Skip to content

АНОНС

Открылся канал нашего портала в Ютубе - Канал «Якутия. Образ будущего»

Маҋа ыһыаҕар “БООТУР ОМООНО” күөн күрэс

Былыргы дьыллар быралыҋар мындааларыттан, урукку дьыллар улаҕа өттүлэриттэн тыыммытын харыстыыр, албан ааппытын түстүүр Аҋыы Боотурдардаах этибит.
Билиҥҥи кэмҥэ өбүгэбит сиэрэ, үөрэҕэ, үгэһэ сөргүтүллэрэ, тиллэрэ олохпут ирдэбилинэн буолла.
2006 с. сахабыт сирин Ытык сиригэр Дьаарбаҥҥа 23 Аҋыы Боотурдарын үтүө ааттарын үҋэтитэргэ анаан уопсастыбаннас “УЛУУ ИЛ” сэргэни туруорбута. Бу сырдык өҋдөбүлгэ олоҕуран 2015 сылтан ” Төлкө” түмсүү “Боотур Омооно” күөн күрэһи көҕүлүүр. Быраҋыак ааптара Дорхоон Дохсун. Үтүө өҋдөбүл тэниҋэригэр фольклорист идэлээх Дорхоон Дохсун сахалыы халандаарынан -үгэс эргииринэн, эр санаатын ыһыктыбакка үлэлии-хамсыы сылдьар.
Маҋа сэлиэнньэтин баһылыга Тихонов Д.И. саха омук өҋүн-санаатын түмэр, эр дьон иитиллэн тахсар “Барҕа” аныгы оскуола барылын оҥорорго ыллыктаахтык үлэлиирин биһириибин.


“Боотур омооно” күөн күрэскэ 6-7 кылааһы бүтэрбит уолаттар биэс нэһилиэктэн кэлэн кытыннылар: Маҋа (2 хамаанда), Балыктаах, Аллараа Бэстээх, Хара. Балаһыанньа өбүгэбит төрүт өҋдөбүлүгэр, хамсаныытыгар олоҕуран оҥоһуллубута. Бөлөххө сэттэ уол кыттар, түһүмэхтэрэ: көтөх ынаҕы туруоруу, кырынаас, тумус дьоҥҥо “Дулҕа хапсаҕаҋа”, эстафета (наартаны оҋуу, маамыктаны быраҕыы, “кыһыл чоҕу” аһарыы, мэһэҋи туорааһын, Аҋыы бэлиэлэрин тааҋааһын, үҥүүнэн быраҕыы, оҕунан ытыы).
Сүрүн соругунан уолаттар бөлөҕүнэн сомоҕолоһон ыарахаттары, тас дьаҋыы мөлтөх өрүтүн холкутук уҋар, тулуҋар, тэҋитэр ис кыахтарын арыйыы буолар.


Эриирдээх-мускуурдаах, тыҥааһыннаах күөн күрэскэ бөлөҕүнэн Маҋа Барҕа-1 хамаандата кыаҋыы өрөгөҋүн билэн олохтоох дьаһалта туруорбут УБАҺА бирииһи ыллылар.
Анал аат хаһааҋыннара:
“Модун Боотур” – Мохначевскаҋ Коля ( Балыктаах);
“Кустук Боотур” – Акакиев Стас (Аллараа Бэстээх);
“Сылбырҕа Боотур” – Захаров Саарын (Маҋа);
” Быһыҋ Боотур” – Слепцов Костя ( Хара); ” Бэргэн Боотур” – Махначевскаҋ Богдан ( Балыктаах);
“Дьоһун Боотур” – Григорьев Аҋар (Маҋа);
“Сымса Боотур” – Николаев Мичил (Маҋа); “Эрэл Боотур” – Воронов Артем ( Хара); ” Дьолуо Боотур” – Артемьев Володя (Былыктаах). Кыаҋыылаахтар тэриҋээччилэр олохтообут сыаналаах бириистэрин туттулар. Баһылыктар Тихонов Д. И., Колмаков Ю.Н. олохтообут “Аҋыы санаа ситимнэрэ” аһымал бириистэрин (куул бурдук, сахар, рис) Маҋа, Аллараа Бэстээх уолаттара бэҋэлэрэ бөһүөлэктэригэр олорор кыамматтарыгар эбэтэр кырдьаҕастарыгар илдьэн биэриэхтээхтэр. Маннык хамсааһын сахалыы сиэр-маҋгы үөскүүрүгэр, өҋ-санаа, эт-сиин саҋдарыгар олук уурар. “Боотур Омооно” быраҋыак ис тыыннаах, эҋгэлээх, бэҋэтэ ис-иһиттэн кэҥээн тэниҋэн иһэр. Суудьуҋа үлэтигэр Дорхоон Дохсун доҕотторо, үөрэппит оҕолоро араас улуустартан Аҋыы санааларынан салаҋтаран кэлэн үлэлээтилэр. Ол курдук Кривошапкин Сергеҋ, Данилов Михаил, Дмитриев Дмитриҋ, Лебедев Иннокентиҋ, Желобцов Владимир, Шмаков Сергеҋ, Соловьев Петр улаатан эрэр уолаттарга үтүө холобур көрдөрөллөр.
Маҋа дьаһалтата кэскиллээхтик, ырааҕы көрөн үлэлииригэр махтал. Үрүҥ Тунах Ыһыахпыт кэнчээри ыччаппыт саныыр санаата, ис кута, уҋулҕата, маҋгыта, дьоҕура, дьарыга, сыала, соруга, дьаныара үүнэн-үрдээн тахсан тахсарыгар суол-иис ыҋар.

Анна Холмогорова

Оставить комментарий

Войти с помощью: