Skip to content

АНОНС

Открылся канал нашего портала в Ютубе - Канал «Якутия. Образ будущего»

БЫҺЫТТАҔАС САНААЛАР (Иитии-такайыы туһунан)

От редакции: мы продолжаем серию публикаций общественного деятеля, философа К.Васильева из цикла “Мысли о разном”. Эта статья посвящена вопросам образования, воспитания.

Куоста Баһылайап (Бээрийэ нэһ.).
7.04.2019 г.

-Үөрэнэргэ үөрэтии;
-Үөрэнэр баҕаны иитии.
Бу дьиҥэр, былыр былыргыттан, хайа баҕарар үѳрэх эйгэтин сүнньүлэрэ буоллахтара…
Ону билигин, государство оскуолаҕа оҕону иитии фунциятын суох оҥордо диибит да, дьиҥэр ханнык да фгос уонна сокуон ити иккини боппот курдук. Ким да учууталы, преподаватели үөрэнэргэ үөрэтэри, үөрэнэр баҕаны иитиини боппот буоллаҕа…
Оччоҕо, биричиинэтэ туохха сытарый?
Эбэтэр, билигин кырдьык оччо бобуллар,хааччахтанар, эбэтэр араас оччуоттарынан, туора үлэлэринэн оччо күрүөлэнэр дуу?…
Эбэтэр биир үксүн баҕа тиийбэтиттэн дуу?….
……..
Уруку, өрөбөлүүссүйэ саҕанааҕы 20-30 саастаах дьон суруйууларын уонна билиҥҥилэри (оннук саастаахтары) тэҥниибин сороҕор. Киһи сөҕөр киэҥ-дириҥ билиилээхтэр-көрүүлээхтэр, урут кинигэ, сурунаал да аҕыйаҕар. Барытын көрдөөн булан, үөрэтэн, ырытан, илдьиритэн, анааран… Дьиҥэр, үөрэхтэрэ да 4 кылаас реальнай училище, духуобунай семинария таһымнаах, билиҥҥи университеттарга холоотоххо…
Урут, оттуллар дьиэҕэ, чүмэчи уотунан, үөрэнэргэ харчы наада буолуо да, наһаа билиҥҥи курдук “үөрэтэргэ, иитэргэ харчы эрэ наада…” – диэһин суох быһыылаах…
Билигин интернет, үөрэх барыкыһата сайдан турар кэмигэр, оннук таһымҥа тоҕо тиийбэппитий? – диэн эмиэ боппуруос үөскүүр…
Үөрэнэр баҕа тиийбэтиттэн дуу, эбэтэр билиҥҥи ирдэбилинэн (компетенция) ыччаты чопчу, туһааннаах эрэ хайысханан, соччонон кыараҕас өйгө-санааҕа иитииттэн дуу?…
Эбэтэр, кырдьаҕастар этэллэринэн, олох иитиитэ-такайыыта уларыйыытыттан эбитэ дуу? Оччотугар олох иитиитэ-такайыыта туохханый? Ону билигин хайдах, тугунан ситиһиннэрэбитий?…
………
Төһө эмэ оскуолаларга саха тылын, культуратын, итэҕэлин үөрэтэр курдукпут да, ыччаттарбыт сорохторо син биир, хайдах эрэ омуктуу тыыннаах буолан тахсаллар…
Кэнники кэмҥэ, сахалыы бэркэ саҥарар, итэҕэлгэ бэркэ быһаарсар гынан баран, тоҕо эрэ омуктуу тыыннаах ыччаты, оннооҕор орто саастаах үөрэхтээх дьону бэлиэтии көрөр буоллум.
Ол оннугар, бэйэбит сүөһү көрөөччү, сылгыһыт, тырахтарыыс дьоммут, төһө да тылы билбэккэ, сахалыы баллырҕаан саҥардаллар, тоҕо эрэ быдаан сахалар, саха тыыннаахтар…
Тоҕо эбитэ буолла? Туохтан?…
Эбэтэр саха тыына эмиэ, сайдыы бэрээдэгинэн, атын таһымҥа тахсан, уларыйан иһиэхтээҕэ эбитэ дуу?…
Эбэтэр олоҕо суох буоллахха, өй-санаа эмиэ оннук буолара дуу?…
………
Аны тыа сиригэр үлэ суох, ол иһин ыччат олохсуйбат диибит. Дьиҥэр ыллахха, үлэ баар уонна үгүс даҕаны…
Маннык санаатахха, бу билиҥҥи ыччакка (бары буолбатах) сүнньүнэн тыа сиригэр ОЛОХСУЙАР БАҔА суоҕуттан быһыылаах. Ол суох буоллаҕына, үлэлиир, үлэ тэринэр санаа эмиэ хантан кэлиэй…
Бу, төрөөбүт төрүт сиригэр олохсуйар, силиһин-тирэҕин быспат баҕаны, бэйэбит тоҕо эрэ кэнники сылларга кыайан ыччакка иитэн-такайан таһаарбатахпытыттан эбитэ дуу?…
Дьиҥэр ыллахха, баҕаттан санаа кэлэр, санааттан дьулуур уонна тулуур үөскүүрэ буолуо…
Ол иһин билиҥҥи туругунан, Дойдулаах, Олохтоох буолар БАҔАНЫ уонна САНААНЫ билиҥҥи кэмҥэ ыччаппытыгар хайдах иитэбит? – диэн, тыа сирин сайдыытын сүрүн боппуруоһунан буолуон сөп курдук…
……
Л. Гумилев – “Саха – “реликтовай” норуот. Онтон “реликтовай” – дойдутун, силиһин-тирэҕин кытары сибээһин быспакка, олоҕун-дьаһаҕын сиригэр-уотугар олоҕуран оҥостор норуот” – диир. Онтон хайа да норуот өйө-санаата, омук быһыытынан тыына – кини олорор айылҕатын, сирин-дойдутун кытары быһаччы сибээстээх буоллаҕа…
………
Экономика сайдыахтаах, сайдара бары өттүнэн наадалаах уонна туһалаах. Ол гынан, бу тыҥааһыннаах кэмҥэ, ыччаты иитэр-такайар үлэлэрбитин, боппуруостарбытын өссө эбии ырытан, илдьиритэн, республикаҕа бары хайысхалар (үѳрэх, культура, тыа хаһаайыстыбата, промышленнос, доруобуйа уонна айылҕа харыстабыллара, наука, СМИ) көмөлөөн, ыччаты иитэргэ-такайарга биир сүрүн үлэни ыытар политикатын тобулан, олоххо киллэрэр киһи…
Онтон дьиҥэр ыллахха, маннык үлэ, ханнык да ИДЕОЛОГИЯ, тоталитаризм буолбакка, хайа да норуот кэнчээритин, кэскилин удьуордуур-утумнуур ҮГЭҺЭ буолуон сөп этэ…

Оставить комментарий

Войти с помощью: