Skip to content

АНОНС

Открылся   YouTube канал Тубсааны 

Калининград саха дьонун тугунан угуйарый?

Сегодня, 10:57

 

Издание: «ulusMedia»

 

«ҮЙЭ» сурунаал редактора Николай Кривошапкин санаатын үллэһиннэ 

 

2020 сылга өй-санаа тосту уларыйан, дьиэҕэ эбэтэр атын сиргэ олорон үлэлиэххэ сөптөөҕүн үгүс дьон саҥа өйдөөтө.

Оттон биллиилээх суруналыыс, талааннаах суруйааччы, ситиһиилээх урбаанньыт Николай Кривошапкин 11 сылын “ҮЙЭ” сурунаалы араас судаарыстыбаны кэрэхсии кэрийэрин кэмигэр да, холобура, Дубайга, Мексикаҕа да быыс-арыт булан, таһаарар үөрүйэхтээх. Кини аан дойду хайа да муннугун аэропуордун түргэн тэтимиттэн уоскуйа, сааһылана түһэн, ноутбугар айан-тутан биитэр Бразилияҕа, Рио-де-Жанейроҕа, кэргэнин кытта бу карнавалга бараары туран, сонун нүөмэрин бэчээккэ ыытар.

Күн бүгүн Ая уонна Николай, эдэр дьон диэтэххэ, сир ийэ үрдүнэн баар бары судаарыстыбаттан үс гыммыттан биириттэн элбэҕэр хайыы-үйэ сылдьыбыттара сөхтөрөр.

Мальдивыга сынньалаҥ кэмигэр, 2021 с.

 

Айар куттаах эдэр ыал

Иккиэн суруналыыс идэлээх, айар куттаах эдэр ыал Кривошапкиннар үһүс сылларын Калининград куоракка аараан олоро түһэргэ быһаарыммыттар. Ая үөрэҕин бүтэрэн баран, “Эҥсиэли” хаһыакка, “Саҥа күн” биэриигэ таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. «ҮЙЭ» сурунаалга кылаабынай редакторы солбуйааччынан түбүгүрбүтэ уонтан тахса сыл буолла. “Водоканал” АУо пресс-сулууспатын салайааччытынан үлэлии сылдьан, иккистэрин оҕолонон, билигин – кырачаан кыыһын көрөр умнуллубат уоппуската.

Колялаах Ая өссө оскуолаҕа үөрэнэр сылларыгар бэйэ-бэйэлэрин хаһыакка ааҕан билэр этилэр. Кинилэр ыстатыйалара “Кэскил” хаһыакка биир балаһаҕа кэккэлэһэ үгүстүк бэчээттэнэрэ. СГУ суруналыыстыкаҕа салаатыгар туттарсан киирэн баран, устудьуоннар 67 №-дээх уопсайга билсибиттэрэ. Уопсай аактабай саалатыгар биллэрии ааҕа турар сылаас халааттаах, таапачыкалаах кыыһы уол таба көрөөт, тута хараҕын хатаабыта.

Биир күн кинини УЛК библиотекатыгар хаһыат, сурунаал ааҕар кэмигэр иккистээн көрсө түспүтэ. Рюкзагыттан “Баунти” сакалааты хостоон, Аяҕа утары ууммута. Ол түгэнтэн ыла ыкса билсэн, куорат устун элбэхтик дьаарбайаллара, ис санааларын арыйан, истиҥник кэпсэтэллэрэ, инникилэрин ыра санаа оҥостоллоро. Сыл-хонук түргэнник да ааһар: ол күнтэн 16 сыл элэҥнии охсубут.

 

Балтика кытылыгар

Колялаах Ая билигин икки оҕолоохтор. Кинилэр саха дьонугар сөбүлэппит, кутун туппут “ҮЙЭ” сурунаалы аан дойдуну кэрийэ сылдьан, сир шарын хайа баҕарар куоратыттан бэлэмнээн таһаараллар.

Кривошапкиннар Калининграды бэйэлэригэр аан бастаан 2016 сыллаахха арыйбыттара. Австралияҕа Сиднейга көтөөрү Москубаҕа хаһан виза оҥоһулларын күүтэ таарыйа уол Калининградка көһөн кэлбит эдьиийигэр күүлэйдии бара сылдьыбыттара.

Николай ханна тиийдэр да, вертолетунан көтөр «коллекциялаах». Квинсленд штат, Австралия.

Уруккута Кенингсберг – Пруссия (Германия) куората – Балтийскай муораны кыйа Польшаны, Литваны, Белоруссияны кытта ыаллаһа олорор, Арассыыйа саамай арҕаа эҥээригэр киирэр. Кэлиҥҥи кэмҥэ үгүс саха дьоно бу дойдуну сөбүлээн, кыстыы, олохсуйа кэлэр буолла. Кривошапкиннар алта сыллааҕыта маҥнай үктэниилэригэр манна саха дьоно тарбахха баттанар этилэр. Күн бүгүн биир дойдулаахтарбыт түмсүүлээхтэр, Саҥа дьылы, Ыһыаҕы бииргэ ылаллар.

Ыраах Балтика кытылыгар Саха сириттэн наһаа элбэх дьон тоҕо олохсуйа барарын, онно үлэ булар төһө уустугун туһунан Коляттан ыйыталастым. «Өрөспүүбүлүкэбит телевидениетиттэн да, араас таһаарыытыттан да бу сыллар тухары ити туһунан элбэхтэ сэһэргэһэ сатаатылар. Мэлдьи аккаастыырбын биир идэлээхтэрим бырастыы гыныахтара диэн эрэнэбин. Тоҕо эрэ ити тиэмэҕэ «экспертиирбиттэн» туттунар этим да, доҕотторум, «сахабэчээттэр», ыйытыыларгытыгар хоруйдаан көрүүм», – диэбитинэн төлөпүөн нөҥүө үөрэ-көтө кэпсэтиибитин саҕалаата.

 

«Күүс-уох ылар сирбит»

– Николай Николевич, бу төлкөлөөх төрүт толкуйдаах саха эйгэтин илдьэ сылдьар киһи дьиэ кэргэҥҥин кытта хайдах уонна тоҕо Калининградка тиийдигитий?

– Калининградка биһиги өр кэмҥэ диэн үктэммиппит үһүс сылыгар барда. Уонча сыл тус олохпутун үлэбитин кытта дьүөрэлээн, ыра санаабыт ыйыытынан кэлэ-бара турар үгэстэммиппит. Элбэх сири-дойдуну кэрийдибит, Антарктидаттан ураты бары континеннары кэрэхсээтибит. Сотору-сотору айанныыр, бэйэбит сөбүлүүр дойдулардаахпыт. Калининграды эмиэ оннук кэккэҕэ киллэриэм этэ. Билигин даҕаны инники былааннардаахпыт.

Калининград – Европалыын ханыы куорат. Манна Саха сириттэн төрүттээх дьон түмсүүлээхтэр. Пандемия иннинэ сыллата Ыһыах буолара. Алта сыллааҕыта кэргэмминээн Калининграды наһаа астыммыппыт. Кини күлэ-үөрэ: “Манна көһүөххэйиий”, – диэбитин бу баардыы өйдүүбүн. Онон Москубаттан манна сотору-сотору быһа көтөн, эниэргийэ, күүс-уох ылар сирбитигэр кубулуйбута. Кыра кыыспытын күүтэр долгутуулаах ыйдарбытыгар соһуччу быһаарынан (дьиҥэр, Ая баҕата испитигэр олохсуйа сырыттаҕа), күнэ-дьыла сымнаҕас, кэрэ айылҕалаах, эргиччи Балтийскай муора тулалыыр сиригэр саҥа, сонун туруктаах эргиллибиппит.

Сахалыы куттаах киһи ханна да тулаайахсыйбатын, хайа да түгэҥҥэ өйөбүл буолар көстүбэт ситимнээҕин мин букатын эрдэ өйдөөбүтүм. Хайа да омук сиригэр сиэрдэрин-туомнарын тутуһа сатыыгын эрээри, кытаанах санаалаах буоллаххына, аан дойду сорҕото, космополит да туругар абылаттаргын, киһи бэйэтин ис дьиҥин кытта тирэҕин хаһан да сүтэрбэт.

Оҕо күүтэр дьоллоох түгэни — Балтика кытылыгар. 2019 с.

 

«Олохтон дуоһуйуу – туспа сатабыл!»

– Калининградка элбэх саха көспүтүн, онно ыһыах тэрийэллэрин туһунан үгүстүк кэпсииллэр. Белоруссияны уҥуордаан, Арассыыйа Европаны кытта ыаллаһа сытар саамай кытыы түөлбэтигэр биир дойдулаахтарбыт тугу сөбүлээн, итиннэ олохсуйа тиийэллэрий?

– Дьокуускайтан унньуктаах уһун айаны уҥуордаан, Москубаттан салгыы атын дойдуга барар сылаалаах да буолара. Манна билэр дьонум Калининграды Европаттан чугас диэн талбытын туһунан этэрин үгүстүк истэбин. Айылҕата, муора салгына, бэйэтэ эмиэ уратылаах эйгэтэ киһини умсугутар күүстээх быһыылаах. Биһиги дьиэ кэргэммитинээн да, доҕотторбутунаан да Калининградскай уобалас устун өрөбүл ахсын сынньанабыт, саҥаттан-саҥа сири арыйарбытыттан астынабыт. Сэрии дуораана өссө да сүтэ илик куората үтүмэн, ол тыынын иҥэриммит музейдары, портары эт хараххынан көрөрүҥ эмиэ интэриэһинэй түгэннэри хаалларар. Дьоммут, атастарбыт да сотору-сотору сынньана кэлэн үөрдэллэр.

Улахаммыт Арчын бастаан гимназияҕа туттарсан киирбитэ, онтон Москубатааҕы чааһынай оскуола филиалын булбуппут. Ааттыын да «Школа жизни» кыһабытын наһаа сөбүлээтибит. Оскуола кэллэктиибин кытта доҕордуу сыһыаннаахпыт, бэйэ-бэйэбитин мэлдьи өйөһөбүт. Английскай тылы Кембриджскэй программанан дириҥэтэн үөрэтиини уолбут сэргиир. Москубатааҕы «Тодес» оскуола-устуудьуйа, «Ералаш” киинэ-сурунаал устуудьуйатын филиалларыгар, “ЭИ” европейскэй программанан уонна бассейҥҥа утумнаахтык дьарыктаныыта бэйэтин суолун солонуутугар хайа эрэ өттүнэн көмө буоларыгар эрэнэбин. Ити курдук оҕолорбут эргиччи сайдалларыгар болҕомтобутун уура сатыыбыт.

Арҕааҥҥы Фландрия Брюгге миниатюрнай куоратын устун дьаарбайыы.

 

«Манна улахан аҥаара – кэлии дьон»

– Дойдугуттан ыраах сиргэ тэлэһийэ сылдьан, тэрилтэҕэ үлэлии киирэр  төһө уустугуй? Итиннэ тиийбит дьон дьиэ кэргэттэрин хайдах иитэн олороллоруй?

– Тус бэйэм итинник кыһалҕаҕа ыктарбатах буолан, билбэппин. Калининград–уруккута Илиҥҥи Пруссияҕа ньиэмэстэр түөлбэлэрин Кенигсберг куората. Онон төрүт дьон букатын аҕыйах: 70%-на – кэлиилэр. Кими даҕаны кырыы хараҕынан көрбөттөр, омугунан арахсыы суох. Манна дьон дьиэ кэргэнинэн талаһар. Үгүстэрэ – урбаанньыттар, ИДьМ эйгэтиттэн эрдэ биэнсийэҕэ тахсыбыт дьон да аҕыйаҕа суох.

Калининградка үлэ көрдөөн, саҥа олоҕу саҕалаары буолбакка, чиҥ дьыалалаах, урбааннаах, этэргэ дылы, атахтарыгар турбут дьон элбэҕин бэлиэтииллэр. Ол иһин манна баар биир дойдулаахтарбытыгар айаҕы ииттинээри миэстэ көрдөөһүн тургутуута суох курдук. Олохтоохторго үлэ боппуруоһа сытыытык турарын истэбин. Хамнас кыратын ахтааччы үгүөрү.

Манна көһөргө быһаарыммыт дьон: «Уоскуйан, холкутуйан хааллыбыт», – дии тоһуйар. Олох арыт аргыый наллаан устарга дылы. Онуоха, арааһа, ыраастыыр, сааһылыыр, налытар муора чугаһа сабыдыаллыыра буолуо.

«Олох хас биирдии күнэ күндү!» Дубай, АХЭ.

 

«Кыһын ардахтаах да буоллар, сылаас»

– Манна олорорго усулуобуйа төһө үчүгэйий, айылҕата хайдаҕый?

– Өрүү сымнаҕас килиимэттээх буолан, чэпчэки сыанаҕа сылы эргиччи оҕуруот аһа, фрукта дэлэгэй, ас-үөл иҥэмтиэлээх. Европейскай маркеттарга куурусса этэ үс күннээх, үрүҥ астара субу сарсыарда кутуллубут буолар. Эти сылы-сыллаан морозильникка хаһаамматтар, утары сибиэһэйдии астыыллар. Маҕаһыыҥҥа өр сыппыты, харайыллар болдьоҕо тахсара чугаһаабыты көрбөккүн. Польша, Литва бородууксуйатын хамаҕатык атыылыыллар. Ону таһынан,олохтоох хаһаайыстыбаҕа оҥорон таһаарыы уобаласка күүскэ сайдан турар.

Былырыын хаар түһээт, тута кэриэтэ ууллан хаалбыта. 2020 сылга ахсынньыга биһиги Мальдивы арыыларыгар сынньанан, тохсунньуга эргиллибиппитигэр хаар олус хойуутук түспүт этэ. Калининград күнүн-дьылын сорохтор Питергэ майгынаталлар эрээри, наһаа сииктээх буолбатах. Кыһын ардахтаах, сылаас буолар. Урукку сылларга түүнүн +С да хатаҕалааччы. Олохтоохтор этэллэринэн, хаар 7-10 сылга биирдэ киһилии түһэр. Онон хаар сэдэх көстүүтүттэн дьон наһаа үөрэр-көтөр. Сайын куйаас, ол гынан баран, муора кытыыта буолан, сиккиэр тыал сипсийэр, сөрүүн салгын илгийэр.

– Калининградка дьиэ-уот, ОДьКХ төлөбүрэ төһөнүй?

– Автономнай ситим, муостанан ититии үгүс дьиэҕэ баар. Холобура, 3 хостоох дьиэҕэ барыта холбоон 5000-6000 солк. буолааччы. Куортам төлөбүрэ оройуонуттан, дьиэтиттэн  көрөн, ханна баҕарар курдук, тус-туһунан сыаналаах.

 

Виза ыллаххына, Европа аана аһаҕас”

– Европа, бука, Чурапчыга айаннаабыт курдук бу сытара буолуо. Сири-дойдуну көрөргө төһө табыгастааҕый? 

– Биллэрин курдук, Калининград Европа иһигэр турар эрээри, Арассыыйа састаабыгар киирсэр. Куоракка Европа тыына баар, ону кытта урукку Сэбиэскэй кэмҥэ тутуллубут биир халыыптаах дьиэ элбэх. Манна кэлбит дьон Европа дойдуларын барытын быһа кэрийэр кыахтанар. Альпа хайаларыгар дьоҕус курортнай куораттарга сынньанары биһиги кэргэмминээн наһаа сөбүлүүбүт. Виза оҥоттордуҥ да, массыынанан ханна баҕарар тиийэҕин. Европаҕа дойдулар икки ардыларыгар сөмөлүөт төлөбүрэ букатын чэпчэки.

Саҥа дьылы — Прагаҕа.

Польшаҕа күнүнэн сылдьыы – сонун буолбатах. Аллараа Бэстээх курдук киирэ-тахса сылдьаҕын. Манна “IKEA” суох. Ол иһин: “Польшаҕа “IKEA”-ҕа сушилка атыылаһа бардыбыт», – диэн күлсүү күннээччи.

– Саха сириттэн көстөххө, биэнсийэҕэ 5 сыл эрдэ тахсар чэпчэтии, хамнаска хотугу эбилик барыта сотуллар. Онтон кэмсиммэккит дуо?  

– Мин ырааҕы анаарар кэскиллээх былааннары, соруктары туруорунабын. Оҕо эрдэхпиттэн сарсын, бу нэдиэлэҕэ, ыйга, сылга тугу оҥоруохтаахпын сурунар идэлээхпин. Киһи хайа да түгэҥҥэ күннэтэ дуоһуйуу туругун билиэхтээх, мэлдьи үчүгэй усулуобуйаҕа олорорго дьулуһуохтаах диэн өйдөбүллээхпин. Биэнсийэ мунньуллар чааһыгар бэйэҥ үп уган, “үүннэриэххин” сөп. Онон кэмиринэрим диэн суох. Бүддьүөт үлэһиттэригэр, баҕар, охсуулаах буолуо. Мин өйбөр-санаабар итинник тутулуктаныы хаарчаҕа суох.

Венаттан — Зальцбурга: Кривошапкиннар сөбүлүүр маршруттара. «Харахпын симтэхпинэ, айгыр-силик айылҕа хатыламмат уоруктара биир-биир көстөн кэлэр», — диир Николай. Австрия.

 

«Киһи бэйэтин омугун өрө тутуохтаах»

– Николай Николаевич, Калининградка олорбуккут номнуо үһүс сылыгар барда. Бу дойдуну төһө сөбүлээтигитий, манна олохсуйар санаалааххыт дуо?

– “ҮЙЭ” сурунаалы таһаарбыппыт 11 сыл буолла. Бу кэм устата урбаанньыт быһыытынан араас бырайыакка ылсан, турунан кэллибит. «Киһи отут сааһын аастаҕына сыаннастара арыый уларыйар эбит дуу”, – дии саныыбын. Оҕо сырдык инникитин туһугар ханна үчүгэй үөрэх баар сиригэр талаһаҕын. Дьылҕабыт бу кэрдииһэ Калининграды кытта ситимнээҕиттэн сэмэйдик, чуумпутук дуоһуйабыт.

Кэскилиҥ төһөнөн ыыра ыраатар, атын омуктардыын алтыһар да, оччонон үүнэн-сайдан иһэр. Уолбут сотору 11 сааһын туолар. Урут 3-4 сааһыгар бассейнҥа сөтүөлүүр кэмигэр английскайдыы соччо билбэт эрээри, кырачаан саастыылаахтарын кытта бодоруһан, түргэнник өйдөһөр этэ. Төрөппүт быһыытынан, биһиги тылы булкуйбакка ыраастык саҥарарга үөрэтэбит.

Ая, Николай Монаконы сөбүлүүллэрэ бэрт буолан, үһүстээн айан суолун туталларын саныыллар.

“Мин сахабын” диэн өйдөбүлгүн ис куккар илдьэ сылдьар буоллаххына, куруук бигэ тирэхтээх буолаҕын. Киһи төрдүн, бэйэтин омугун өрө тутуута кинини тыыннааҕын тухары арыаллыахтаах. Ааспыт нэдиэлэҕэ Калининградка «Пугало» киинэ Арассыыйа үрдүнэн көстөн саҕаланыытын арыйар сабыылаах премьератыгар кыттыыны ылан, режиссер Дмитрий Давыдов сэргэх кэпсээнин сэргии истэн баран, мэлдьи буоларын курдук, Сахабыт сирин талааннаах дьонунан киэн туттуу иэйиитэ кууста.

 

Марианна ТЫРТЫКОВА

Оставить комментарий

Войти с помощью: