Skip to content

АНОНС !!!

Уустук кэмҥэ дьонугар туһалыы…

23.03.2022 21:47

Улус Медиа

 

Хайа баҕарар норуокка, омукка ытык аналлаах дьонноох буолаллар. Оттон биһиэхэ итинник дьоммут араас эйгэҕэ бааллар. Билигин олохпут укулаата төрдүттэн уларыйда. Ону күннээҕи олохпутуттан-дьаһахпытыттан билэ-көрө олоробут. Коронавирус дьаҥа аан дойдуну сабардыар диэри, этэргэ дылы, бары өттүнэн уу нуурал олоххо олорбут эбиппит. Ааспытын кэннэ биирдэ ону сыаналыыбыт. Билигин дьаҥы таһынан судаарыстыбалар күөнтэһиилэрэ улаатта, дириҥээтэ. Дойдубутун бары өттүттэн хаайа-ыга сатаан эрэллэр. Дьэ маннык кэмҥэ норуот түмсүүтэ, сомоҕолоһуута — сүдү күүс буолар. Бэйэҕэ бүгүү, муунтуйуу, стресскэ, депрессияҕа киирии элбээтэ. Аҥаардас дьаҥмыт да хара ньэгирэ тулалыыр эйгэбитигэр ыйанан турдаҕа. Сахабыт сиригэр Клим Федоровы билбэт киһи, арааһа, суоҕа буолуо. Кинини бу уустук кэмҥэ дьонугар-сэргэтигэр күүс-көмө, өйөбүл буолар, өрө анньар, араҥаччылыыр аналлаах бу орто туруу бараан дойдуга кэлбит киһинэн ааҕабын. Үгүстэр итини билинэллэр.

Киһи эрэ хараастар сонуннара

 

– Клим Семенович, бу аан дойдуну сабардаабыт дьаҥы хайдах  быһыылаахтык ылыммыккыный?

 

– Дойдубутугар коронавирус тэнийиитэ, айдаана буолуон эрэ иннинэ Америкаҕа баран, сынньанан, көрөн-истэн, астынан, дуоһуйан аҕай дойдубутугар кэлбиппит. Икки хонон баран, Хаҥалас улууһугар үлэлии айаннаабыппыт.

Куйаар ситимигэр коронавирус туһунан сонун, видео бөҕө кэлэр. Ити алдьархай биһиги дойдубутун таарыйбатын курдук санаабыппыт. Үгүспүт да итинник санаалааҕа. Хойукка диэри долоҕойдоругар оҕустара илик дьоммут элбэхтэрэ.

 

Ыытар сонуннарыгар эрэ наадыйбаккабыт эрэ, үлэлээ да үлэлээ. Онтон коронавирус туһунан сурах элбээн, хойдон истэ. Италияттан киһи эрэ харааста көрөр видеолара кэллилэр. Ол кэнниттэн дьэ сэрэхэйдийдибит. Бииргэ үлэлиир уолбар Стас Федоровка: «Биһиги дойдубутун да арыылаан хаалларбат вирус быһыылаах. Харантыыҥҥа хаайтаран олорор кэмнэр кэлиэхтэрэ. Кытаатан хамнаскын онно-манна мээнэҕэ ороскуоттаама, бөҕү-саҕы ылыма, кытаанах кэмнэр кэлэн эрэллэр. Бэлэм сырыт», – диэн сүбэлиибин. Эдэр киһи, эдэр киһи курдук этэрбин кулгааҕын таһынан аһарар.

 

Үлэбитин бүтэрэн, Дьокуускайбытыгар кэллибит. Ол сарсыҥҥытыгар харантыын биллэрдилэр.

 

Үс күнү быһа сыттым

 

– Эн ыытар үлэҥ-хамнаһыҥ, бырайыактарын дьону кытта сибээстээхтэр. Онон харантыын биллэриллибитигэр долгуйбут буолуохтааххын? 

 

– Үлэбэр-хамнаспар, сынньалаҥмар былаан бөҕөлөөх этим. Биирдэ барыта тохтон хаалла. Ол курдук, сааскы сынньалаҥҥа «Ыллыыр Мыраан» лааҕырым үлэлиэхтээҕэ. Оҕо бөҕөтө суруйтарбыта. «Клим Федоровтыын сынньалаҥ» диэн бырайыакпынан муус устарга Европа дойдуларынан айаҥҥа турунуохтаах этибит. Ыам ыйыгар эмиэ ити бырайыагынан Турцияҕа уонна Кристина Орбакайте кэнсиэригэр барыахтаахпыт эмиэ таах хаалбыта.

Харантыыҥҥа ханнык да дэриэбинэ, кулууп биһигини ылбат. Биһиги үлэбит эн ыйытыыҥ курдук дьону кытта сибээстээх. Дьон баар буоллаҕына аһыыгын, дьон суох буолла эрэ айаххын аппытынан бараҕын. Биһиэхэ халлаантан харчы түспэт. Биэнсийэ, бүддьүөттэн үбүлэнии диэн суох.

 

Онон, этэргэ дылы, ханнык да тимир ньиэрбэлээх киһи тулуйбат түгэнэ буолбута. Үс күн саҥата-иҥэтэ суох олох ороҥҥо сыттым. Дьонум соһуйуохтарыгар, куттаныахтарыгар диэри. Ол сытан хайдах салгыы буолабын диэн толкуйдуубун, үүт-хайаҕас көрдүүбүн. Үлэлии сылдьаммын толкуйдуу сатаабытым да туох да толкуй тобуллубатаҕа. Ол сытан күөх экранынан, ватсабынан оҕолор дьиэлэригэр олорон үөрэнэллэр, дьон үлэлииллэр диэн сонуннары истэбин. Бастаан ол сонуннарга болҕомтобун уурбатым.

 

Киһиэхэ кыра да наада

 

– Клим Семенович, онтон саҥа бырайыактарын хайдах үөскээн-төрөөн тахсыбыттарын туһунан ааҕааччыларга билиһиннэр эрэ.

 

– Онтон дьиэҕэ олорон эрэ дьону хайдах аралдьытыахпын, кинилэр сүрэхтэрин тутан, бэйэм диэки хайыһыннарыахпын сөбүй диэн санаалар киирдилэр. Биир үтүө күн иннибэр турар үүт туман эркиним үрэллэн, үрүҥ күн сандаарыччы тыкта. Таҥара талаһа бырахта.

 

Урукку өттүгэр сылдьан эрэммин инстаграммар сурутааччыларбын элбэтэргэ үлэлэһэрим. Страницабар оҕотуттан саҕалаан ытык кырдьаҕастарга тиийэ бааллар. Бииргэ үлэлиир Стаһым «туох ааттаах дьону хомуйаҕын?» диэн мөҕөр былаастаан этээччи. Онно: «Ити мин хамаандам», – диэн хоруйдуурум. Дьэ ол хамаандам туһалыыр, оттон мин кинилэргэ өйөбүл, тирэх буолар кэмим тиийэн кэлбитэ. Үлэлэһэн-үлэлэһэн инстаграммар 52 тыһыынча сурутааччыламмытым. Билигин сурутааччым ахсаана 119 тыһыынчаҕа тиийдэ.

 

 

«Инстаграммар куонкурус тэрийдэхпинэ хайдах буолуой» диэн толкуй төбөбөр киирэн кэллэ. Тыа сиригэр сылдьан, талааннаах, дьоҕурдаах дьон бөҕө баалларын көрөбүн. Ол курдук, ырыа, үҥкүү ансамбллара, иистэнньэҥ, уус бөҕөтө. Ити барыта үгүс үлэттэн тахсарын билэбин. Киһиэхэ кыра да наада. Баҕар ити куонкурустан кынаттанан бу куонкуруска кыттааччы талаана-дьоҕура өссө арыллан, киэҥ эйгэҕэ тахсыан, аатырыан-сураҕырыан сөп. Кистэнэ сылдьар талааннара арыллыахтара.

 

Ол күнтэн ылата ырыаһыттар, үҥкүү ансамблларын, хоһоон этээччилэргэ, илиилэригэр дьоҕурдаах дьон куонкурустарыгар өрөспүүбүлүкэ араас муннуктарыттан хас эмэ сүүһүнэн киһи кыттыыны ылла. Куонкурустарым эргиирдэрин дьэ ылан эрэллэр. Ыырдара өссө кэҥиэҕэ. Мантан сыаҥкаларга, клоунадаҕа, көрдөөх видеоларга, кыраһыабай тиэргэннээх ыаллар, сибэкки үүннэрээччилэр ортолоругар куонкурустары ыыппытым. Онон үлэм-хамнаһым күөстүү оргуйбута. Идея бииртэн биир төрөөн тахса турбута.

 

Сэргэхситэр кэнсиэрдэр

 

– Бу дьаҥ, харантыыҥҥа хаайтаран олорор муунтуйуу кэмигэр куонкурустары таһынан инстаграмҥа быһа эфиринэн араас ырыаһыттары ыҥыраҥҥын ыалдьыттаппытыҥ, дьиэҕэ хаайтаран олорор дьоҥҥун-сэргэҕин сэргэхсиппитиҥ.

 

– Оннук. Күн ахсын күнүс 15 чааска эбэтэр киэһэ 17 чааска инстаграмҥа быһа эфиринэн ырыһыаттары ыҥыраммын, чуҥкуйан олорор дьоммор биир чаастаах кэнсиэр көрдөрөбүн. Ол курдук, быһа эфиргэ Сайыына, Варя Аманатова, Аскалон Павлов, Ирина Елизарова, Далаана, Сахаайа, Александр Бурнашевтар, Анастасия Готовцева Василий Еремеев, игирэ Толбоновтар Светлана Журавель, Айсен Аммосов, Эрхан Попов, Стас Федоров, куонкурус кыайыылаахтара Альберт Третьяков, Александр Луценко, Яков Слепцов, Виталий Эверстов, дьээбэ-хообо видеоларга уһуллар Виктория (Дуунньа), уо.д.а. ыллаан-туойан дьоннорун сэргэхсиппиттэрэ. Ол быыһыгар бэйэм эмиэ ыллыыбын. Харантыыҥҥа хаайтаран олорор кэммитигэр барыта 200-кэ кэнсиэри көрдөрбүтүм, дьон-сэргэ махталын бөҕө ылбытым. Кэнсиэрдэри таһынан араас дьылҕалаах дьону кытта инстаграмҥа сурутааччыларбын кытта көрсүһүүлэри тэрийдим.

 

Миэхэ ватсапка араас дойдуларга олорор биир дойдулаахтарбыт, дьиэҕэ, балыыһаҕа сытар ыарыһах дьон наһаа сэргэхсийдибит, сынньанныбыт диэн махтал истиҥ тылларын ыыталлар. Онтон кынаттанабын эрэ, өссө үлэлиэх-хамсыах, айыах-тутуох санаам кэлэр.

 

Духуобунай турук сыаналанар кэмэ

 

Бу дьалхааннаах үйэҕэ киһи ис туруга олус улахан суолтаны ылар. Ол курдук, бөҕө-таҕа доруобуйалаах, ис туруктара, куттара-сүрдэрэ күүстээх, киэҥ көҕүстээх, холку эрэ дьон дуоһуйа олорор кэмнэрэ кэллэ. Этэргэ дылы, өй-санаа тэтимнээхтик сайдар, оттон эт-сиин, ис турук мөлтүүр. Кистэл буолбатах, билиитээҕэр-көрүүтээҕэр психологическай, духуобунай турук ордук сыаналанар кэмэ үүннэ.

 

Бүгүн сэһэргэһэ олорор киһим Клим Федоров бырайыактара итини кытта быһаччы ситимнээхтэр. Дьон санаатын көтөҕүү, олоххо тардыһыытын күүһүрдүү… Кистэл буолбатах, билигин саастаах дьонтон, ытык кырдьаҕастартан тэйэ туттуу баар. Оттон Клим Семенович төттөрүтүн кинилэри кытта, этэргэ дылы, үгүстүк бодьуустаһар, санааларын көтөҕөр, араас дойдулары көрдөрөр. Оттон ыччакка үтүө, сырдык, кэрэ санааны иҥэрэргэ күүстээх үлэни ыытар. Киниэхэ киһи уйулҕатын ымпыгын-чымпыгын билии-көрүү дьоҕура айылҕаттан бэриллибитин бэлиэтиэм этэ.

 

«Уларыйыы» бырайыак

 

– Клим Семенович, «Уларыйыы» диэн бырайыаккын хайдах толкуйдаабыккыный, ааҕааччыларга билиһиннэриэҥ дуо?

 

– Мин Саха сирин барытын кэрийдим. Наһаа элбэх киһини уонна ийэлэри кытта алтыһабын. Дьиэлэриттэн быкпат, оҕоҕо баттаппыт, олоххо бэйэтин суолун булуна илик, санааҕа-онооҕо баттаппыт, харахтарын уоттара өспүт, кубарыйан хаалбыт дьахталлар олус элбэхтэрин бэлиэтии көрөрүм. Ол сылдьаммын, кинилэри кытта үлэлэһэргэ быһаарыммытым.

 

Сыалым-соругум диэн, олох сиэрэй өҥүн эрэ көрөн олорор ийэлэргэ, сатаан олордоххо, олоххо-дьаһахха маннык сиэдэрэй кырааскалар, кэрэ, сырдык эмиэ бааллар диэн көрдөрүү. Ийэлэри киэргэтэн, сценаҕа таһаарабын. Манна саамай уустуга «ээх» дэтии, сөбүлэҥнэрин ылыы. «Суох» диэбиттэр эргэ харыыталарыгар хаалаллар. Оттон «ээх» диэбиттэр олохторо 360 кыраадыс уларыйар. «Мин» диэни билэллэр, санаалара өрө көтөҕүллэр. Ол кэнниттэн олохторо-дьаһахтара үтүө өттүгэр уларыйбытынан киирэн барар.

 

«Сырдыкка суолу арыйыы» бырайыак

 

– Этэргэ дылы, мээнэ киһи ылсыбат, аһыы утахха ылларбыт ийэлэри кытта үлэлиирин туһунан эмиэ истэбин.

 

– Оннук. Ол бырайыагым «Сырдыкка суолу арыйыы» диэн ааттаах. Аан бастаан ити бырайыагым үлэтин Эдьигээн улууһуттан саҕалаабытым. «Ээ ити дьахтар дуо?» диэн сапсыйан кэбиспит, аһыы утахха ылларбыт ийэлэри кытта үлэлээбитим. Бу үлэбэр психологтар кыттыыны ылбыттара. Кэпсэтэбит, олоххо тардыһалларыгар өй-санаа, эрэл кыымын угабыт.

 

Үөһэ этэн аһарбытым курдук, саамай ыарахана «ээх» дэтэриҥ. Хаһан да сыанаҕа, дьон иннигэр тахсыбатах, бэйэлэрин сэнэммит, этэргэ дылы, киһинэн ааҕыммат буолбут дьону «ээх» дэтэриҥ уустуга биллэр.

 

Харахтара уоттаналларын көрөр — дьол

 

– Ити бырайыактаргынан ханнык улуустарга сырыттыгыт?

 

– Ити бырайыактарбынан элбэх улууска сырыттым. Үөһээ Дьааҥыга, Эбээн Бытантайга, Эдьигээҥҥэ, Намҥа, Өлүөхүмэҕэ, Аммаҕа, Горнайга, Үөһээ Бүлүүгэ уонна Өлөөҥҥө сылдьыталаатым. Улуустар дьаһалталара биһигини кытта үлэлэһэллэр.

 

Биллэн турар, бастаан ийэлэр толлоллор, тэйиччи тутталлар. Күлүү диэн киһиэхэ олус наада. Бастаан көрдөөҕү кэпсээммин дэлби күллэрэбин, кинилэр итэҕэллэригэр киирэбин. Ол быыһыгар мэлдьи стресскэ сылдьар барахсаттар ытаһан да ылаллар. Кэпсэтэбит-ипсэтэбит, эн-мин дэсиһэбит. Айылҕа киһиэхэ ыллыыр, ытыыр, күлэр, ыһыытыыр-хаһыытыыр, хамсанар-имсэнэр иэйии дьүһүлгэннэрин (эмоциялары) мээнэҕэ биэрбэтэҕэ. Итилэри күүскэ туһанан, дьону депрессияттан, стресстэн таһаарабын.

 

Саамай долгутуулаах кэм, бырайыак түмүгэр буолар. Дэлби киэргэнэн, оҥостон баран, сыанаҕа, дьон иннигэр тахсаллар. Аймахтара, бииргэ үөрэммиттэр, бииргэ төрөөбүттэр, ыаллара, дьүөгэлэрэ, нэһилиэк дьаһалтата, дьахтар сүбэтэ бэлэх биэрэллэр. Дьахталлар сибэккигэ, бэлэххэ көмүллэллэр. Сорохтор миэбэлгэ, тэлэбиисэргэ тиийэ бэлэх оҥороллор. Сирэйдэрэ-харахтара сырдыы, чаҕылыйа түһэр. «Киһиэхэ кып-кыра, быычыкаайык наада» диэн мээнэҕэ эппэттэр. Киһи эрэ долгуйар, үөрүүгүттэн көмүскэҥ уутун туттуммат түгэн үөскүүр.

 

Сыанаҕа түөртэ тахсаллар. Ол курдук, киэһээҥҥи былааччыйаны, дьыалабыай көстүүмү, саха таҥаһын кэтэн. Төрдүс тахсыыларыгар ыллыыллар. Үчүгэйэ диэн, биэчэргэ саала иһэ тобус-толору көрөөччү буолар. Кылгас кэм иһигэр санааҕа баттаппыт дьахталларым харахтара уоттаналларын, имнэрэ кэйэллэрин көрөр — дьол.

 

«Күлээн күлэн» бырайыак

 

– Клим Семенович, «Күлээн күлэн» диэн эмиэ бэртээхэй бырайыактааххын. Ааҕааччыларга ити ыытар үлэҕин кытта кылгастык билиһиннэриэҥ дуо?

 

– «Күлээн күлэн» биэчэри ыыппытым эмиэ балайда ыраатта. Бу эмиэ санааны көтөҕүүгэ, стреһи уһулууга ананар биэчэр. Чаастатык ыытарга кыһаллабын. Дьон итиннэ наадыйарын билэбин. Манна олох ыараханыгар (чугас дьоннорун сүтэрбит) оҕустарбыт, кынаттара сарбыллыбыт дьон сылдьан, кынаттанан, көхсүлэриттэн сүгэһэрдэрин устан барааччылар.

 

Үөһэ этэн аһарбытым курдук, күллэрэбин, ыһыытатыбын-хаһыытатабын, хамсаннарабын-имсэннэрэбин, аһатабын. Наһаа чэпчээн, сирэйдэрэ-харахтара сырдаан тарҕаһааччылар.

 

«Клим Федоровтыын сынньалаҥ» бырайыак

 

– Саастаах дьону араас дойдуларынан сырытыннараргын, сынньатаргын билэбин. Коронавирус дьаҥын, дьон дьиэҕэ хаайтарар да кэмигэр ити бырайыаккын тохтоппутун. Төттөрүтүн өссө күүһүрдэн биэрдиҥ. 

 

– «Клим Федоровтыын сынньалаҥ» диэн бырайыактаахпын. Саастаах дьонтон бөлөх хомуйаммын араас дойдуларга илдьэ сылдьабын. Ол курдук, Вьетнамҥа, Турцияҕа, Дубайга, Японияҕа, Казахстаҥҥа, Кавказ куораттарынан илдьэ сылдьыталаабытым. Итиннэ балайда уопутурдум.

 

Дьаҥ кэмигэр Дубайга хаста да, Мальдивыга, Доминиканаҕа, Турцияҕа, Арменияҕа, Грузияҕа дьоммун илдьэ сылдьыталаатым. Сочига, Абхазияҕа сүүрбэччэтэ сырыттыбыт. Маны таһынан Бурятияны, Алтайы көрбүппүт. Дьонум дьиэлэригэр олох кынаттанан төннөллөр. Оттон санаата көтөҕүллүүлээх киһи доруобуйата тупсара, иммунитета күүһүрэрэ баар суол.

 

Итини таһынан Россия биллэр сулустарын кэнсиэрдэригэр сырытыннарабын.

 

Аны ити сырыыларбын Куйаар ситимигэр быһа эфиргэ тахсаммын көрдөрөбүн. Кыайан айаннаабат, балыыһаҕа, дьиэҕэ сытар, олорор дьон эмиэ бааллар. Кинилэри сэргэхситэр сыалтан итинник быһа биэриилэри оҥоробун. Эфиргэ тахсарбын кэтэһэллэр аҕай.

 

Итини таһынан дойдубар да сылдьаммын мэлдьи инстаграмынан быһа эфирдэргэ тахсабын. Онно өр сыллар усталара айылҕаттан айдарыылаах эдьиий туттар киһибиттэн Наталья Дмитриевна Ивановаттан иҥэриммит билиибин-көрүүбүн үллэстэбин, сүбэ-ама биэрэбин.

 

Ютуб ханаалга «Клим ТВ» диэн ханааллаахпын. Онно тус олоҕум туһунан кэпсиибин, онтон сиэттэрэн, сүбэ-ама биэрэбин. Өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр-көстөр дьону, эстрада сулустарын ыалдьыттатабын.

 

«Ыллыыр Мыраан» бырайыак

 

– Клим Семенович, дьаҥ туруон иннинэ сайын уонна күһүн ахсын оҕолорго уонна улахан дьоҥҥо «Ыллыыр Мыраан» лааҕырдарын үлэлэтэриҥ.

 

– Биллэрин курдук, билигин аныгы технологияр аһара сайданнар виртуальнай эйгэҕэ киирэн хаалбыт оҕо элбэх. Кырачаан киһи итиннэ наһаа түргэнник ылларар. Оҕолору кытта кыайан кэпсэппэт, алтыспат буолан, бэйэтигэр бүгэн хаалар. Ити тустаахтарга улахан кыһалҕанан буолар.

 

Биһиги лааҕырбытыгар араас оҕо кэлэр. Кыбыстанньаҥ, дьиэҕэ күнү быһа комьютерга олорор, о.д.а. «Тыл — ох» диэн мээнэҕэ эппэттэр. Тыл күүһүнэн лааҕыр иитиллээччилэрин сиэргэ-майгыга иитэбит-үөрэтэбит. Оҕо чугас дьонун истибэт, ылыммат. Атын дьон этэрин түргэнник ылынар.

 

Лааҕырга күн ахсын ырыаһыттар, биллэр дьон кэлэннэр ыалдьыттыыллар, оҕолору кытта кэпсэттэллэр-ипсэтэллэр, ыллыыллар-туойаллар. Артыыс кэллэ эрэ оҕолор, бары ойон туран көрсөллөр. Кини олордоҕуна эрэ олороллор. Артыыс кэпсээн, ыллаан бүтэн баран, тахсарыгар, кини иннинэ дьиэттэн ким да тахсыбат. Автограф ылыытыгар ким да анньыспат, бары уочаракка турунан кэбиһэллэр. Эстрада сулустара оҕолорбут бэрээдэктэриттэн наһаа соһуйаллар, үөрэллэр. Артыыстары көрө-көрөлөр оҕолор сырдыкка, кэрэҕэ тардыһыылара улаатар.

 

Стас Федоров диэн иитээччи уоллаахпын, олох айылҕаттан педагог талааннаах. Кинини оҕолор наһаа сөбүлүүллэр. Үлэһиттэрбин Үрдүкү Айыылар бэйэлэрэ ыыталлар. Ханна да биллэрии эҥин таһаарбаппын. Үчүгэй баҕайытык бэйэлэрэ көстөн кэлэллэр. Миэхэ туох эрэ Үрдүкү күүс көмөлөһөр. Улаханнык саҥарбаппын (күлэр).

 

«Ыллыыр Мырааҥҥа» сылдьыбыт оҕолор төрөппүккэ сыһыаннара үчүгэй өттүгэр уларыйар, бэрээдэктэрэ тупсар, актыбыыс, кыбыстыбакка сыанаҕа тахсар буолаллар. Миэхэ наһаа элбэх төрөппүт «эһиги оҕоҕут маны ситистэ, эһиги оҕоҕут маннык буолла, эһиги оҕоҕут барыга бары кыттар буолла» диэн суруйаллар. Биһиги үлэбит үтүө түмүгэ ити буолар.

 

Оҕолор уон күн иһигэр тосту уларыйаллар. Ыллыы-туойа, күлэ-үөрэ, үҥкүүлүү сылдьар буолан, дьиэлэригэр төннөллөр. Хас сыл ахсын лааҕырга кэлэр оҕолорбут олус элбэхтэр. Дьаҥ туран, ити үлэбит тохтоон хаалла.

 

Тыыннаах холобур

 

Клим Федоров биирдэ араадьыйаҕа быһа эфиринэн интервью биэрбитэ. Биэрии кэнниттэн биир ытык кырдьаҕас киниэхэ төлөпүөннээбитэ. «Клим Федоров дорообо. Бу Уус Алдан Дүпсүнүттэн эрийэбин. Биэриини олус сэргээн иһиттим. Оруобуна мин сиэним курдук оҕолор тустарынан кэпсээтиҥ дии. Сиэним туохха да кыттыбат. Үөрэх бүттэ да эбээлээх, эһээтигэр кэлэр. Оскуолаҕа оҕолор «оҕонньор» диэн үөҕэллэр. Оҕобун көрө-көрөбүн, инникитин саныыбын уонна итинник муҥкук буола хаалан хаалыа диэммин наһаа долгуйабын», – диэн кырдьаҕас кэпсээбит.

 

Уол сайын «Ыллыыр Мыраан» лааҕырга тиийэн кэлбит. Бөдөҥ уҥуохтаах, мааны быһыылаах-таһаалаах эрээри, киһи сирэйин-хараҕын таба көрбөтө, умса тутта сылдьара үһү. Икки күн саҥата-иҥэтэ суох сылдьыбыт. Үһүс күн уоллара «Паапа Клим ыллыахпын баҕардым» диэн турбут. Аны наһаа үчүгэйдик саҥарар-иҥэрэр эбит. Кэнсиэрдэри салайааччы кини буолбут.

 

Били мэлдьи эбээлээх, эһээтиттэн арахсыбат уол балаҕан ыйын 1 күнүгэр оскуола аһыллыытын салайан ыыппыт, өссө ыллаабыт. Үөрэнээччилэр, учууталлар, ол тэрээһиҥҥэ сылдьыбыт дьон олус соһуйбуттар. Ол сыл «Полярная звезда» куонкурска кыттан, лауреат, кэнсиэри салайан ыытарыгар Гран-при буолбут. Ити ситиһиилэринэн уолу Европаҕа ыыппыттар.

 

Уолчаан саас Дьокуускайга Дүпсүн нэһилиэгин күннэрин кэнсиэрин өссө салайбыт. Билигин бу уол, «Ыллыыр Мыраан» лааҕыр иитиллээччитэ Саха театрын артыыһа. Маннык холобур элбэх.

 

Киһи өрө тахсарыгар, дьиҥэ, кып-кыра, быычыкаайык наада. Хомойуох иһин, ол үгүстүк кыаллыбата баар суол.

 

Улахан дьон лааҕырдара

 

– Оҕолор лааҕырдарын туһунан сиһилии кэпсээтиҥ. Аны улахан дьон лааҕырдарын туһунан ааҕааччыларга билиһиннэр эрэ.

 

– Билигин киһи үксэ ипотекалаах, кредиттээх. Дьон күнү быһа иккилии, үстүү үлэҕэ үлэлииллэр. Кырдьаҕастар барахсаттар күнү быһа түөрт эркиҥҥэ хаайтаран олороллоро баар суол. Ол хамсаммакка олороллоруттан доруобуйалара мөлтүүр, дэлби ыарытайаллар. Кинилэри сэргэхситэр сыалтан улахан дьон лааҕырын үлэлэтэргэ быһаарыммытым.

 

Хааннарын баттааһыннара үрдүк, сүһүөхтэрэ ыалдьаннар нэһиилэ хааман кэлбит дьонум, мыраан үрдүгэр таах тахсар буолан, тосту уларыйан бараллар. Мыраан үрдүгэр туралларын видеоҕа уһуламмын оҕолоругар ыытааччыбын. Ийэлэр: «Оҕолоор, көрүҥ мыраан үрдүгэр турабын. Манна кэлэн бараммын тугум да ыалдьыбат буолла», – диэн этэллэр. Ытык кырдьаҕастар наһаа сыталларыттан, олороллоруттан, туохтара барыта ыалдьар.

Лааҕырга күн ахсын зарядка оҥотторобут. Сатаан тыынарга үөрэнэллэр. Ыллатабыт, үҥкүүлэтэбит, биллэр дьону кытта көрүһүннэрэбит. Ол быыһыгар лотолаан да ылаллар. Бассейҥа, кэрэ-бэлиэ миэстэлэргэ  сырытыннарабыт. Сынньалаҥ пааркатыгар кэнсиэрдииллэр. Чугас дьонноро кинилэри сибэккинэн көмөн кэбиһэллэр. Онтон сирэйдэрэ-харахтара күн курдук сырдыылларын көрөн, киһи долгуйар, астынар. Үөлээннээхтэрин кытта кэпсэтэн-ипсэтэн, дуоһуйа сынньанан, доруобуйалара көнөн, дьиэлэригэр төннөллөр.

 

Манна биир холобуру аҕалыахпын баҕарабын, Бииргэ төрөөбүт убайым Кэбээйиттэн сүрэҕэ ыалдьан, Дьокуускайга көрдөрүнэ кэлбитэ. Кини балыыһалары кэрийбэккэ, «Ыллыыр Мыраан» лааҕырга сылдьан, үөрэн-көтөн, этэргэ дылы, химията суох доруобуйата көнөн, дойдутугар төннүбүтэ.

 

Олох диэн олох. Киһи олоҕор араас түгэн буолуон сөп. Итини этэн туран, чугас дьоннорун сүтэрбит, кэргэннэриттэн арахсыбыт, олоххо тардыспат буолбут, ытыы сылдьар дьону быыһыыбын, санааларын өрө көтөҕөбүн, олоххо иккистээн эргилиннэрэбин. Итинник дьон лааҕырга кэлэн бараннар биир эрэ күн ытыыллар. Сарсыҥҥытыттан ыла кэпсэтии-ипсэтии, үөрүү-көтүү буолаллар. Онус күнүгэр ыллыы-туойа сылдьар буолан, дьиэлэригэр төннөллөр. Коронавирус эмиэ бу бырайыак үлэтин тохтоппутун бэлиэтиибин.

 

Төһөлөөх элбэх киһиэхэ көмөлөстө

 

Бары билэ-көрө сылдьарбыт курдук, Клим Федоров төһөлөөх элбэх ыарыһах дьоҥҥо күүс-көмө буолан, атахтарыгар туруорда. Дьонун-сэргэтин түмэн, үп-харчы хомуйуутун таһынан, кинилэри кынатын анныгар ылан, мэлдьи кэпсэтэн-ипсэтэн, санааларын көтөҕөн, улахан психологическай көмөнү оҥорорун бэлиэтии көрөр буолуохтааххыт. Бэйэтэ этэригэр дылы, хаампаты хаамтарда, истибэти истэр, көрбөтү көрөр оҥортоото. Бу дьон махталлара киниэхэ муҥура суох.

 

Дьонугар-сэргэтигэр көмөтүн, өйөбүлүн иһин, Үрдүкү күүс Клим Федоровка аартыгын тэлэччи арыйдаҕа.

 

Сырдыкка тардыһан

 

– Дьоҥҥор-сэргэҕэр бу уустук кэми хайдах гынан этэҥҥэ мүлчү түһэллэригэр тугу сүбэлиэҥ этэй?

 

– Биллэрин курдук, мөлтөх дьон сынтарыйар чэпчэкитэ суох кэмнэрэ үүннэ. Инникигэ эрэлэ, олоххо дьулуура, дьүккүөрэ суох  киһи таҥнары түһүөн сөптөөх. Аһыы уунан утахтаныахтарын, ыарытыйыахтарын сөп. Маннык ыарахан бириэмэҕэ киһи чуумпуруохтаах, бэйэтин иһиллэнэн көрүөхтээх эбит. Оччоҕо араас сырдык санаалар кэлэннэр, кыаллыбатах кыаллар, оҥоһуллубатах оҥоһуллар. Холкутуйуу, киэҥ көҕүстэнии наада.

 

 

Икки атахтаах барахсан, айылҕаны алдьатара, сиэрэ-майгыта алдьаммыта, үрдүкүлэр ону өйдөтө сатыыллар. Онон дьонум-сэргэм кытаатыҥ. Аан дойдуга бүрүүкээбит ыарахан кэми бииргэ түмсэн, сырдыкка, үтүөҕэ-кэрэҕэ тардыһан этэҥҥэ туоруоҕуҥ.

 

– Клим Семенович, сиһилии кэпсээниҥ иһин махтанабын.

Оставить комментарий

Войти с помощью: