Skip to content

Внимание ! Мы в Одноклассниках

Дьикти хотуур

Совхоз эстэ илигинээҕи кэмнэр, окко дьону тэрилтэлэртэн командировкалатар этилэр.
Ону арыый отчут соҕустара үөрүүнэн бараллара.
(итиннэ хамнастара аҕылла турарын таһынан,отторун хамнаһа,онно эбиитин бырыһыан отторо киирэр этэ).
Уйбаан эмиэ биир оннуктарга киирсэр этэ.
Совхозка хонтуора үлэһиттэриттэн ураты киһи суоҕун курдуга.Уйбаан эмиэ
тэрилтэтиттэн “мобилизацияҕа”түбэһэн оттуу барар буолла.Окко барааччылары,өйүөлэрин, таҥастарын бэлэмнэнэллэригэр
диэн,кыра соҕустук “абаансалаан” барар биримэлэрин болдьоһон,үлэлэриттэн эрдэ ыыталаатылар.
Арыгы лимит(сухой закон) буолбут кэмэ этэ. Лимиттэрэ диэн-киһи баһыгар икки бытыылка үрүҥ, эбэтэр кыһыл арыгы ыйга биирдэ
бэриллэрэ.Бу ыйдааҕы Лимит, соторутааҕыта буолбут буолан ,отчуттар онно хапсыбатылар, сорохтор “уокка кээһэргэ” диэн,
управляющайынан иҥин кэпсэтиннэрэн көрдүлэр да ,туһа суох буолла.
Ити кэмҥэ “точкалар” кистээн атыылыылар быһыылаах этэ. Оттон быраага иҥин оҥоруутун туһунан этэ да барыллыбат, сатаабат
киһи аҕыйах курдук этэ.
Ону оҥорууга дьоннор “талааннара арыллан” – кимиэнэ үчүгэйэ,кимиэнэ куһаҕана биллэрэ.
“Ити Уһун уоһук Саһархай иһитэ бэҕэһээ сэттэ киһинни лэппиэскэлии саайбыт үһү”- диэн Гаврик кэпсээтэ.
Уоһук саһархай иһитэ эмиэ кэпсээҥҥэ киирбит соҕус иһит,аҕыс лиитэрэлээх пласмассовай отоннуур биэдэрэ этэ.Сир аннынан иһиттэххэ
Быраага бастыҥын Уоһук эрэ сатыыр үһү…
“Ээ ити Балбаара киэнэ куһаҕан,ааспыкка биһиги бэһиэн сыптарыйбыппыт” – диэн Гаврик кэпсээнин салгыыр.
Уоһуктарыгар бара сырыттылар да, табыллыбатылар.Бүгүн сарсыарда туруорбут буолан,өйүүн эрэ бэлэм буолар үһү.
Уйбаан итиннэ наһаа кыттыһыах санаата кэлбэт. Бырааһынньыктарга иҥин эрэ,тэһэ баран иһээччи.
“Чэ ноколор, аскытын бэйэ5ит дьаһаныҥ,мин сүүрэкэлэнэрим элбэх”.-диэн уолаттарыгар этэн баран дьиэтин диэки дьөгдьөрүйэ турда.
“Сарсыарда аҕыска туохта эмэ булан кэлээр” -диэн уолаттар үлэһэ хааллылар.
Уйбаан дьиэтигэр кэлээт, иһирдьэ киирбэккэ, курдары уһанар хоһугар ааста.Онно кини хаһан эрэ күүлэйгэ кыайбыт бирииһэ,-австрийскай
хотуурун төбөтө баар. Ону кини кыратык тутта түһэн баран, “модернизациялаабыта”.Ол аата? Ол хотуурун төбөтүгэр биитэ суох өттүгэр
Икки харыс усталаах,хаптаччы аалыллыбыт хотуур биитин сыбааркалаппыта,төттөрү өттүгэр эмиэ охсор курдук,Онтукайын таптайан кылааннаан
Бэлэм сытыарар.Бу тэрилин бэрэбиэркэлии охсоору,от сезонун кэтэспитэ ыраатта,Сорохтор от диэнтэн куотар эрэ аакка бараллар.
Таҥаһын сабын,өйүөтүн,туттар тэриллэрин бэлэмнэнэ түһээт, киэһээҥҥи аһын аһыы дьиэтигэр киирдэ.
Кэргэнэ Ылдьаана чэйин бэлэмнээн киирэн барда.
-Сарсын окко барар буоллум,хата били хотуурбун бэрэбиэркэлэниэм этэ.
-Хас хоннукка ол?
-Cубуотунньук курдук, ый аҥара.
Кэпсэтии итинэн бүттэ. Ылдьаана кэргэнин”чудотын” билэр буолан наһаа ыаһыйаласпата. Уйаан, киһи үөйбэтэҕин-ахтыбатаҕын оҥоро сылдьар
буолан, ким эрэ “Кулибин”-дии сылдьыбыттаах,хата ол аат ол курдук иҥмэтэҕэ.
Киэһэ утуйаары сытан,сарсыҥҥы күнүн санаан аанньа утуйбата, түүн оройун диэкки утуйбут быһыылаах, түһээтэҕинэ хотуурун сыбаарката хамсыыр курдук.
өйдөөн көрбүтэ хотуура арай, бэйэтэ охсо-охсо,оту бурайбытынан киирэн бара турда,кэнниттэн эккирэтиэҕин атаҕа кыаһыланан хаалбыт курдук.”Туох ааттаах сүрдээҕин модернизациялаабытым буолла” диэн саныы-саныы булумахтана сылдьан уһуктан кэллэ,дэлби сылайбыт, нэһиилэ турда. Сэттэ ааһан эрэр.
-Ээ били уолаттар эмиэ иһиттэрин ирдэһэллэрэ буолуо- диэн саныы-саныы туран Ылдьаана куппут чэйин иһэ олорон,-Туох түүлүн түһээбитин саныы олордо,хотуурум сатанымаары гынна дуу хайдах..
Ылдьаана кууруссаларын аһатан киирдэ.
-Ылдьааны-а, ити балтыгыттан биир иһиттэ хайыт эрэ, били уолаттар уокка кээһэрдэ диэн эрэллэрэ…
-Билигин тахсан ыйытан көрүөм.
Ылдьаана балтын дьиэтэ күрүө нөҥүө буолан, күрүө быыһынан быһа сылдьыһар идэлээхтэр. Балта маҕаһыын сэбиэдиссэйэ буолан,бу лимит кэмигэр быһыытын-таһаатын дьоннор уларытан тураллар…Билигин кими да истибэт. Тойон буоллун, хотун буоллун барыларыгар биир сокуону олохтоон турар-“Лимит күнүгэр эрэ”-диэн.
Ол да буоллар,Ылдьаана,бу аска о5онньоро наһаа умсугуйбатын билэр буолан,биир иһити кистии-саба тутан киирдэ.Уйбаан оҥостон. сээкэйин сукпүтүнэн, хонтуораҕа тиийдэ. Эдэр өттүлэрэ өссө кэлэ иликтэр эбит.
Билигин аҕыска барыахтаахтар,эдэрдэр идэлэринэн хойутаан кэлээччилэр,
сололоро суоҕа оччо эбитэ дуу…
Массыына буору бурҕаппытынан бирилэтэн кэлэн хонтуора иннигэр ‘хорус’ гына түстэ…

-Хайаа,чэ бардыбыт.-диэн суоппар уол,кабинаттан быгаат ыһыытаата.
-Бу туох ааттаах улахан ыһыытай?-Сорохторбут кэлэ иликтэр эбээт.-диэн
Хабырылла хаһыытаан кэриэтэ хоруйдаата.
-Кимнээх ол?
-Гавриктаах,кэлэллэр ини,ол барахсаттар айахтарын да толуналлара биллибэт.Тойонноро:”-булгу ылан бараарыҥ.”-диэн көрдөспүтэ ээ…
-Ээ ол иһэллэр…
Гавриктах рюкзак сүгэһэрдээх,имиллибит сирэйдэрэ арбы-сарбы буолан сылбаҥннаан кэллилэр.
-Хайа бу оҕолор,уоттарын эрдэ кээспиттэр быһыылаах..
Массыына кузовыгар сүүрбэччэ киһи олорсон баран,мантан аҕыс биэрэстэлэх,”уһун күөл” ходуһатыгар оттуу тэптэрдилэр.

Картинки по запросу якуты сенокосчики

Сырыылаах соҕус суол буолан,суола үчүгэй соҕус,көрүөх бэтэрээ өттүгэр сирдэригэр тиийэ оҕустулар.Сорох,сорохтор үлэлии да иликтэриттэн,быры-
һыан отторун былдьаһан киирэн бардылар.
-Бээрэ оҕолор, оннугутун булуна түһэн баран быһаарсаарыҥ,уолаттар! дьахталлар таһаҕастарын түһэрсиҥ!-диэн звеньевойдара Мииппээн ыһыытаата.
-Куоста ууну-маһы дьаһай, дьахталлар ас астыахтарыгар дылы,тэриллэргитин көрүнүҥ. Куоста Гавриктаахха мас аҕалалларын этэн баран,бэйэтэ уу баһа барда. Хаһан эрэ оҥоһуллубут далаһа-“билигин да туһалыыр кыахтаахпын”-диэбит курдук,ханан да туга да алдьаммакка сытаахтыыр.Төгүрүк маһын икки арда ыраах-ыраах буолан,Куоста сэрэнэ-сэрэнэ ойоҕолуу үктэнэн,киирэн уутун икки биэдэрэҕэ син баһан таһаартаата.
-бэйи эрэ, аҕыйах буолсу дуу-… дии саныы-саныы биэдэрэтин илдьэн,
ыраас 37 литрдээх үүт флягатыгар сүөккээтэ.
-хайа бу? мантан ордук маһы булбатыгыт дуо?-Гавриктаах сүрэҕэлдьээн
нэһиилэ сылдьар дьон, харахтарыгар түбэһиэх маһы аҥар кырыытытан харбыалаан аҕалбыттара үксэ сытыннньаҥ,эмэҕирэн хаалбыт мастар.
-Чэ баран иккитэ-хаста кырынан саатар уута аҕалыҥ,үөс диэккиттэн баһа
сатаарыҥ.
Куоста бэйэтэ мас көрдүү барда. Ойуур кырыыта буолан хаппыт үөт баһаам,сороҕо силистэри баҕастары бэрт кэбирэхтик кэлэр буолан.
Хас да үөтү бэйэ-бэйэтигэр ииллиһиннэрэн баран,биирдэ соһон кэллэ.
-Хайа бу Куостабыт сүрдээх эбит,атыыр оҕус соһор сыарҕатын саҕа маһы,биирдэ соһон аҕалбыт…
Көрдөххө кырдьык үллэйэн сүрдээх улахан курдук гынан баран, мастаннаҕына,улаханнык куччуур бадахтаах.

Куоста бэйэтэ,өр олорорун сөбүлээбэт,сүүрбүт-көппүт соҕус киһи.35 сааһын бу саас,юбилей курдук дьиэлэригэр ыҥыран,дьону аһаппыттара.Кэргэнэ совхоз хонтуоратыгар,секретарь-машинист идэтинэн үлэлээбитэ уонтан тахса сыл буолла.Маһын мастаабыта кырдьык”хоос”гынан,били мин эрэ баарбын диэбит курдук үллэйбитэ ханан да суох. Куоста иһигэр “мыына” санаан,баран балачча уһун соҕус,хаппыт сиэрдийэни соһон аҕалла.
-Хайа Куоста,эһиилги маскын бэлэмнэнэҕин дуо? -диэн,наар тыл кыбытарын сөбүлүүр,Хабырыыс эйэ-нэмнээхтик санныга “тап” гыннаран охсон ааста.
Уруккуттан оттонор ходуһа буолан,син оннук маннык эргэрбит тутуу син баар.Харбылынан оҥоһуллубут аһаҕас сарай(кэннин истиэнэтэ син баар)
Ойоҕоһугар туорай эрэ мастара баар, ол курдук ситэри тутуллубатар да,син туһалыы турар.Буочука аҥаарынан оҥоһуллубут тимир оһох-аны туһалаан бүттүм ини,диэбит курдук айаҕа аҥайан турар.Таһыгар, тимир илииһинэн оҥоһуллубут, аана хата баар эбит(быраҕыллыбыт курдук сытар).
Мииппээн ону көрөн баран:-хата ардахха манна оттунууһубут.Уйбаан туох диирэ буолла…
Уйбаан бу кэмҥэ,ампаар кэннигэр саһан кэриэтэ,хотуурун угун кэтэрдинэ олордо.Били оҥоһугун эрдэ көрөн тылга тииспэтиннэр диэн,уопсайынан даҕаны,дьон көрбөтүгэр “модернизациятын” обкаткалыыр санаалаах этэ.
Ол олрдоҕуна”Уйбаан да,Уйбаан” буоллулар.Туох ааттаах бэһирдилэр,-дии санаан,хотуурун кистии соҕус ууран баран дьонугар тиийдэ.
-Что за шум,а драки нет?-диэн ыйыппыта буолла.
Мииппээн били оһоҕу ыйа-ыйа,маны “эксплуатацияҕа” киллэриэхпитин сөп дуо?-диэн ыйытта.-Ардах иҥин кэмигэр абыраныа этибит… Уйбаан оһоҕу дьэ өйдөөн көрдө.-Хата бу оһох аныаха дылы баар эбит дуу,киһи барыта ымсыырар этэ,дьүһүнэ куһаҕанын көрүмэҥ. Турбатын сороҕун көрдөөҥ эрэ,ыраатыннарбатахтара буолуо.-диэн баран Уйбаан сиргэ сыстан сытар курдук оһох аанын хоҥнорон ылла.
Ити курдук саамылаһа сырыттахтарына,-чэй оргуйдаа-.. диэн Балантыына кылана түстэ.
-Ити аана суох ампаар иһигэр аһы бэлэмнээҥ.Таһырдьа куйааһа бэрт буолсук-…Хабырылла бүтэн хаалбыт куолаһынан хардьыгынаата.
Үс дьахтар оттоһо кэлсибиттэрэ,олор “автоматически” повар “дуоһунаһа” бэриллибит быһыылаах.
Бэҕэһээ биир кытарах ынаҕы отчуттарга диэн сүүскэ биэриттэр үһү.
Онтон эт ылан,дьахталлар биир биэдэрэҕэ бидиличчи миин буһаран кэбиспиттэр.
-Эти үксүн тойоттор үллэстибиттэр быһыылаах,төлөбүрүн хамнаспытыттан төһөнү ньылбы салыыллара биллибэт.-диэн Ырыган Сэргэй миин иһэ олорон үҥсэргээтэ.
Ырыган Сэргэй иҥииринэн хаппыт киһи,күүлэйгэ хара күүһүнэн охсон,син иккис миэстэҕэ иҥин хапсааччы,хотуурун оччо-бачча сатаан оҥостубат.
Ону сатыыра буоллар иннин биэриэ суохтаах этэ.Уйбаан австрийскай хотууругар бэркэ ымсыырар этэ.

-Бүгүн саарык күн,наһаа сискитин кэдэритэр гына үлэлээмэҥ.-диэн ситэри бүтэн эрэр куолаһынан Хабырылла Хардьыгынаата.Звеньевой уол кырдьаҕастар этиилэрин быһа гыммат буолан,утарыласпата.
-“Уокка кээһэрдээх буоллаххытына,онно миэстэтигэ дьүүллүөхпүт,ылан барыҥ.биир икки стопаригы умнумаҥ”-ким эрэ хаһыыта ыраахтан иһилиннэ…
Уйбаан тууһугуран этэ-сиинэ кычыгаланан,хотуурун бэрэбиэркэлиэн баҕарбыта сүрдээх,бэрт кыраттан иҥнэ сылдьар.Хотуурун төбөтүн “маскировкалаан” куул кэтэрдэн кэбиспитэ.Охсор сирдэрэ мантан чугас соҕус,
-Хотуур тардынар тэрилгитин ылан барыҥ.- Хабырылла кэм да санатар.
-Ээ, кырдьык да…- ким эрэ рюкзагын хасыһа ойдо.
Ол курдук быһа айманан,ходуһаларыгар икки ааһыыта тиийдилэр.
Гавриктаҕы манна дьахталларга хаалан илии-атах буолуҥ диэбиттэрин,туох иһин хаалбатылар.Баасканы кытта Оппуоньа хааланнар,дьиэни дьиэтитэ,диэбит курдук,утуйар нааралары бэлэмнээри,киһи кута-сүрэ тохтуур курдук оҥороору хааллылар.Бу манна ханныктык эрэ үс-хас дьиэ баар.Ол онтон биирдэстэрэ аана суох ампаар. Иккитэ син сэнэх соҕустар, сорох түннүктэрин тааһа бүтүн иҥин ээ…
Отчуттарбытыгар тиийиэҕиҥ. Быһа аймалаһан ким хайа диэккиннэн киирэрин ырытыһыы буола турар эбит.
Иһиттэрин былыр үйэ арыйан,сирдэрин аһатан төгүрүччү ыытан бүтэрэн эрэллэр эбит. Уйбаан иһитин дьонугар хаалларан баран,бэйэтэ оол ол, хотуурун сүкпүтүнэн баран эрэр.Түөрт хас иһити дьууктаабыттар бадахтаах.Элбэхтэрэ бэрт буолан биир да киһи холуочуйбатах да курдук.
-Уйбаан…-наһаа ыраатыма.. ити диэкки сөп буолуо. Мииппээн Уйааны тохтотто.
-Кырдьык-кырдьык… дэһии буолла. Наһаа киэҥ сири ылан баран бүтэрбэтэххэ табыллыбат, абааһы кыттыһыан сөп.

Картинки по запросу якуты сенокосчики
-Итиннэ көрөөрүҥ, талахтан тараҕайга диэри көрөн бысталаарыҥ сиргитин…
Уйбаан хотуурун куулун уһулу таһыйан ылан,ол куулугар хотуур тардар тэриллэрин уурталаата.Кедатын устан, быһыллыбыт сандалиятын кэттэ,ыстаанын устарын умнубата. Күн уотугар хаһан эрэ көхсүн сиэтэн кэһэйбит буолан,үрүҥ былаат курдук таҥаһын,биир өттүн төбөтүгэр баанан баран көхсүнэн түһэрэн кэбистэ.
Хотуурун ылан салгыҥҥа кураанахтыы дайбанан ыарыҥнатан көрдө.
Ыйааһын киһилии быһыылаах,австрийкай хотуур бэйэтэ ыйааһыннааҕын таһынан,били сыбааркалаппыт биитэ эбиискэ буолбут.”Ырыган Сэргэйгэ сөптөөх тэрил ду хайдах ду”- диэн санаа эмискэ иһигэр киирэн ааста.Ырыган Сэргэй ханнык да бэйэлээх хара үлэни кыайарынан аатырбыт киһи…Уйбаан ымдаанын уутун итиннэ күөл атаҕар ууга укта.
Бу хаһан эрэ атынан оҕустара,мустара сылдьыбыт буоланнар сирэ көнө соҕус ходуһа. Билигин онтон өйдөбүнньүк курдук ол техникалара ыһыллан тоҕуллан,анараа хонор дьиэлэрин таһыгар тураллар.
Ханан барыахтаах сирин,эргиччи көрүнэ түһэн баран,түһүнэн кэбистэ.
Төттөрү охсуутугар чараас соҕустук бастардаҕына, ыраастык ылар эбит.
Халыҥаттаҕына сорох отун сүгүн быспат. Ол курдук балачча сири тэлгэтэ түһэн,хотуурун кытта билистэ.Дьэ ыйааһына биллииһи,онтон кыратык хомойо санаата.
Хотуурун биитин сыныйан көрө турдаҕына,хаһан кэлбитэ буолла,Хабырыыс:
-Уйбаан наһаа ыраах кэлбэтэххин дуо? Бүгүн успейдаан охсуохпут дуо?
-Арыый синньэтэ түһүөхпүт буоллаҕа дии…
-Кырдьык даҕаны. Ити хотууруҥ төбөтүгэр тугай?- диэн Хабырыыс, дьэ өйдөөн көрөн ыйытта.
-Ээ ити мээлэ… Уйбаан туох диэҕин билбэккэ тугу эрэ (невнятно) саҥарда.
-Хайа, наа… Ходуһа бүтэр буолбут, Оо.. Уйбаан эмиэ тугу эрэ айбыт- диэн,Хабырыыс балачча улаханнык саҥа аллайда.
Онно бэлэм сылтах сынньана түһээри анараа дьон истэннэр биир-биир кэлитэлээн,көрүү-истии бөҕө буоллулар. Кимтэн барытыттан Ырыган Сэргэй
сөхтө махтайда.
-Оо маннык хотуурдаах киһи, ханныктаах да күүлэйгэ кыайыыһы.Ыл аҕал эрэ охсон көрүүм эрэ-диэт Уйбаан ээх да дии илигинэ, хотууру эһэ тардан ылан, охсон кулуппаайдатан киирэн барда. Уйбаанаҕар төһө эмэ бастаран, илиитэ уһуна бэрт буолан кэтит баҕайы суолу тэлэн,тэтимнээх соҕустук киирэн бара турда.Уйаан эмискэ түүлүн саныы түстэ,ама итини түһээбитим буолуо дуо?…Дьэ көрөргө дьикти кыраһыабайдык оҕуста ээ Сэргэйиҥ.Хотуур хаһаайынын булла дуу, диэххэ дылы.
-презентацияны бутэриҥ эрэ- диэн Мииппээн турар дьону уһугуннартаата,
Бары да үчүгэй хартыынаны көрбүт курдук сөхпүттэрэ сүрдээх.Сэргэй олох, баһын быһа илгистэ-илгистэ хайгыыр. Биир ынахха биэрэриҥ буоллар ылыам этэ,иҥин дэтэлиир.

Ол курдук Сэргэй  Уйбаан хотуурун син хайытан ылбыта. Ына5ы биэриитин биэрбэтэ5э, ол гынан баран, алдьаммыт “восход” матасыыкылга атастаһан ылбыта. Сэргэй сураҕа күһүн буолбут күүлэйдэргэ иннин биэрбэтэх диэбиттэрэ, Түмэппий оҕонньору сытыыһытынан илдьэ сылдьыбыт үһү. Уйбаан аата элбэхтик ахтыллыбыт үһү.

Уйбаан төбөтүгэр билигин олох атын идея киирэ сылдьар… Ол туһунан аргыый наллаан быктарыам.

Анатолий Бояркин (Чаачар)  Олунньу ый 2012 сыл.

Оставить комментарий

Войти с помощью: