Skip to content

АНОНС

Открылся   YouTube канал Тубсааны 

КИИНЭҔЭ КӨРӨӨЧЧҮ ЫТЫҺЫН МЭЭНЭ ТАҺЫММАТ

Бу күннэргэ режиссер Любовь Борисова үгүс ситиһиилэммит «Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» киинэтэ Гренландияҕа ыытыллыбыт норуоттар икки ардыларынааҕы киинэ фестивалыгар «Бастыҥ толору метражтаах киинэ» номинацияҕа тигистэ. Ити уһулуччу үлэни айан, оҥорон таһаарбыт режиссер Любовь Борисованы көрсөн, бу киинэ тула атах тэпсэн олорон сэһэргэстим.

«Бэйэм оҕом саары чаккылаах» диэбэккэ

Любовь Борисованы кытта кэпсэтиибэр киириэм иннинэ, ааҕааччыларбар «Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» киинэ туһунан тус санааларбын үллэстиэм. «Бэйэм оҕом саары чаккылаах», саха дьоно устубут киинэлэрэ эрэ диэбэккэ, албыннаабакка-көлдьүннээбэккэ, сиэрдээхтик сыаналаатахха, кэлиҥҥи көрбүт киинэлэрбиттэн (Голливуд да киинэлэрэ буоллуннар) биир бастыҥнара буоларын билинэбин. Киһи дууһатын кылын таарыйар үлэ. Биир бэйэм киинэ кэнниттэн көрөөччүлэр ытыстарын таһыммыттарын истэ-билэ иликпин. «Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» киинэ бүппүтүн кэнниттэн, ытыс тыаһа хабылла түспүтэ.

Көрөөччү диэн бэйэтэ ирдэбиллээх, кытаанах уонна сиэрдээх дьүүллүүр сүбэ буоллаҕа. Этэргэ дылы, билиҥҥи кытаанах, кыраттан ымыттыбат кэмҥэ, дьон мээнэҕэ итинник ытыс тыаһынан сөбүлээбитин биллэрбэт. Чахчы астынаннар ытыстарын таһыннахтара. Киинэ кэнниттэн көрөөччүлэр сирэйдэрэ-харахтара уларыйбытыттан уонна ботур-ботур кэпсэтэллэриттэн, итини сэрэйиэххэ сөбө.

Кистэл буолбатах, билигин духуобунай сыаннаһы материальнай сыаннас биллэрдик баһыйда. Оттон харчы диэн хара дьай биир көрүҥэ. Ити хачыгырас кумааҕы инниттэн дьон сүрэҕэ мууһурар, дууһата тыйыһырар, албын-көлдьүн, иҥсэ-обот үксүүр. Кылгастык эттэххэ, Ийэ сиргэ үтүө, сырдык санаа тиийбэт, кэмчитийбит кэмэ.

Дьоҥҥо-сэргэҕэ ытыктанар Далай Лама: «Планете не нужно большое количество «успешных людей». Планета отчаянно нуждается в миротворцах, целителях, реставраторах, сказочниках и любящих всех видов. Она нуждается в людях с моралью и любовью, которые сделают мир живым и гуманным. А эти качества имеют мало общего с «успехом», как он определяется в нашем обществе», – диэн этэн турар.

«Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» киинэ режиссера, эдэркээн киһи Любовь Борисова билигин дьоҥҥо-сэргэҕэ тиийбэт сырдыгы, кэрэни, үтүө санааны, үөһэ этэн аһарбытым курдук дууһа кылын таарыйар сюжеттарын толкуйдаабыт, таба тайаммыт. Бу үлэ ситиһиилэрин, кыайыыларын-хотууларын төрдө итиннэ сытара саарбаҕа суох.

Туох барыта кэмнээх-кэрдиилээх. Дьон куһаҕантан, мөкү көстүүлэртэн, абааһылартан (ужастартан), охсуһууттан, сэрииттэн (боевиктартан) сылайбыта баар суол. Кэлиҥҥи кэмҥэ остуоруйа киинэлэргэ оҕолор эрэ буолбакка, улахан дьон сылдьаллара элбээбитин үгүстэр бэлиэтии көрбүт буолуохтааххыт. Бу да холобур киһиэхэ сырдык, кэрэ наада буолбутун туоһулуур.

«Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» киинэ өссө да ситиһиилэниэҕэ дии саныыбын.

Олус чэпчэкитик уһуллубута – Любовь Пантелеймоновна, «Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» диэн киинэҥ уһуллуута хайдах быһыылаахтык ааспытай, төһө мэһэйдэри, ыарахаттары көрсүбүккүтүй? Хоту сир күнэ-дьыла да уустуктардаах буолуо ээ. – Дьиктиргиэх иһин киинэ олус чэпчэкитик, судургутук уһуллубута. Күммүт-дьылбыт да туран биэрбитэ. Биллэрин курдук, киинэ Булуҥ улууһун Найба бөһүөлэгэр Лаптевтар муораларын кытылыгар уһуллубута. Күннээх, сылаас күннэр туран биэрбиттэрэ. Оннооҕор олохтоохтор соһуйбуттара, дьиктиргээбиттэрэ. Хоту сиргэ сэдэх айылҕа көстүүтэ этэ. Мэлдьи ардахтаах, тыбыс-тымныы буолара үһү. Быйыл эмиэ итиннэ сылаас сайын турбут. Киинэ сценарийа эмиэ наһаа чэпчэкитик суруллубута.

«Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» киинэ уһуллуутун туһунан сиһилии кэпсээтэххэ маннык. Булуҥ улууһун Хара-Уулаах национальнай (эбээн) нэһилиэгин баһылыга Василий Михайлович Баланов бөһүөлэгин туһунан документальнай киинэ уһултара сылдьара. Биһигини кытта биллэр оператор Семен Аманатов барсыбыта. Кини айылҕатын көрөөт, манна уус-уран киинэ устуохха сөбүн туһунан эппитэ. Онуоха «Сахафильм» дириэктэрэ Дмитрий Шадрин: «Норуодунай суруйааччы Николай Лугинов «Таас Тумус» айымньытынан киинэ устар уруккуттан баҕалаахпын», – диэбитэ. Онон киинэбит бастаан уһуллар сирэ, миэстэтэ көстүбүтэ, биллибитэ. Николай Лугинов айымньытыгар олоҕуран уонна киинэ устар миэстэбитигэр сөп түбэһэр гына, баарга олоҕуран, сценарийы начаас икки ардыгар суруйан кэбиспитим. Кырса фермата баарын эҥин эрдэ биллэхпит дии.

(Туох баар уһулуччу, чулуу судургутук оҥоһуллар, айыллар. Ол кэриэтэ «Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» киинэ эмиэ олус чэпчэкитик тахсыбыт. Авт.)

– Артыыстары хайдах быһыылаахтык талбыккыный?

– Сүрүн оруолга Степан Петрову оонньоторбун билэрим. Москваҕа киинэ фестивалыгар инстаграмынан быһа эфирдэри ыытар этибит. Онно Ыстапаан блогер курдук холку баҕайытык кэпсиирэ-ипсиирэ. Итинтэн аныгы олоххо түбэһиннэрэн, блогерство идеятын киинэбэр киллэрбитим уонна Байбал оҕонньор уобараһа тахсан кэлбитэ. Онон Ыстапааҥҥа анаан сценарий суруллубута.

«Тойон Кыыл» уһуллан бүппүтүн кэнниттэн Ыстапаантан: «Аны киинэҕэ уһуллаҕын дуо?» – диэн ыйыппытым. Киинэ уһуллуутугар дэлби сылайан: «Суох, бүттүм», – диэбитэ. Сылаа ааста да, умнулуннаҕа дии (күлэр). Байбал оруолун эппиппэр тута сөбүлэспитэ.

Эдэр уолга кими оонньотобун диэн толкуйдуу сырыттахпына, Алексей Егоров-Өркөн АГИИК-ка үөрэнэр Иван Константинов диэн уол баар диэн эппитэ. Эпизодка Найба бөһүөлэгин олохтоохторо оонньообуттара. Харизмалаах баҕайы дьон. Оттон суруналыыһы уонна тулаайах кыыһы танкетканан айаннаан иһэммин булбутум. Аттыбар олорор дьахтар: «Кыыһым артыыс буолуон баҕарар», – диэбитэ. Ийэтин суруналыыс, кыыһын тулаайах оҕо оҥорбутум. Кыыс ийэтэ оҕотун туһугар киинэҕэ уһулларга күһэллибитэ (күлэр). Кинилэри таһынан киинэҕэ элбэхтик оонньообут саха театрын артыыһа Иннокентий Луковцев уонна Анатолий Кириллин оруоллары толорбуттара.

– Любовь Пантелеймоновна, киинэ устаргытыгар сиэри-туому тутуспуккут дуо?

– Сиэри-туому тутуһуу булгуччу буоллаҕа. Ийэ сири айах тутан, ааттаһан-көрдөһөн, көҥүллэппиппит. Үрдүкү Айыылар көмөлөспүттэрэ. Барыта санаа хоту буолбута.

– Төһө өр устубуккутуй?

– Киинэ уһуннук оҥоһуллар, бэлэмнэнэр. Холобурга аҕаллахха, «Тойон Кыыл» киинэ икки сылы быһа оҥоһуллубута. Оттон «Мин үрдүбэр күн хаһан даҕаны киирбэт» киинэ сыл аҥаарыттан эрэ ордук кэмҥэ бэлэмнэммитэ. Ити — киинэҕэ кылгас болдьох.

– Киинэ көрөөччүнү тардарыгар музыката улахан оруоллааҕын билэбин…

– Оннук. «Дьоллоох эбиппин» саунд-треги Моисей Кобяковтыын бииргэ олороммут толкуйдаабыппыт. Киинэ бүтүүтүгэр «Хаартыскалар» диэн эмиэ Кобяков урукку ырыата ылланар. Ити ырыаттан Алтан уобараһа айыллыбыта. Кэлин билбитим ити ырыа тылын аччыгый Алексей Амбросьев, коллегабыт суруйбут эбит. Итинник эмиэ остуоруйалаахпыт.

Моисей Кобяков киинэҕэ музыка буолбакка, ырыа наадатын туһунан эппитэ. Саха театрын артыыһа Валентин Макаров ырыа тылын начаас икки ардыгар суруйан кэбиспитэ. Омуннаабакка эттэххэ, чаас иһигэр ырыа тыла суруллубута. Валентин наһаа чэпчэкитик суруллубутуттан, бэйэтэ да сөхпүт этэ.

Ситиһии долгунугар уйдаран

– «Сахафильмҥа» хаһааҥҥыттан үлэлиигиний, бэйэҥ киинэҕин устар баҕа санаа хаһан үөскээбитэй? – «Сахафильм» тэрилтэҕэ ааспыт 2018 сылга продюсерынан үлэлии киирбитим. Үлэҕэ киирээппин кытта, Эдуард Новиков «Тойон Кыыл» киинэтэ кыайыы көтөллөммүтэ. Ити кыайыы, ситиһии долгуннарыгар уйдаран, «Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» киинэбин устубуппут.

Тоҕо эрэ, элбэх киһи: «Бэйэҥ киинэҕин хаһан устаҕын?» – диэн ыйыталаһар буолбуттара. Бэйэбэр да киинэ устар ыра санаа баара. Ол баҕа санаам «Сахафильмҥа» үлэлии киирээппин кытта туолла. Биирдэ өйдөммүтүм, бырайыактаах сылдьар эбиппин (күлэр).

– «Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» киинэ хайы-үйэ ситиһии бөҕөлөннө. Кыайыылар тустарынан кэпсии түспэккин ээ.

– Биллэрин курдук, Москватааҕы норуоттар икки ардыларынааҕы фестивалга «Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» киинэ көрөөччүлэр биһирэбиллэрин уонна дьүүллүүр сүбэ NETPAC бириистэрин ылары ситиспитэ. Көрөөччүлэр наһаа үчүгэйдик ылыммыттара. «Тойон Кыыл» киинэбит ити фестивалга кыайан, этэргэ дылы, болҕомто киинигэр сылдьыбыппыт. Киновед Кирилл Эмильевич Разлогов наһаа өйөөбүтэ. «Бастыҥнаргыт» диэччилэр элбэхтэрэ. Ол эрээри иккис сылын субуруччу Гран-прины биэрбэттэрэ сэрэйиллэр этэ.

Ол кэнниттэн Чукоткаҕа ыытыллыбыт киинэ фестивалыгар көстүбүтэ. Онтон Шанхайга айаҥҥа туруммуппут. Степан Петровпутун илдьэ барбыппыт. Сахалыы таҥаһын кэттэ да, былаас киниэхэ (күлэр). Болҕомто киинигэр буола түһэр. Бу фестивалга үс бириистэн киинэбит «Бастыҥ киинэ» аатын сүкпүтэ уонна көрөөччүлэр биһирэбиллэрин ылары ситиспитэ.

Ааспыт 2019 сыллаахха Алтайскай кыраайга Василий Шукшин төрөөбүтэ 90 сыллаах үбүлүөйүгэр анаммыт Бүтүн Россиятааҕы фестивалга киинэбит Гран-при буолары ситиспитэ. Дьүүллүүр сүбэ чилиэннэриттэн биир да киһи утарбатах. Бары биир киһи курдук, чыпчаал бирииһи ыларыгар сөбүлэспиттэр.

Маны таһынан Германияҕа ыытыллыбыт киинэ фестивалыгар көрөөччүлэр биһирэбиллэрин ылбыта. Аны Гренландияҕа ситиһиилэнэммит сүргэбит көтөҕүллэн олорор.

– Фестивалларга кыттыыга продюсер оруола төһө улаханый?

– Киинэ фестивалларыгар кыттыыга продюсер оруола олус улахан. Сайтка сайаапка ыытан туһа суох. Тыһыынчанан сайаапка киирэр буоллаҕа. Кэпсэтии, суруйсуу, тус билсии улахан оруолу оонньуур. Көстүбэт, сыралаах-сылаалаах үлэ. Сардаана Саввина итини кыайа-хото тутар.

– Атын дойдулар киинэлэрин кытта тэҥнээтэххэ, биһиги устар киинэлэрбит хаачыстыбаларынан хайдах эбиттэрий?

– Бу ыйытыыга хоруй кылгас. Хаалсыбаттар.

– «Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» киинэни көрө олороммун, прокакка тахсан, киэҥ эйгэни хабыан сөп эбит диэн санаабытым.

– Россия уонна Казахстан киинэ театрдарыгар көрдөрүллүбүттэрэ. Нууччалыы саҥардыбыппыт. «Култуура» ханаалга көрбүт буолуохтааххыт.

– Любовь Пантелеймоновна, кэпсээниҥ иһин махтанабын.

Кэпсэттэ Людмила НОГОВИЦЫНА.

Подробнее: https://ulus.media/2020/09/21/kiine-e-k-r-chch-yty-yn-meene-ta-ymmat/?fbclid=IwAR16Y7rYiHMNb_tLMQMb_1NZ4BKtbs8wAkHFo7XzpjIpQU7hshtwtqGrQIE

Оставить комментарий

Войти с помощью: