Skip to content

АНОНС !!!

Бу интэриэһинэй: Тугу аһыыргыттан-сииргиттэн…

Кэлиҥҥи кэмҥэ коронавирус дьаҥа туруоҕуттан дьон ордук күүскэ доруобуйаларыгар болҕомтолорун уурар буоллулар. Оттон доруобуйаҥ туруга тугу аһыыргыттан-сииргиттэн улахан тутулуктаах.   

Суруналыыска туспа көрүүлэрдээх, санаалаардаах киһини кытта көрсөн кэпсэтэриҥ, этэргэ дылы, байанай мичик гыммытыгар тэҥнээх. Хаһыаппыт бүгүҥҥү ыалдьытын туһунан, аан бастаан, аныгы үйэ буолан, ватсапка аахпытым уонна кинини кытта хайаан да көрсөн кэпсэтэргэ быһаарыммытым.

 

Ол баҕа санаам туолан, бүгүн тыа хаһаайыстыбатын наукатын доктора, Арктикатааҕы агротехнологическай университет астааһын технологиятын уонна аһылык индустриятын профессора, Саха Өрөспүүбүлүкэтин наукатын үтүөлээх деятелэ, чинчийээччи, саха аһын-үөлүн үөрэтиитинэн дьарыктанар, косметикаҕа, биологическай эбиликтэргэ тиийэ айан оҥорбут Константин Степановы кытары көрсөн, атах тэпсэн олорон кэпсэтэ олоробун.

 

 

Собо барахсан

 

– Константин Максимович, кэпсэтиибитин сут-кураан сылларыгар саха омук үрүҥ тыынын өллөйдөөбүт соботтон саҕалыаҕыҥ.

 

– Оннук. Кэлиҥҥи кэмҥэ собо туһунан үгүстүк кэпсэниллэр буолла. Кырдьык, көмүс хатырыктаахпыт уоттаах сэрии сут-кураан, аччык сылларыгар дьоммут-сэргэбит үрүҥ тыыннарын өллөйдөөбүтэ.

 

Ханнык сиргэ, айылҕаҕа үөскээбититтэн собо улахан тутулуктаах. Төһөнөн ыраас айылҕаҕа үөскүүр да, соччонон үчүгэй. Кумахтаах, көннөрү буор сир балыктарын амтаннара тус туһунан буолаллар. Амтаннара аһылыктарыттан эмиэ улахан тутулуктаах. Биллэрин курдук, Сахабыт сиригэр урут уруккуттан Кэбээйи улууһа көмүс хатырыктааҕынан биллэр. Нидьили собото аатырыан аатырар. Атын да сирдэргэ үчүгэй балыктаах күөллэр элбэхтэр.

 

Собоҕо углевод суох. Белога 18 грамҥа диэри буолар. 2 грамм сыалаах. Онон калорийа кыра. Кальцийдаах, фтордаах, тимирдээх, магнийдаах, фосфордаах, хромнаах, калийдаах. Кыра йодтаах. Оттон битэмииннэртэн никотиновай кислотата элбэх. Углевода суох буолан, сахарнай диабеттаах дьон диеталарыгар сөп түбэһэр.

 

 

– Өлө киһи доруобуйатыгар саамай туһалаах дуо?

 

– Оннук, химическэй састаабынан собо өлө киһи доруобуйатыгар ордук туһалаах.

 

– Арыыга ыһаарыламмыт собо төһө туһалааҕый?

 

– Собо өлүн таһынан, миинэ олус туһалаах. Онон мииннэммит балык ордук.  Оһоҕоһун үлэтэ тупсар, түргэтиир. Маны таһынан диетаны тутуһар дьоҥҥо ордук үчүгэй. Фтора, кальцийа, фосфора уҥуохха, тиистэргэр үчүгэй. Фосфора «В» бөлөх битэмииннэрин кытта бииргэ үлэлиир буолан, мэйииҥ үлэтигэр үчүгэйдик дьайар. Йодтаах буолан, щитовиднайгар туһалаах.

 

Кэбээйилэр тиистэрэ мап маҥан, уҥуохтара-иҥиэхтэрэ бөҕө-таҕа, төрөл буолаллар диэччилэр бааллар. Бу — оруннаах. Итиннэ соболорун туһата баар буолуон сөп. (Биир уопуттаах хирург хотулар өрүс балыгынан аһылыктанар буоланнар, сыалара үп үрүҥ, дьэҥкир буолар, оттон киин улуустар киэннэрэ олох атын диэн кэпсээн турардаах. Авт.)

 

Былыр-былыргыттан саҥа оҕоломмут дьахтарга үүт киллэрээри, оҕотун уҥуохтарын бөҕөргөтөөрү собо миинин иһэрдэбит. Кэлиҥҥэ кэмҥэ үгүс оҕо аллергиялаах буолан, көрөн биэрэр буоллулар.

 

– Константин Максимович, саастаах, кырдьаҕас дьоҥҥо собо куртахха ыарахан диэн, сиэмэҥ диэччилэр эмиэ бааллар.

 

– Олох сиэмэҥ дииллэрэ сыыһа. Биллэрин курдук, сааһырбыт киһи ас буһарара мөлтүүр. Собону кыратык сиирэ, туох да куһаҕаны оҥорбот.

 

– Коронавируһунан ыалдьыбыт дьон үгүстэрэ собо сиэхтэрин баҕараллара, баар суол. Ити туохтан буолуой дии саныыгын?

 

– Собо сиэхпитин баҕарабыт диэн миэхэ элбэх коронавирустаабыт киһи суруйа сылдьыбыта. Минераллара тиийбэт буолан, ыалдьан, мөлтөөн хааланнар, балык сиэхтэрин баҕарар буолаллар. Онно собо састааба сөп түбэһэр. Ол иһин организмнара ирдиир. Эти ыарырҕатар буолаллар. Собо сиэннэр сэниэ киллэринэн, үчүгэйдик утуйуохтарын баҕараллар. Балык уопсайынан ковидка туһалаах эбит.

 

Организмҥа түргэнник иҥэр

 

– Константин Максимович, өрүс, муора балыктарын тула кэпсэтиэххэ. 

 

– Өрүс, муора балыктара, күөл соботуттан химическэй састааптара олох атын. Ити үөскүүр сирдэрин кытта ситимнээх. Хоту сир балыктара сыалаах уонна сыата суох балыктар диэҥҥэ арахсаллар. Соботтон уратыта диэн, куртахха чэпчэкилэр. Балык сыата киһи организмыгар түргэнник иҥэр.

 

– Өрүс, муора балыктарын сиикэйдии сиир ордук дуо?

 

– Сиикэйдии уонна тоҥнуу диэн тус-туһунан өйдөбүллэр. Өрүстэн хостоотуҥ да, ириэнэхтии сиир диэн олох атын. Оттон тоҥоруу астааһын (астааһын) биир көрүҥэ. Тоҥнуу сиир быдан туһалаах. Ол эрээри балык илиистиктэрдээх, паразиттаах буолар. Онон көрөн сиир ордук. Эмис, сыалаах балыктар үксүн үөннэрэ суохтар. Паразиттар бары куһаҕан буолбатахтар.

 

Үөннээх балыктары куоскаҕа уонна ыкка сиэттэххэ, кинилэр тарҕатааччылар буолуохтарын сөп.

 

Дойду аһын туһата

 

– Константин Максимович, дойдуҥ этэ-аһа доруобуйаҕа туһалаах, үтүө дьайыылаах диэн өйдөбүл төһө сөптөөҕүй?

 

– Сөптөөх. Төрөөбүт-үөскээбит дойдуҥ аһылыга доруобуйаҕа олус туһалаах. Экология сокуона баар. Сүөһү уонна сылгы экологическай алдьархай буолбут сиригэр аһаабат, онтон тэйэн, эмтээх оттору-мастары сии сатыыр. Итинник гынан бэйэтин көмүскэнэр. Организмыгар ханнык вещество тиийбэтинэн аһылыктанар. Ол иһин ол дойдуга үөскээбит киһи ити сылгы, сүөһү этин сиэтэҕинэ, үүтүн истэҕинэ, айылҕалыын алтыспыкка тэҥнэһэр, күүһэ-уоҕа эбиллэр, сэниэлэнэр.

 

Кэлиҥҥи кэмҥэ ас-үөл химическэй састаабын үөрэтэр буоламмыт, итини билэбит.

 

 

– Оттон өрүстээх, үрэхтээх сирдэр сүөһүлэрин этэ, алаастарга мэччийбит сүөһү этинээҕэр сымсах. Оччоҕо минньигэһи талбакка, дойдуҥ үүтүнэн-этинэн аһылыктанарын ордук буоллаҕа дии.

 

– Оннук. Үөһэ этэн аһарбытым курдук, дойдуҥ аһа-үөлэ ордук туһалаах. Киһи ханна эмэ көһөн тиийэн баран, «климаттаабыт», ыалдьыбыт үһү диэн буолааччы. Ити аата кини атын сир-дойду айылҕатын аһын ылыммат. Киһи доруобуйатын туругун 60-70% тугу аһыырыттан улахан тутулуктаах. Онон ааҕааччылары дойдугут этинэн аһылыктана сатааҥ диэн сүбэлиэм этэ.

 

Харайыллар болдьоҕун уһатаары

 

– Атын регионнартан, дойдулартан аҕалыллыбыт эттэри боруобалаан көрбүтүм, кырдьык, киһи ылыммат. Биирдэ эмэ эрэ сиэххин сөптөөх.

 

– Тастан киллэриллэр эттэр, бастатан туран, олус өр айаннаан кэлэллэр. Онон харайыллар болдьохторун (срок хранения) уһатаары, аһылыктарыгар ону-маны эбэллэр. Антибиотик да сиэтиэхтэрин сөптөөх. Билэргит курдук, сыата үп-үрүҥ уонна амтана суох буолар.

 

Хаары хаһан аһыыр буолан

 

– Константин Максимович, саха сылгытын этин туһунан кэпсии түс эрэ. 

 

– Саха сылгытын этэ организмҥа наадалаах битэмииннэринэн уонна минеральнай эттиктэринэн (вещество) олус баай. Киниэхэ кальций, фосфор, тимир, натрий, алтан, магний, кремний, сыыҥка, никель курдук макро уонна микро элеменнэрэ атын көрүҥ эттэри кытта тэҥнээтэххэ, быдан элбэх. Маны таһынан сылгы этэ В, А, РР, Е бөлөх битэмииннэринэн баай.

 

Үс саастаах тиҥэһэ ис сыатыгар, итиргэ Омега-3 уонна Омега-6, альфа-линоленовай кислоталара наһаа үрдүк. Муора балыгын курдук. Рафинад саахар саҕаны, эмп курдук сии сыалдьыахтаахпыт.

 

Убаһа этигэр наадалаах холестерина элбэҕин бэлиэтиибин. Онон сылгы, убаһа этэ доруобуйаҕа олус туһалаах.

 

– Убаһа этэ ол иһин балык курдук сыттаах эбит дии. Этин буһардахха, ол Омега-3 суураллыбат, сүтэн-оһон хаалбат дуо?

 

– Кырдьык, убаһа этэ балык курдук сыттаах уонна амтаннаах. Этин буһардахха, альфа-линоленовай кислоталара улаханнык суураллыбаттар. Ол эрээри сиикэйдии сиир ордук.

 

(PS. Ааҕааччыларбар биир интэриэһинэй түмүк санааны кытта билиһиннэриэхпин баҕарабын. Хомойуох иһин, бу сурук ааптара уонна кини ханнык омук буолара биллибэт. Ол эрээри Константин Степанов научнай үлэтигэр олоҕурбута, көстөн кэлэр. «Мин сахалар тоҕо маннык өйдөөхтөрүй уонна барыга бары дьоҕурдаахтарый диэн өр толкуйдаабытым. Олох соторутааҥҥа диэри алаастарынан бытанан олорбуттара. Кылгас кэм иһигэр аныгы олоҕу кытта тэҥҥэ хардыылаатылар. Дириҥ толкуйдаахтар. Бары кэриэтэ үрдүк үөрэхтээхтэр. Үрдүк интеллектээхтэр. Хотугу «дьоппуоннар» диэн ааттыахха сөптөөх. Тииҥи харахха ытар, снайпер дьоҕурдарын эппэккэ туран, туохха барытыгар наһаа талааннаахтар, музыкальнайдар. Өр толкуйдаабытым уонна тэҥнээн көрбүтүм… Африка уонна Перу племяларыгар сайдалларыгар кыах бөҕө бэриллибитин таһынан маннык сайдыбатахтара. Америка индеецтэрэ, мексиканецтар эмиэ. Муора балыгын сыатыгар эмиэ ити кислота элбэх. Дьоппуоннар үгүстүк балыгынан аһылыктанар буоланнар, итинник өйдөөх буолуохтарын сөптөөх. Сахалар балыгынан аһылыктамматтар. Кинилэр үүммүттэрин-сайдыбыттарын төрүөтүнэн убаһа этэ буолар дии саныыбын. Киниэхэ Омега-3 олус элбэх, өйдүүр дьоҕургун уонна интеллеккын үрдэтэр. Убаһа этинэн сахалар эрэ аһылыктаналлар ээ. Нууччалыыттан тылбаастанна)

 

– Атын дойду сылгыларын этигэр Омега-3 баар дуо?

 

– Суох. Саха сылгыта кыһынын  хаһан аһыыр буолан, Омега-3 уонна Омега-6 кислоталара элбэх.

Саха сүөһүтэ — мраморнай эттээх

 

– Константин Максимович, оттон саха ынаҕын этэ туох уратылааҕый?

 

– Саха ынаҕа мраморнай эттээх. Этин быыһа бүтүннүү сыа. Ыһаарылыырга эҥин ханнык да арыы туттуллубат. Ууга бустаҕына. үллэн хаалар уонна этигэр сыата тэбис-тэҥник тарҕанар. Онон наһаа минньигэс амтаннаах. Саха сүөһүтэ олох ураты эттээх.

 

Аны, үүтүн сыата 9% диэри үрдүк. Билигин биһиги дьоммут туттарар үүттэрин орто сыата 3,4% буолар. Онон саха ынаҕын биир киилэ үүтэ, икки киилэҕэ тэҥнэһэр.

 

– Саха ынаҕын этиттэн ураты, атын дойду сүөһүлэригэр мраморнай эт диэн баар дуо?

 

– Калмыкия сүөһүлэрэ мраморнай эттээхтэр уонна атын дойдуга итинник суох.

 

Биир интэриэһинэйи кэпсиэхпин баҕарабын. Японияҕа уонна Англияҕа мраморнай эттэн оҥоһуллубут бүлүүдэ олус ыарахан сыаналаах. Ол сыаната ыараханын үрдүнэн дьон ол эти боруобалаары рестораҥҥа сылы-сыллаан уочараттыыллар.

 

Ити сайдыыллаах дойдуларга сүөһүлэрин этин искусственнайдык мраморнай оҥороллор. Ынаҕы хамсаппакка эрэ, баайан туруораннар аһаталлар. Дьаабылыка, моркуоп, араас иҥэмтиэлээх астары аһаталлар. Оннооҕор премиум кылаастаах пиибэ иһэрдэллэр. Оннук эрэ гынаннар мраморнай эти ылары ситиһэллэр.

 

– Саха вегетарианец буолар кыахтаах дуо?

 

– Суох. Муоданы батыһаннар быстах кэмҥэ эрэ вегетарианец аатырыахтарын сөптөөх. Бу үлүгэрдээх тыйыс тымныылаах дойдуга олороммут, этэ-балыга суох киһи буолуохпут дуо?

 

 

Биэ үүтэ ийэ үүтүгэр ханыылыы

 

– Константин Максимович, кымыс туһунан тугу этиэҥ этэй?

 

– Бастаан кымыһынан дьарыктанарбар дьиҥнээх кымыс амтанын билбэт этим. Ап-аһыы амтаннаах дии саныырым.
Кымыс диэн биэ эрэ үүтүттэн оҥоһуллубут буолуохтаах. Олох аһыыта суох, бэйэтэ ураты амтаннаах. Уу эҥин эбии кутуллуо суохтаах.

 

Ыһыахха биһиэхэ үксүн быырпаҕы атыылыыллар. Дьиҥнээх кымыһы атыылааччылартан дьоннор сыаната ыарахан диэн атыыласпаттар. Онтон кинилэр хомойоллор. Биэ ыаһына наһаа ыарахан үлэ. Аны, кымыһын доруобуйаҕа туһата. Иммунитеккын үрдэтэр. Былыр-былыргыттан сэллиги эмтээһиҥҥэ тутталлар.

 

Биэ үүтэ химическэй састаабынан ийэ үүтүгэр майгылыыр. Белога үксэ альбумин. Ынах үүтүн курдук казеин буолбатах. Аны, саахара элбэх. Онон кымыс оҥорорго хаһан да саахар эбиллибэт. Маны таһынан атын үүттэрдээҕэр аскорбиновай кислотата элбэх. Сэллик ыарыытын үөрэтэн көрбүтүм. Кох палочкатын, сэллиги биэ үүтэ С битэмиинэ элбэх буолан кыайар эбит.

 

– Оттон суораппыт доруобуйаҕа туһата баһаам буоллаҕа.

 

– Суорат аһы буһарар уорганнаргар туһалаах. Оттон куртаҕын уонна оһоҕоһун үчүгэй буоллаҕына, иммунитетын үрдүк, доруобай буолаҕын.

 

Биологическай эбиликтэри оҥорууга

 

– «Таба» хампаанньатын кытта бииргэ үлэлэспиккин билэбин, пантыбыт туһунан кэпсии түс эрэ.  

 

– Үлэлэһэн. Соҕуруу Кореяҕа Саха сирин табатын, Казахстан уонна Алтай маралларын муостарын лабораторияҕа чинчийэн көрбүттэрэ. Ол чинчийии түмүгэр биһиги табабыт муоһун киһи доруобуйатыгар туһалаах эттиктэрэ мараллар муостарыттан икки бүк үрдүктэрэ, күүстээхтэрэ бэлиэтэммитэ.

 

Хотугу табаларбыт өрүү экстремальнай усулуобуйаҕа сылдьаллар. Онон таба этинэн аһылыктанар хоту дьон энергиялаахтар, сылайбаттар. Кыыһырдахтарына да, күүскэ кыыһыраллар (күлэр).

 

Пантыттан биологическай эбилик (БАД) оҥорорбутугар тимирэ уонна кальцийа элбэҕин чинчийэн билбиппит. Хомойуох иһин, ити үлэбит тохтоон хаалбыта. Дьиҥэ, бу коронавирус кэмигэр ити биологическай эбиликтэрбит дьоҥҥо туһата элбэх буолуох этэ.

 

– Константин Максимович, биһиги дьоммут бэйэбит биологическай эбиликтэрбитинэн төһө туһанар этилэрий?

 

– Биһиэхэ бэйэбит киэнэ буолла эрэ, мөлтөх, марай-сарай диэн өйдөбүл өйбүтүгэр-санаабытыгар иҥэн хаалбыт. Атын сиргэ оҥоһуллубут, кыраһыабай, кылбаччыйбыт хахтаах БАД-ры хамаҕатык атыылаһаллар. Этэргэ дылы, кылабаччыгас эрэ, көмүс буолбатах.

 

Оттон биһиги үрдүкү технологияҕа тиийэ иликпит. Ол-бу химияны эбэммит, дьону албыннаабаппыт. Натуральнайы эрэ оҥоробут. Онон биллэн турар, биһиги биологическай эбиликпит дьоҥҥо туһата улахан. Билигин Биология института оҥорор эбиликтэрин дьон хамаҕатык атыылаһар.

 

– Бүтэһигин ханнык биологическай эбилиги оҥорорго үлэлэспиккиний?

 

– Биллэрин курдук, кэлиҥҥи кэмҥэ хааннара аҕыйах, анемиялаах дьон наһаа элбээтилэр. Оҕолоноору сылдьар дьахталлар үгүстэрэ анемиялаахтар. Онтулара оҕолорун доруобуйатыгар охсуулаах. Бүтэһигин хаанынан биологическай эбилик оҥорорго үлэлэспитим.

 

– Кырдьык, тимир састааптаах эмтэри үгүстэр организмнара кыайан ылыммат…

 

– Оннук. Хойуулара хаайтарар. Итинник састааптаах эми испит дьон, оннооҕор сөмөлүөтүнэн көтөөрү гыннахтарына, тимири бэрэбиэркэлиир ааны ааһалларыгар тыаһыыр эбит. Тириилэригэр иҥэн хаалар. Онон натуральнай эбилиги иһэллэрэ буоллар быдан ордук буолуох этэ.

 

 

Эбиликтэринэн эрэ муҥурдаммакка

 

 Константин Максимович, биологическай эбиликтэри таһынан пантыттан олохтоох косметиканы оҥорбутун. Ити дьыалаҕа хайдах быһыылаахтык ылсыбыккыный?

 

– Биирдэ быыстапка-дьаарбаҥкаҕа сылдьаммын, «Спасатель» диэн крем оҥорор дьону кытта билсибитим. Араас крем бөҕөтүн оҥорбуттар этэ. Кинилэртэн атыылаһан ыламмын, састааптарын үөрэтэн көрбүтүм. Боростуой вазелиҥҥа пантыны булкуйаммын, илии, сирэй кремнэрин оҥорбутум. Ити оҥоһуктарбынан быыстапкаҕа кыттыыны ылбытым. Дьон-сэргэ наһаа сэргээбитэ. Сакаас кытта киирбитэ.

 

Суунарга аналлаах гель, массажка туһаныллар креми, сирэй, илии кремнэрин оҥорон таһаарбытым. Маны таһынан шампуну,  гели уонна тиис суунар паастаны оҥорбутум. Итилэри Саха сиригэр кэлэр ыалдьыттарга анаан толкуйдаабытым. Соҕуруу куораттар, тас дойдулар отеллэригэр сылдьан, суунар хоско кыра мыыла шампунь, тиис суунар пааста баар буолааччылар. Биһиги «Тыгын Дархан», «Азимут», о.д.а. гостиницаларбытыгар бэйэбит мыылабыт, шампуммут бааллара буоллар олус үчүгэй буолуох, уратыбытын көрдөрүөх этибит. Хомойуох иһин, ити толкуйум олоххо киирбэтэҕэ. Гостиницаларбыт атын сиртэн атыылаһа олороллор. Бу ыра санам хаһан эрэ олоххо киириэ диэн эрэллээхпин. Аны, спортивнай аһылыгы, пакеттаах чэйдэри оҥорорго ылсыахпын баҕарабын. Барыта үптэн-харчыттан тутулуктаах.

 

– Төһө быыстапкаларга кыттыыны ылаҕыный?

 

– Киин куораттарга уонна норуоттар икки ардыларынааҕы быыстапкаларга элбэхтик кыттыыны ылбытым. Пантыттан оҥоһуллубут косметикам «За лучшее дизайнерское решение» диэн номинацияҕа тиксибитэ. Быраабылалар барыта тутуһуллан, стандартка эппиэттиир гына оҥорбуппут. Кэпсээнтэн кэпсээн диэбит курдук сорох дьон: «Ити эһиэнэ дуо, биһиги кэлии косметика дии санааччыбыт», – дэһэр этилэр. Хомойуох иһин, ити үлэм эмиэ тохтообута.

 

– Косметикаҕыт уонна биологическай эбиликтэргит атыыга хамаҕатык барыахтарын, арааһа, рекламалара кыайтарбатаҕа быһыылаах этэ дии?

 

– Кырдьык, рекламата кыайтарбатаҕа. Бу сыалга-сорукка наһаа элбэх үп-харчы наада. Бэйэм күөх экранынан кэпсии-ипсии сатаабытым, лекциялары оҥорбутум. Дьон-сэргэ сэҥээрэрэ, сэргиирэ.

 

Ол эрээри «Таба» хампаанньа косметикатын эбии дохуот оҥостоору толкуйдаабыппыт. Онтукабыт биологическай эбиликтэрбитинээҕэр атыыга элбэхтик барара.

 

БАД-га, косметикаҕа лицензия ылыытыгар наһаа элбэх бириэмэ, үп-харчы барарын бэлиэтиибин.

 

Хоһоон айар, ас астыыр

 

– Константин Максимович, хантан төрүттээххиний?

 

– Бүлүү улууһун бастакы Күүлэт нэһилиэгиттэн төрүттээхпин. Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ бэһис оҕонон күн сирин көрбүтүм.

 

– Константин Максимович ханна үөрэммиккиний?

 

– Мин үлэлээн бараммын, үрдүк үөрэххэ үөрэммитим. Дьиҥэ, быраас буолар баҕалааҕым. Красноярскайга медицинскэй институкка туттарса барбытым. Балыыһаҕа санитардаабыт дьону эрэ ылаллара. Аграрнай университекка үөрэнэ киир, бастакы курс кэнниттэн манна көһүөҕүн диэбиттэрэ. Актыыбынай позициялааҕым, курспар староста этим. Онон медицинскэйгэ ыыппатахтара. Онон ветеринар буолан хаалбытым.

 

Кэлиҥҥи кэмҥэ аһылыгынан дьарыктанаммын, син-биир доруобуйа харыстабылын эйгэтигэр үлэлии-хамсыы сылдьабын. Красноярскайга уонна Москваҕа МГУ аспирантуратыгар үөрэнэ да сылдьаммын, балыыһаҕа үлэлээммин хамнастанарым.

 

– Хоһоон суруйаргын билэбин. Хаһааҥҥыттан бу айар дьоҕуруҥ уһуктубутай?

 

– Төһө даҕаны соҕуруу куораттарга үөрэннэрбин, төрөөбүт тылбар интэриэспин сүтэрбэтэҕим. Сахалыы кинигэлэри элбэхтик ааҕабын.

 

 

Москваттан үөрэнэммин дойдубар кэлэ сырыттахпына, араадьыйа суруналыыһа Николай Максимов биэриитигэр ыҥырбыта. Онно кини: «Нуучча уонна сыыс тыллары туттан көрөөр эрэ», – диэбитэ өйбөр хатанан хаалбыта.
Айар куттаах дьону кытта билсэн бараммын, суруйар дьоҕурум уһуктубута. Онтон ылата син балачча хоһоону суруйдум. Үксүгэр олох тиэмэтигэр суруйабын. Ыччакка анаан.

 

– Күөх экраҥҥа көрөрбүнэн, олус үчүгэйдик астыыгын.

 

– Мин ас астааммын сынньанабын. Оҕолор сөбүлээн иһэр-аһыыр гаазтаах утахтарын, чипсыларын солбуйар астары астыы сатыыбын.

 

Аспар химияны хаһан да туттубаппын. Астыырым научнай үлэлэрбэр улаханнык туһалаабыта.
«Культура питания якутов» диэн кинигэҕэ икки ыстатыйам киирбитэ.

 

– Константин Максимович, кэпсээниҥ иһин махтанабын.

 

Кэпсэттэ Людмила Ноговицына

Оставить комментарий

Войти с помощью: