Skip to content

Внимание ! Мы в Одноклассниках

Дойдум дьоно (кэпсээн)

1 чааһа

Холхуостаах Ньукулай

 

Сахам сирин дьонун ортотугар айылҕаттан бэриллибит араас дьон олорбуттар. Олор истэригэр ыраах Абый сиригэр, чуолаан биһиги нэһилиэккэ Ньукулай диэн колхуостаах олорон ааспыта. Ортону үрдүнэн уҥуохтаах, кэтит дараҕар сарыннаах, аҕыйах саҥалаах, бытаан гынан баран сири ылымтыа киэҥ хардыылаах, күүстээх көрүҥнээх киһи этэ. Сэрии кэнниттэн, биһиги кыра оҕолор эрдэхпитинэ, кыһын сылгыһыттаан, түүлээхтээн, балыктаан кэргэнин, 5 оҕотун иитэрэ. Ньукулай биир дьикти дьоҕурунан сайын аайы от охсуута этэ. Уонтан тахса киһилээх звеноҕа сайын саҕаланыаҕыттан күһүн үлэ бүтүөр диэри соҕотоҕун от охсоро, онтон атыттар (1-2 эр киһи, оҕо-дьахтар) кини охсор отун илииннэн харбаан, бугуллаан, кэбиһэн, күрүө тутан Ньукулайы нэһиилэ ситэллэрэ. Оттуур күөллэрэ уута күннэлээх Улууу Эбэ (Билии, Сыһыы, Чоронуус) этэ. Ол саҕана холкуостаахтары ыам ыйын бүтүүтэ оттото киллэрэллэрэ уонна күһүн хаар түһүөр диэри үлэлэтэллэрэ. Ньукулай оһохтоох балааккатын, тэллэхтээх суорҕанын, 3 хотуурун, сүгэтин, өтүйэтин, кыстыгын, аһыыр аһын, иһитин-хомуоһун дьоҕус таба сыарҕатыгар ууран баран саҥаттан саҥа сиргэ бэйэтэ соһон, күҥҥэ 14 чаас устата тохтоло суох үлэлиирэ. Аһыыр да аһылыга боростуой этэ-үүттэх чээй, саас бултаммыт кус, хара килиэп, суорат, онтон күһүөрү сайын уомул, чыыр балык буолара. Сарсыарда 7 чааска туран чээйдээн баран киэһээ күн намтыар диэри тохтоло суох үлэлиирэ. Киэһээ тахсан 3 хотуурун таптайан баран күлүк сиргэ ыйаан хоннороро, 7-8 чаас утуйара уонна эмиэ отун охсо киирэрэ. Оннук сайыны быһа… От охсо сырыттаҕына ыраахтан көрдөххө бытааннык гынан баран хоннохтоохтук оргууй далайан күнү быһа тохтоон турбакка барара. Үлэлиир хотуурдара 10 нүөмэрдээх, тэлиитэ киэҥэ уонна хардыыта кэтитэ бытаан киһи хааман сиппэт курдуга. Хас декада (10 хонук) ахсын холкуос биригэдиирэ охсуллубут сирин кэмнээн табель сабан көлөһүн күнүн ааҕара, онно көрдөҕүнэ декада аайы 15-20 гектар сири, ол аата ый ахсын 50-60 гектарга тэҥнэһэрэ. Сииктээх, кураанах, дулҕалаах, уулаах да сирдэри барытын охсоро да сылайбыт, элэйбит быһыытын биллэрбэт этэ. Сайыҥҥы хойуу да, күһүҥҥү хагдарыйбыт да оту охсоро киниэхэ биир этэ. Дьэ манныгы этэн эрдэхтэрэ – “Кулан охсооччу” диэн. Холкуоска киниэхэ тэҥнээх аҕыйах охсооччу баара (звеноҕа соҕотох) -Слепцов Алексей Петрович уонна Рязанскай Дмитрий Александрович. Бу дьон сайыны быһа эмиэ от охсоллоро. Оту охсуу үлэтэ хайа үлэтээҕэр ордук сылаалаах буолан мэлдьи охсор киһи аҕыйах этэ эрээри оҕолор, дьахталлар (эр дьон халыа дуо) бары оҕо эрдэхтэриттэн үлэлиир этилэр. Биһиги холкуоска күҥҥэ 1 гектар сиртэн түспэт дьахталлар ортолоругар-Слепцова Марфа, Черемкина Александра, Слепцова Варвара бааллара.

Майыар Баһылайа

25.03.2016с.

 

2 чааһа

Доҕордуулар.

 

От үлэтэ бүтэн, сир тоҥон, хаар түһүүтэ Ньукулай сылгыһыттыыр. Кини аллар атаһа, эт саастыылааҕа Корякин Дмитрий Гаврильевичтыын холкуос сылгытын көрөллөр. Ол быыһыгар бултууллар, күөллэргэ балыктыыллар. Миитэрэй эмиэ элбэх оҕо аҕата. Кини доҕоруннааҕар элбэх саҥалаах-иҥэлээх, аҕыйах кылаас үөрэхтээх эрээри кинигэни элбэхтик ааҕара, нэһилиэк библиотекатын  бары аахпыта, утуйар сыттыгын анныгар куруук кинигэлэээх буолара, сороҕор Маркс “Капитала”, полит экономия, Саха суруйааччыларын айымньылара, сурунаал, хаһыат элбэх буолара. Кэлин оскуолаҕа директордыы сылдьан, кэлбитин биллэхпинэ киирэн кэпсэтэр буоларым, онно политика, экономика, художественнай айымньылар геройдарын образтарын ыйытан ыксатара. Бэйэтэ эмиэ наҕыл соҕус, уҥуоҕунан улахан, модьу-таҕа көрүҥнээх этэ. Биир хаардаах ардах элбэхтик түһэн баран сирин тоҥмута, Саҥа дьыл иннигэр халыҥ хаар түспүтэ. Доҕордуулар биир күөлгэ илим бөҕөнү үтэн элбэх Мыраҥаатта, Чыыр бөҕөнү бултаан баран Саҥа дьыл чугаһыгар дойдуларыгар, хас биирдиилэрэ түөртүү таба сыарҕалаах, айаннаан испиттэр. Биир үрэххэ киирбиттэрэ халыҥ баттаан таҥас бөҕө халыйбыт. Айан дьоно туруохтара дуо, сыарҕаларын үрдүгэр олорон хаары, ууһун оймотон туораабыттар. Үрэх уҥуоргу биэрэгэ уһун сыырдаах эбит, ону табалар кыайан дабайбатахтар, турунан кэбиспиттэр. Хап-сабар табалары сыарҕаларыттан төлөрүтэн баран табаларын сыыр үөһээ сиэтэн таһаарбыттар. Миитэрэй табаахтыы олорон доҕорун кыаҕын бэрэбиэркэлиэх санаата киирэн этэр: “Доҕоор, ити сыарҕалары сыыры өрө таһаарыаҥ дуо, мин сыарҕа сыҥаахтарын тэбээн баран табалары көлүйэ туруом”-диир. Ньукулай, бэйэтэ да аҕыйах саҥалаах киһи, сыыры таҥнары түһэн толору ындьыылаах сыарҕалары биир-биир өрө соһон таһааран испит. Миитэрэй үөһэ тахсыбыт биир сыарҕаны соһон көрбүт да оннуттан сыҕарыппатах. Өйдөөн көрбүтэ сыарҕалар сыҥаахтара инньчэҕэй хаара болгуо курдук тоҥмут эбит, ону Ньукулай саҥаттан саҥа сиринэн таһаарбыт эбит. Бүтэһик сыарҕатын аҕалбытын кэннэ киһитин эргийэн көрбүтэ улаханнык сылайбыт көрүҥэ биллибэт, көхсө эрэ кырыарбыт эбит, ону көрөн баран:-“Дьэ кырдьык киһи доҕордоохпун диир доҕоро эбиккин ээ”-дии санаабыт.

“Кырдьык да эр киһи уйана-хатана биллэр сырыыта-айана этэ”-диэн Миитэрэй кэпсээнин түмүктээбитэ.

Майыар Баһылайа.

26.03.2016с.

Оставить комментарий

Войти с помощью: