Skip to content

АНОНС !!!

Мэҥэдьэк сылгыта

2011 сыллаахха уһун селекционнай үлэ түмүгүнэн, Саха сиригэр икки саҥа боруода баар буолбут: Мэҥэдьэк уонна Приленскэй (Лена эҥэринээҕи боруода). Ону таһынан, саха сылгытын боруодатын иһинэн икки саҥа кѳрүн (тиибэ) – Дьааҥы уонна Халыма сылгыларын таһаарылыбыттар. Итилэр бары туспа патеннаахтар, Мэҥэдьэк сылгытын киэнэ №5773. Бу патеннар бары олунньу 16 күнүгэр 2011 сыллаахха бэриллибиттэр, ааптарскай свидетельство ылбыттар уонна государственнай реестргэ киирбиттэр. Ити курдук мэҥэдьэк сылгыта туспа боруода буолбута.

Саха сылгыларыттан экстерьерынан (ыйааһына, үрдүгэ, уһуна) улаханнара Мэҥэдьэк сылгыта буолар. Холобур, атыыра ортотунан үрдүгэ 140-143 см. тахса, устата 154 см. тахса, ыйааһына 500 киилэттэн тахса.

Мэҥэдьэк сылгыта үѳскүүрүгэр олук буолбут суолунан Ѳлүѳхүмэттэн томскай таһаҕасчыттары (тяжеловестары) олохтоохтор аҕалан, миэстэтигэр ууһаппыттарыттан саҕаланар. Холобур, биллиилээх баай, 700 ынах сүѳһүлээх Дайыла Күѳгэлэп (1811-1874) ойоҕо Ѳлүѳхүмэ, онтон сыарҕалаах атынан таһаҕас аҕалан атыылыыр, атастаһар эбит. Онно таарыйа тардыылаах аттары аҕалбыта диэн уос номоҕо баар.

Биллиилээх чинчийээччи Г.В. Наумов суруйуутунан, Битиим, Ѳлүѳхүмэ сирдэригэр кѳмүһү хостооһун сайдыбыт. Онон чугас баар ыаллыы Бүлүү ѳрүһүн олохтоох сахалара сыарҕалаах атынан таһаҕас таһыытынан кѳхтѳѳхтүк дьарыктаммыттар. Биллэрин курдук, ити кэмҥэ сахаларга, ордук баай ѳттүгэр, улахан тардыылаах аттарынан үлүһүйүү саҕаламмыт. Саха сылгытын элбэхтик үѳрэппит профессор М.Ф. Габышев суруйарынан, олохтоох Ѳлүѳхүмэ сылгыта уһун кэмҥэ Томскайтан аҕалыллыбыт кузнецкай атыырдарынан хаана тупсарыллыбыт. Ыраах Ѳлүѳхүмэттэн аҕалыллыбыт, тупсарыллыбыт сылгылар бэйэ-бэйэлэрин кытта ууһатыллыбыттар уонна туспа үѳрдэнэн, чээл күѳх отунан, үчүгэй хаачыстыбалаах эбиэһинэн аһатыллыбыттар. Оннук сылгылары таҥара үѳрэҕин тарҕатааччы аҕабыт Стефан Габышев, атыыһыт Пахомов (Бордоҥнор) үѳскэтэллэрэ үһү.

Яковлев диэн кырдьаҕас туоһулуурунан, Пахомов атыыһыт үрдүк уҥуохтаах, толору таһаалаах Томскай диэн биэтин Сунтаар улууһун баайыттан Күрүүкэптэн атыыласпыт. Ол биэттэн кытаанах халыҥ уҥуохтаах, модьу-таҕа кѳрүҥнээх Ѳҥнѳѳх диэн атыыры үѳскэппиттэр. Ол Ѳҥнѳѳх атыыр бэйэтин кэнниттэн толору быһыылаах, үрдүк арҕастаах Киргиэлэй, Наадьа уола, Күѳгүлээн диэн атыырдары хаалларбыт. Бу атыырдар Мэҥэдьэк сылгытын тѳрдѳ-ууһа буолбуттар.

1917 с. революция кэнниттэн, 30-с сылларга колхуостааһын хампаанньатыгар баайдар Габышев уонна Пахомов үѳрдэрин Малдьаҕарга үүрэн Ленин аатынан колхуоска үѳрдээбиттэр. Кэпсээнтэн биллэринэн, Мэҥэдьэк сылгылара бѳдѳҥнѳрѳ, тардыылаах нуучча аттарын тэҥэ күүстээхтэрэ, сыарҕанан таһаҕаһы Ѳлүѳхүмэҕэ диэри таһаллара киэҥник биллибит уонна суон сураҕырбыт.

Мэҥэдьэк сылгытын үѳрэтиитигэр, туспа боруода буоларыгар улахан кылааты киллэрбит сылгыны үѳрэтэр учуонайдар Н.П. Андреев, Н.Д. Алексеев (1965-1967), Диана уонна Борис Потаповтар (1986-1989) буолаллар.

Танхаров С.И.

«Дьөһөгөй оҕото» түмэл. Хатыы сэл.

Оставить комментарий

Войти с помощью: