук кини сытар сирин таһыгар нууччалар мас кэрдэн тигинээбиттэрэ эмиэ сатамматах. Күн аайы уҥуоҕун үрдүнэн көтөн күүгүнээбит б³рт³лү³т эмиэ, онон аалланара тохтоон, атын сиринэн суолланарыгар тиийбит. Аатырбыт Удаҕан итини барытын кими да оһоллообокко, тугу да алдьаппакка ити сатамматын туһунан тустаахтарга үчүгэйдик өйдөппүт.

Источник: WhatsApp  messenger.

Оставить комментарий

Войти с помощью: