Skip to content

АНОНС

Открылся   YouTube канал Тубсааны 

Устуоруйа сэдэх пааматынньыга

Бу күннэргэ Дьокуускайтан биир дойдулаахпыт РФ суруналыыстарын олохтоох тэрилтэтин чилиэнэ, иллюстратор-худуоһунньук Александр Коммунарович Попов соһуччу сонуннаах эрийэ сырытта. Александр Коммунарович Мүрү Томторун архитектурнай пааматынньыктарын харыстабылын итиэннэ чөлүгэр түһэрии биир биллэр патриота. Ити уопсастыбаннай үлэҕэ уонунан сыллар усталарыгар историческай суолталаах эбийиэктэр, ол иһигэр Томтордооҕу Александр Невскэй Вознесенье таҥара дьиэтин араас сылларга түһэриллибит фотодокумуоннарын Ярославскай аатынан устуоруйа уонна Хотугу төрүт олохтоох норуоттар Холбоһуктаах Государственнай мусуойун сотрудниктара, Пааматынньыктар уонна Култуура харыстабылын Бүтүн Арассыыйатааҕы уопсастыбатын Саха эрэгийиэнинээҕи салаатын (ЯРО ВООПиК) эппиэттиир сэкирэтээрэ Александр Васильевич Дьяконов уонна Дария Петровна Попова көмөлөрүнэн “Мүрү саһарҕата” хаһыакка таһааттарбыта.

Санатар буоллахха, Томтор таҥаратын икки бөрүстүөллээх бастакы таҥара дьиэтэ Бороҕон уонна Дүпсүн улуус­тарын олохтоохторо сиэртибэлээбит үптэринэн 1805 сыллаахха тутуллара бигэргэнэн баран, 1813 сыллаахха бүппүтэ. Ити сыл Дьокуус­кайдааҕы Троицкай собор протоиера Ф. Амвросовынан сибэтии буолан үлэҕэ киир­битэ. Таҥара дьиэтэ 1812 сыллаахха Аҕа дойду I-гы сэриитигэр кыайыы итиэннэ өссө 1240 уонна 1242 сс. Неваҕа шведтэри уонна Чудской күөлгэ, историяҕа “Ледовое побоище” диэнинэн киирбит, немецтэри Новгород улуу кинээһэ Александр Ярославович – Невскэй кыайыытынан Нуучча сиригэр католическай итэҕэл сабыдыала уурайан, православнай итэҕэл букатыннаахтык олохсуйуутун чиэһигэр Александр Невскэй аатын сүгэр Вознесенье таҥара дьиэтэ диэн ааттаммыт эбит. Онон Томтор­доо­ҕу та­ҥа­ра дьиэтин историческай суолтата улахан.
Оттон бу сырыыга Александр Коммунарович мусуой кырдьаҕас үлэһитэ, старшай научнай сотрудник Дария Петровна Попова көмөтүнэн, кыһамньытынан Дүпсүннээҕи Троица таҥара дьиэтин сэдэх хаартыскатын булан ыытта. Бу таҥара дьиэтэ 1856 сыллаахха Дүпсүн улууһун 8 нэһилиэгин олохтоохторунан сиэртибэлэммит үбүнэн тутуллан 1857 сыл кулун тутар 30 күнүгэр сибэтии буолбут.

 

 

Таҥара дьиэтэ 1926 сыллаах­ха сабыллыбыт уонна 1940 сыллаахха куупала көтүллэн, бастакы этээһэ эрэ хаалан өр сылларга кулууп буолан турбута. Биэс уонус сылларга пекинскэй кустары кыс­тата сылдьыбыттара уонна холкуос киинин Чэриктэйгэ көһөрүүнэн көтүллэн онно киирбитэ.
Таҥара дьиэтэ түһэриллибит хаартыската баара урут биллибэтэх сэдэх түһэрии буоларынан историческай пааматынньык быһыытынан дьон-сэргэ билиитигэр-көрүүтүгэр аан бас­таан тахсар кыахтаммытыгар Ярославскай аатынан мусуой старшай сотруднига Дария Петровна Поповаҕа, биир дойдулаахпыт краевед, суруналыыс Александр Коммунарович Поповка ааспыт устуо­руйаҕа харыс­табыллаахтык сыһыанна­һар, сэргиир, кэ­рэхсиир улуус ааҕааччыларын ааттарыттан барҕа махталбытын тириэрдэбит.
 Александр Коммунарович көрдүүр-чинчийэр үлэтин салгыы сайыннарыыга биһиги улууспут сиригэр-уотугар тутуллан сахаларга нуучча православнай итэҕэлин итиэн­нэ оскуолалар аһыллыахтарын иннинэ үөрэҕи тарҕатыыга үлэлээбит, сэбиэскэй былаас сылларыгар суох оҥоһуллубут таҥара дьиэлэрин (Дүпсүн улууһугар – 3, Бороҕон улууһугар – 4) архитектура пааматынньыктарын быһыытынан чөлүгэр түһэриигэ сити­һиилэри баҕарабын.
Хаартыска кэннигэр икки суруктаах: биирэ харандааһынан “Церковь в Дюпсинцах” № 30 уонна бэчээт мэһэйдээн күнэ чуолкай көстүбэт, 8-с ый 1928 сыл диэн, иккиһэ чэрэнии­лэнэн “Церковь в Дюпсинцах. с. Дендю, ныне Усть-Алданский район. 53 26” диэн суруктаах. Онон хаартыска 1928 сыл атырдьах ыйыгар дьиҥ хайдах баарынан туспа колокуон­ньалаах таҥара дьиэтэ түһэриллибитэ сэдэх историческай булумньу. Өссө хаартыска суругун мусуой сотрудниктара бигэргэтэллэринэн урукку Дүпсүн улууһун Түүлээх нэһилиэ­гиттэн төрүттээх, өрөспүүбүлүкэ биллиилээх кыраайы үөрэтээччитэ, сахаттан бастакы анал музейнай үөрэхтээх уонна үйэтин тухары Ярославскай аатынан кыраайы үөрэтэр мусуой научнай сотруднигынан үлэлээбит Иван Дмитриевич Новгородов илиитинэн суруйбут, баҕар бэйэтин түһэриитэ да буолуон сөп.

Источник

Оставить комментарий

Войти с помощью: