Skip to content

АНОНС

Открылся   YouTube канал Тубсааны 

Туут хайыһар

«Ѳбүгэтин остуоруйатын интэриэһиргээбэт, үѳрэппэт уонна билбэт норуот силиһэ-мутуга суох, инникитэ кэрэгэй суоллаах, хатан эрэр мас умнаһын тэҥэ буоллаҕа» диэн бѳлѳһүѳк дьон бэргэн этиитэ баар. Биһиги дойдубут сир үрдүгэр муҥутуур тымныы уонна уһун кыһыннаах, кылгас, куйаас сайыннаах, кылгас күһүннээх уонна саастаах, кырыа кыһыннаах дойдуга хаар ууллубакка 8 ый сытар. Саха сирэ уустук уонна тыйыс айылҕалааҕа атын омуктарга номоххо киирбит. Ѳбүгэлэрбит бу тыйыс усулуобуйаҕа тѳрүт тылларын сүтэрбэккэ, итэҕэллэрин ыһыктыбакка, кѳс омуктары кытта алтыһан, билиилэрин хардарыта бэрсиһэн маныаха дылы тиийэн кэллэхпит. Чинчийээччи В.Л. Серошевскай XIX үйэ бүтүүтэ, XX үйэ саҕаланыыта суруйбутунан саха тыла Уһук Илин Сибииргэ «французскай» тылынан биллэр эбит (ол аата норуот икки ардыларынааҕы тыл, оччолорго английскай буолбакка, французскай).

Сахалар да, тоҥустар да олохторугар булдунан дьарыктаныы ураты улахан суолталаах этэ, аҥардас булдунан иитиллэн, аһаан-таҥнан олорооччу былыр үгүс эбит, ол үһүйээннэртэн, номохтортон биллэр.

Бу уйаара-кэйээрэ биллибэт халыҥ хара тыаҕа тоҥуу хаарга сатыы сылдьарга туут хайыһар туттуллар. Туут хайыһары, былыргы дьон кэпсэллэринэн, маһын кѳнѳ саастаах харыйанан сороҕор суорбакка, устуруустаабакка сааһынан тыыран оҥороллор. Тыаһа суох, уонна халтарыйбат буоллун диэн, сылгы эбэтэр таба тыһынан бүрүйэллэр. Маннык хайыһарынан хаампыт дьон кэпсииринэн, тоҥуу хаарга икки тѳбѳтѳ хаар үрдүгэр уйдаран хаалар, ортото эрэ тимирэр, куруһууналыы тэбэ сылдьар. Хаамарга үчүгэй, аныгы мас курдук бүтүннүү тимирбэт, тѳттѳрү хостуурга хаардары хостоммот. Маны таһынан, аныгы хайыһар курдук мээнэ халтарыйбат, сыыры дабайарга түүтэ утары буолан тѳттѳрү түспэт, маска, талахха таарыйдахха тыаһы-ууһу таһааран булду үргүппэт эбит.

Егоров Марк Ионович (Чуона Бааска) хайыһара. Икки хаптаһыны силимнээн оҥоһуллубут. Кэтитэ 31 см, үрдүгэ 151 см. Түгэҕэ тириинэн бүрүллүбүт, кытыыта тайах, үѳһэ убаһа тириилэрэ.

Айаҕынан иитиллэр сааҕа атах, нууччалыыта «сошки», ортотугар чуумпур угар уйалаах. Маннык атаҕы хайыһарга эмпэрэ гынан илдьэ сылдьаллар.

Ѳбүгэлэрбитин тыйыс айылҕалаах дойдуга, аҕыс ыйдаах аам-даам тымныыга бултаан киһи-хара буоларга сүрүн кѳмѳ буолбут туут хайыһар туһунан кылгастык суруйдахха маннык. Билигин үйэ сайдан, сүүрэр техника элбээн, сатыы сылдьар аҕыйаан, ѳбүгэлэрбит туут хайыһарын оҥоруу, туттуу даҕаны сүтэн, симэлийэн эрэр.

Танхаров С.И.

Мэҥэдьэктээҕи «Дьѳһѳгѳй оҕото» түмэл фондата.

Оставить комментарий

Войти с помощью: