Skip to content

АНОНС

Открылся канал нашего портала в Ютубе - Канал «Якутия. Образ будущего»

САХА ИТЭҔЭЛЭ СЕКТАЛАРГА ХАЙДЫҺЫЫТЫН ТОХТОТОР “СИЛИС” ТҮМСҮҮ ТЭРИЛИННЭ

29.11.2018 г.

Сэтинньи ый 21 күнүгэр, сэрэдэ киэһэ, “СилиС” түмсүү бастакы тэрээһин уопсай мунньаҕа буолан ааста. Мунньахха барыта 28 киһи кыттыыны ылла. Мунньах сүрүн повестката:
– Саха төрүт итэҕэлин биир сүрүҥҥэ киллэрии бүгүҥҥү күннээҕи мэһэйдэрэ,
– “СилиС” түмсүү кэлэр сылга үлэтин тэрийэн ыытыы былааннара диэн этэ.
Бастакы боппуруоска кылгас иһитиннэриини “СилиС” түмсүүнү төрүттээччилэр Кузьма Федоров уонна Андрей Кривошапкин-Айыҥа оҥордулар.
Кузьма Федоров: Христианство соҥнонуоҕуттан саҕалаан түөрт үйэ тухары араас атын идеологиялары сахаларга сыбыы сатаабыттарын содулларыгар оҕустаран төрүт итэҕэлбит сүрүн өйдөбүллэрэ барыта кэриэтэ умнуллан, саха омуга өбүгэтин суолуттан туораан, муна-тэнэ сылдьыбыта. Ону ааспыт үйэ 90-с сылларыттан ойуун удьуордаах дьоммут төрүт итэҕэл аллараа араҥатын – күннээҕигэ салайтарар сиэри-туому, умнуллубут үгэстэри сөргүтэн, саха дьоно ону ылынан, түҥ былыргыттан дириҥ төрүттээх-уустаах омук буоларбытын син өйдөөн эрэллэр. Ол гынан баран, саха итэҕэлэ бүгүҥҥү күҥҥэ биир сүрүҥҥэ киирбэккэ сылдьар. Хас биирдии харыһа (“хара”, эмчит, илбииһит, отоһут) ойуун Аан Дойду уонна киһи тутулун ситэтэ суохтук, тус бэйэтин эрэ таһымынан атын-атыннык көрөрүн дьоҥҥо соҥнуу сатыырын батыһан, саха омуга ким “кондаков”, ким “тэрис”, ким кэлии “дьокуут”, ким “олохтоох саха”, ким “үс куттаах”, ким “түөрт куттаах” буола оонньоон, биир сутурук буола сомоҕолоһорун оннугар, төттөрүтүн араас секталарга арахсан атааннаһан барарын куттала үөскээн иһэрэ харахха быраҕыллар.
Ити барыта итэҕэлбит үөһээ араҥата, улуу учуонайбыт Г. В. Ксенофонтов этэр үрүҥ ойууннар итэҕэллэрэ – өбүгэлэрбит Аан Дойдуну анааран өйдүүр дириҥ билиилэрэ толору сөргүтүллүбүтүн киэҥ араҥа билэ илигиттэн тахсар. “СилиС” түмсүү дьоно үөрэппиппит курдук, бу түҥ былыргы билии – итэҕэлбит уонна сахалыы сиэр-туом хантан үөскээбитин төрдө-төбөтө, киһи сирдээҕи олоҕун анааран билии уонна саха омук ытык бэлиэлэрин дьиҥ өйдөбүллэрэ барыта өбүгэлэрбит суруктарыгар-бичиктэригэр ууруллан, кистэнэ сыппыттар эбит. Былыргы уурунуу сурук сөпкө ааҕыллан, ол билии толору сөргүтүлүннэ, аныгы ойууга-сурукка тиһиллэн, кинигэлэргэ бэчээттэнэн дьоҥҥо-сэргэҕэ тарҕатыллар гына ситтэ-хотто. Бу төрүт билии соҕотох саха эрэ омугу буолбакка, хас эмэ сүүһүнэн омугу сомоҕолуур кыахтааҕа киһи аймах историятын хаамыытыгар хаста да дакаастаммыта:
– 5-с үйэҕэ Аттила хоһууннара Евразия континенын омуктарын барыларын сомоҕолоон, улуу империяны тэрийибиттэрэ,
– 8-с үйэҕэ күүһүк төрүктэр (“голубые тюрки”) биир итэҕэллээх Илиҥҥи уонна Арҕааҥҥы каганаттары олохтообуттара,
– 13-с үйэҕэ Чыҥыс Хаан бүгүҥҥү Россиябыт төрдүнэн буолбут, киһи аймах историятыгар саамай улахан империяны – Мэҥэ Или тэрийбитэ.
Оҕурук өйдөөх, сиэмэх санаалаах дьон харчы-барыыс эрэ туһугар киһи аймаҕы муннаран, төрүт итэҕэлтэн тэйитэн, Үөһээ Айыылар сиргэ төрүүр киһи барыта дьоллоох буоларыгар анаан таҥар тулалыыр эйгэлэрин алдьаттаран-айгыратан, бу үүммүт 21-с үйэҕэ киһи аймах барыта Сир Ийэ ньууруттан сотуллар турукка киирэн олорор. Ону “мировой системный кризис” диэн ааттыыллар. Маннык турукка киириибит сүрүн биричиинэтинэн, сахалыы судургутук өйдөөтөххө, мындыр өбүгэлэрбит Аан Дойдуну 3 гына арааран, 8 иилээн-саҕалаан, киһини 3 куттаан көрөн, тулалыыр эйгэлэрин кытта сиэрдээхтик сыһыаннаһыыны олохтообуттарын, Сир Ийэ баайын-дуолун барытын аҥардастыы бэйэлэрэ эрэ апчарыйар сиэмэх санаалаах дьон тосту уларытан, сымыйа религиялары айан, Үс Дойдуттан иккитин эрэ хаалларан (материальное-идеальное), киһини икки эрэ куттаан (тело-душа), киһи аймах өйүн-санаатын муннаран кулут санааҕа иитиэхтээн, сирдээҕи олоҕу сыыһа оҥосто сатыыллара буолар. Бүгүн тарҕаммыт религиялар барыта дьону “бог-дьявол”, “аллах-шайтан”, “инь-янь”, “добро-зло”, “свет-тьма” диэбит курдук, үс атахха турар Аан Дойдуну икки эрэ гынан арааран сыһыаннаһарга үөрэтэллэр. Аныгы наука барыта эмиэ диалектикаҕа, научнай дуализмҥа олоҕурар. Бу син-биир сир үрдүгэр остуолу дуу, олоппоһу дуу икки атахха туруора сатаабыкка тэҥнээх. Бүгүҥҥү күҥҥэ дьон өйүн-санаатын көннөрөн, сирдээҕи олох охтубатын курдук үһүс тирэххэ туруоран, киһи-аймаҕы быыһыыр итэҕэллээх Аан Дойдуга саха омук эрэ хаалан турар.
“СилиС” түмсүү тэриллиитин сүрүн сыала-соруга – төрүт итэҕэлбит бары сөргүтүллүбүт өйдөбүллэрин киэҥник тарҕатан, саха омуга өбүгэтин итэҕэлин тула сомоҕолоһорун ситиһии буолар. Онон түмсүү тэрээһиннээх үлэтин киэҥ далааһыннаахтык саҕалыыр кэм кэллэ.
Андрей Кривошапкин-Айыҥа соторутааҕыта республикабыт Ил Дарханыгар Айсен Николаевка саха итэҕэлин биир сүрүннүүр, ону таһынан уурунуу сурук генетиканы кытта ситимигэр олоҕуран оҥоһуллубут доруобуйаны эмтиир саҥа методиканы медицинаҕа киэҥник туһанары тэрийэр туһунан “СилиС” түмсүү аатыттан этиилэрдээх киирэ сылдьыбытын түмүктэрин иһитиннэрдэ. Бу этиилэри Ил Дархаммыт төрдүттэн өйөөн, маннык хайысхалаах үөрэтэр-өйдөтөр үлэни биир кииннээн, үөрэҕи тэрийэргэ тоҕоостоох дьиэ-уот булан, үлэни саҕалыырга культура министерствотыгар сорудах биэрбитин туһунан эттэ. Онон бу күнтэн саҕалаан, “Международный Фонд изучения Тенгри” диэн тэрилтэлиин кыттыһан, культура уонна духуобунас министерствотын иһинэн тэриллибит ГБУ “Ресурсно-проектный Центр” (РПЦ) Петра Алексеева уулусса 49/1 аадырыска баар базатыгар, актовай залга уонна аныгылыы оборудованнай учебнай кылааска бу хайысхаларынан постояннай үлэни саҕалыыр буоллубут. Кэлэр сылга, ГБУ РПЦ иһинэн “Мировоззренческие основы древней культуры народа саха” диэн улуустарга тэриллибит Арчы, олоҥхо дьиэлэригэр үлэлиир культура үлэһиттэрин квалификацияларын үрдэтэр курстарын тэрийэн ыытарга былааннаатыбыт. Маны таһынан, аныгы компьютернай диагностиканы туһанан уурунуу бэлиэлэринэн суруллубут алгыстарынан эмтиир саҥа методиканы баһылаабыт врачтары түмэн, биир профилакторийга үлэлэтэн, ымпыгын-чымпыгын барытын билэн, бу методиканы официальнай медицина билинэр гына чинчийэн, докумуоннаан, көмүскээн, республикаҕа барытыгар туһанар таһымҥа таһаарарга республика салалтатын, Ил Түмэн өттүттэн көмө-өйөбүл баар буолуо диэн эрэннэрдилэр. Онон, “СилиС” түмсүү тэрээһиннээх үлэтин саҕалыырга усулуобуйа барыта баар буолла.
2. Кэлэр сылга “СилиС” түмсүү үлэтин маннык хайысхаларынан тэйиргэ диэн мунньахха быһаарылынна:
– куоракка, улуустарга нэһилиэнньэ киэҥ араҥатыгар төрүт итэҕэл туһунан лекциялары, уурунуу сурукка үөрэтии курстарын тэрийии, “СилиС” түмсүү кэккэтин хаҥатыы,
– республикаҕа баар бары СМИ нөҥүө сырдатар үлэни тэрийии,
– төрүт итэҕэли өйдөтөр видеороликтары, лекциялары устан, Ю-туб каналы арыйан, бары баар соцсеть эйгэтигэр тарҕатыы,
– улуустарга “СилиС” түмсүү ситимин тэрийии, Арчы, олоҥхо дьиэлэрин үлэлэрин төрүт итэҕэл биир дьиҥнээх сүрүнүгэр киллэрии,
– “СилиС” түмсүү бэйэтин иһигэр тэрээһин үлэни үрдүк таһымҥа тэрийии, сыл бэлиэ күннэригэр төрүт итэҕэл сиэрин-туомун толоруу.
Мунньахха “СилиС” түмсүү салайар органнарын талыы буолла. Түмсүү председателинэн А.И. Кривошапкин, сопредседателлэринэн:
– үөрэтии хайысхатыгар – Кузьма Федоров,
– республика СМИ-тын кытта үлэни тэрийиигэ – Константин Артемьев,
– Ютуб каналы арыйан, бары баар соцсеть эйгэтигэр үлэни тэрийиигэ – “Дорҕоон Дойду” студия салайааччыта Герасим Павлов,
– улуустарга “СилиС” түмсүү кииннэрин кытта үлэҕэ – Альберт Соров,
– “СилиС” түмсүү бэйэтин иһинэн тэрээһин үлэлэргэ – Мария Оконешникова мунньах кыттыылаахтарын биир санаатынан талылыннылар.
Улуустарынан “СилиС” түмсүү үлэтин түстүүр куратордарынан маннык дьон ананнылар:
1) Якутск – Кузьма Федоров
2) Амга – Фатима Орестова
3) Алдан – Николай Иванов
4) Горнай – Ачет Иванов
5) Нам – Илиан Павлов
6) Нерюнгри – Анатолий Алексеев
7) Хаҥалас – Лариса Константинова
8) Ньурба – Андрей Антонов
9) Таатта – Альберт Соров
10) Чурапчы – Василий Попов (Бааха Уус)
11) Үөһээ Бүлүү – Спартак Терентьев
12) Уус Алдан – Валентина Березкина
13) Мэҥэ Хаҥалас – Варвара Филиппова
14) Сунтаар – Аксинья Константинова – Туостуйа
15) Өймөкөөн – Надежда Егорова
16) Верхоянск – Мария Оконешникова.

Оставить комментарий

Войти с помощью: