Skip to content

АНОНС !!!

Ньурбаҕа «Ньурба уоттара» литературнай түмсүү 50 сылын бэлиэтээтилэр

28.11.2021 15:39Огни Нюрбы

Сэтинньи 27 күнүгэр Ньурба куоратыгар «Ньурба уоттара» литературнай түмсүү 50 сылын бэлиэтиир дьоро күнэ үүннэ.

1971 сыллаахха, биэс уон сыл анараа өттүгэр айар талааннаахтары сомоҕолуур «Ньурба уоттара» түмсүү бастакы хардыытын саҕалаабыта. Оччолорго биллиилээх суруналыыс, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Ньурба улууһун бочуоттаах гражданина, Саха сирин суруналыыстарын Союһун бириэмийэтин  икки төгүллээх лауреата Семён Петрович  Гаврильев  салайааччылаах «Коммунизм суола» хаһыакка  С.П.Федотов,  Н.В.Антонов, П.Я.Прокопьев-Чуукаар, Ф.Г.Петрова, К.Д.Васильева, «Норуоттар доҕордоһуулара» түмэлтэн К.Д.Уткин-Нүһүлгэн, И.Е. Иванов-Ороһуунускай, Н.Г.Петров-Буруулгун Ньурба литературнай сайдыытыгар сўҥкэн кылааты уурбуттара. Ол саҕана эдэр бэйиэттэр хоһоонноро, айымньылара хаһыакка анал сыһыарыы быһыытынан тахсара. Өрөспүүбүлүкэ ааттаах-суоллаах суруйааччыларын ыҥыран бэйиэзийэ, литература күннэрин, «Ньурба көмүс күһүнэ» тэрээһиннэрэ дьыл баччатыгар диэри тэрийэн ыыталлар.

Ньурбаҕа литературнай сайдыыны тэрийбит уонна акылааты уурбут  киһинэн  ССРС суруналыыстарын Союһун чилиэнэ, бэйиэт Николай Чуор-Николай Иванович Харитонов буолар. Бүгүҥҥү үөруулээх тэрээһиҥҥэ Николай Чуор кэргэнэ Зоя Ильинична Потапова куйаар ситим нөҥүө анаан: “Түмсүү тэриллиитигэр күүс-көмө, өйөбүл буолбут оччотооҕу улуус хаһыатын редактора С.П. Гаврильев, «Кыым» хаһыат уопсастыбаннай кэрэспэдьиэнэ Степан Федотов, Арассыыйа култууратын үтүөлээх үлэһитэ Ксенофонт Уткин-Нүһүлгэн түмсүүнү салайсан, көҕүлэһэн үлэлээбиттэрэ. Литературнай түмсүүгэ араас идэлээх,  саастаах дьон мустан, биир интэриэстээх айар талааннаах буоланнар, бэйэ-бэйэлэригэр көмөлөсүһэн, санааларын атастаһан кэрэ айымньылар үөскээн тахсаллара», – диэн ахтан-санаан ааста.

90-с сылларга СӨ Суруйааччыларын Союһун чилиэнэ, Ньурба улууһун бочуоттаах олохтооҕо, бэйэтиэссэ Клара Дмитриевна Васильева,  Арассыыйа суруналыыстарын Союһун чилиэнэ Екатерина Васильевна  Андреева «Ньурба уоттара» үлэтин сүрүннүүллэрэ. Бастакы хомуурунньугу бэлэмнээн, 1991 сыллаахха  Бүлүү типографиятыгар бэчээттэтэн таһаартаран үйэтитэллэр.

2007 сыллаахха Ньурба оройуонун култуураҕа уонна норуот  айымньытыгар управлениетын начальнига Л.Р.Степанова «Ньурба уоттара» литературнай түмсүү  үлэтин сөргүтэн саҕалыыр. Салайааччынан Евдокия  Ивановна Моякунованы-Кучуну аныыллар. Е.П.Улинова салайааччы солбуйааччытынан, Ф.Г.Петрова, Саха Суруйааччыларын Союһун чилиэнэ А.А.Дмитриев, Арассыыйа суруналыыстарын Союһун чилиэнэ, фотограф, суруналыыс, кыраайы үөрэтээччи Р.И.Угапьева, В.Д.Федотова, СӨ Доруобуйатын харыстабылын туйгуна О.В. Софронова – Суһум  актыыпка  чилиэннэринэн  киирэллэр. Кэнники сылларга «Ньурба уоттарын»  түмсүүтүн Е.И.Моякунова, Д.Н. Понамарёв, Т И.Николаева салайан үлэлэтэн кэллилэр. Айымньыларын  сурукка тиһэн сурунаал, кинигэ таһааран үйэтитэллэр.

Хамсык кэмигэр айымньылаах үлэ салҕанан, тэтимин быспакка иннин диэки хардыылыыр. Нэһилиэктэртэн Дьиикимдэттэн Луиза Акимовна Канаева  бэйиэт Степан Федотовка анаан кинигэ хомуйан-таҥан таһааттарар. Талааннаахтары түмэр бибилэтиэкэр В.П.Аммосова салайааччылаах Маалыкайдааҕы “Аартык”, Маардааҕы “Ыллык”  (салайааччы Еттянова Д.А.), “Иэйии” (сал.А. Григорьева уонна В.А.Егорова), Хорула айар куттаахтарын  (сал. Андросова Л.И.) түмсүүлэри бэлиэтиир тоҕоостоох. Кэлиҥҥи сылларга түмсүүттэн Ньурба суруйааччыларын ахсаанын Д.Н.Пономарев, О.В.Софронова хаҥаттылар. Үбүлүөйдээх сылга анаан «Ньурба уоттара» түмсүү актыыба уонна Анна Витальевна Багмет дириэктэрдээх Ньурбатааҕы кииннэммит бибилэтиэкэ ситимин үлэһиттэрэ М.Р.Ноева, Р.П.Васильева, И.И.Павлова, Амматтан биир дойдулаахпыт, суруналыыс, бэйээт Е.И Тимофеева, түмсүү тумус киһитэ В.Д .Федотова “Ньурба уоттара 50 сыла 1971-2021” кинигэ бэлэмнээн таһаардылар.

Бу кинигэ түмсүү салайааччыта Д.Н. Пономарев бырайыагынан оҥоһулунна. Кинигэҕю түмсүү 50 сыллаах историятын кэпсэнэрин сэргэ 200тахса талааннаах дьоммут айымньылара түмүлүннэ. 2017 сылтан күн бүгүҥҥэ диэри Розалия Михайловна Тихонова салайааччылаах култуура Департаменын иһинэн уопсастыбаннай түмсүү быһыытынан үлэлиир, айар-тутар. Үбүлүөйдээх тэрээһиҥҥэ “Ньурба уоттара” түмсүү чилиэннэрэ наҕарааданан бэлиэтэннилэр.

Улуус дьаһалтатын  персоналы кытары үлэҕэ управлениетын салайааччыта Ольга Ивановна Алексеева  улуус баһылыга  А.М.Иннокентьев аатыттан “Ньурба уоттара” үбүлүөйдээх сылларынан эҕэрдэлээн туран, СӨ Судаарыстыбаннай Мунньаҕын  Ил-Түмэн аатыттан Махтал суругу  «Ньурба уоттара» түмсүүтүн салайааччыларыгар Е.И. Моякуноваҕа, Саха сирин суруйааччыларын Союһун чилиэнигэр Д.Н.Пономарёвка уонна Л.А.Канаеваҕа, түмсүү бэтэрээнэ Ф.Г. Петроваҕа туттартаата. Маны таһынан, “Улуус социальнай-экономическай сайдыытыгар кылаатын” бэлиэни Евдокия

 

Саха норуодунай бэйиэтэ Иван Васильевич Мигалкин салайар СӨ Суруйааччыларын Союһун Махтал суругунан Дьиикимдэттэн С.Н.Павлова, Чаппандаттан Т.Д.Сидорова, Ньурба куораттан суруйааччы О.В.Софронова-Суһум наҕараадаланнылар. «Норуот уус-уран айымньытын сайыннарыыга кылааттарын иһин» бэлиэнэн В.Д.Федотова, СӨ Суруйааччыларын Союһун чилиэнэ А.А. Дмитриев,  бэлиэтэннилэр. «Ньурба куорат» МТ баһылыгын солбуйааччы М.К.Куличкина “Ньурба куорат социальнай-экономическай сайдыытыгар кылаатын иһин” бэлиэни Евдокия Ивановнаҕа туттарда,  Ньурбатааҕы көһө сылдьар драматическай тыйаатыр аатыттан М.Е.Семенова, артыыстар Б.И. Борисов, Васильева Л. А., “Норуоттар доҕордоһуулара” түмэлтэн Л.В.Никитина, “Кыталык” КД директора Рожин М.В. эҕэрдэ тыл эттилэр.

 

Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ «Айар» кинигэ кыһатын ген.дириэктэрэ Август Васильевич Егоров, Саха норуодунай суруйааччыта Н. Михалева-Сайа, бэйээттэр А. Шадринова- Суоһааны, С.Гольдерова-Саргы Куо, И. Афанасьев -Алмаас, Е.Тимофеева  куйаар ситимин нөҥүө эҕэрдэлэрин тиэртилэр. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Арассыыйа суруналыыстарын Союһун чилиэнэ, «Айар» кинигэ кыһатын Валерий Николаевич Луковцев Саха сирин улуустарыгар уһун кэмҥэ  утумнаахтык үлэлээбит литературнай түмсүүлэр олус элбэҕэ суохтарын бэлиэтээн эттэ.  -«Ньурба уоттара» түмсүү  Суруйааччылар Сойуустарын чилиэннэрин үүннэрэн таһаарыылара үтүө холобур буолар» – диэн туран, саҥа тахсан эрэр эдэр суруйааччылары бэйэлэригэр сыһыаран айар дьоҕурдарын сайыннаралларыгар,  оҕолорго ааҕыы тапталын иҥэрэллэригэр баҕа санаатын үллэһиннэ.

 

Түмүккэ «Ньурба уоттара» түмсүүттэн Евдокия Ивановна Моякунова  сытыы, сыыдам бөрүөлээх доҕотторугар анаан эҕэрдэ тыл эттэ. Ырыа-хоһоон түөлбэтин үлэтэ сайдан иһэригэр баҕа санаатын тиэртэ.

Бу күн Т.Шестаков-Чоххуруос «Эдэр саас сүүрүктээх тыллара Эргиччи эймэнэ сүрэхпэр кутуллар»,

В.Николаев-Бэтиэхэлээх Битээлий «Хоһооммун бар дьоммор аныыбын», «Саха киэн туттар дьоно» сиэрийэҕэ  тахсыбыт Н.Т.Степанов кинигэлэрин сүрэхтэниитэ, «Ньурба уоттара» үбүлүөйгэ тахсыбыт кинигэ нөҥүө санаа атастаһыыта төгүрүк остуол  ыытылыннылар.

 

«Ырыа куттаах хоһоонньуттар» «Кыталык» КД бэлэмнээбит эҕэрдэ кэнсиэринэн түмүктэннэ.

“Кыталык” к/д фойетыгар “Ньурба уоттара” түмсүү 50 сыллаах үбүлүөйүгэр анаан сүдү баай ис хоһоонноох быыстапка турда. Саха биллиилээх фольклориһыгар, кыраайы үөрэтээччитигэр, Чаппандатааҕы литературнай-фольклорнай музейы төрүттээбит Николай Тарасович Степановка, саха суруйааччыта, тылбаасчыта  Прокопий Яковлевич Прокопьевка – Чуукаарга, Ньурба киин, Дьиикимдэ, Маалыкай бибилэтиэткэлэрин, Л.А. Канаева тус фондаларыттан, “Ньурба уоттарын” араас кэмнээҕи хаартыскаларынан,  түмсүү чилиэннэрин кинигэлэринэн, быыстапкалар,  Күндээдэ  Саха Суруйааччыларын Союһун чилиэнигэр, кыраайы үөрэтээччитигэр Ахмед Андреевич Дмитриевкэ анаммыт  биэриилэрэ, нэһилиэктэртэн, атын улуустартан ахтыы эҕэрдэлэр телевизорга  көстө туруулара дьон болҕомтотун тарта.

 

“Ньурба уоттарыгар” аналлаах тэрээһини А.В.Багмет салайар улуустааҕы кииннэммит бибилэтиэкэ ситимэ ыытта. Бу күн аҕыйах ахсааннаах буолан мустуулаах тэрээһини куйаар ситимин нөҥүө Сахабыт сирин үрдүнэн сүүһүнэн ахсааннаах дьон быһа эфиргэ көрдүлэр, кыттыстылар, астыннылар. Үтүө күн “Кыталык” КД бэлэмнээбит кэрэ кэнсиэрдинэн, Дм. Пономарев, С.Стручкова “Ньурба” ырыаларын сүрэхтээһининэн түмүктэннэ.

“Ньурба уоттара” түмсүү  чилиэннэрин айымньылара “Ньурба” хаһыатыгар мэлдьи күүтүүлээх ыалдьыт быһыытынан күн бүгүнүгэр диэри анал сыһыарыыга тахсан кэллэ. Кэлэр өттүгэр саҥа ааттар, суруйааччылар ахсааннара хаҥаан хаһыаппыт сирэйигэр тахса туралларыгар баҕарабыт.

Оставить комментарий

Войти с помощью: