Skip to content

АНОНС

Открылся канал нашего портала в Ютубе - Канал «Якутия. Образ будущего»

ДЬИЭ КЭРГЭН КҮНЭ: НЬУРБА УЛУУҺУН АКАНА НЭҺИЛИЭГИН БАСТЫҤ ЫАЛА ТОРОХОВТАР

Акана нэһилиэгэр ытык мааны ыаллар Тороховтар олороллор. Ыал аҕатынан дииллэрэ кырдьык.


Ыал аҕата чөл олоҕу тутуһар, нэһилиэккэ ытыктанар киһи Афанасий Гаврильевич Торохов 1953 сыллаахха Акана нэһилиэгэр Гаврил Данилович Торохов уонна Марина Николаевна Поликарпова дьиэ кэргэнигэр бастакы оҕонон күн сирин көрбүтэ. 1960 сыллаахха Акана аҕыс кылаастаах оскуолатын боруогун атыыллаабыта. Онтон Марха орто оскуолатын 1970 сыллаахха үөрэнэн бүтэрэр. Оскуоланы бүтэрэн баран «Марха» сопхуоска Акана отделениетыгар оробуочайынан үлэлээбитэ. 1970-71 сылларга аармыйаҕа ытык иэһин толорбута. Маардааҕы 3 №-дээх СПТУ-ну бүтэрэн баран, Акана отделениетыгар суоппардыыр. Бастыҥ үлэһити Маарга кииннэммит автобазаҕа ыҥыран үлэлэтэллэр. Киирэптэн чох, Золотинкаттан бурдук, комбикорм таһыытыгар айан суола аһыллыаҕыттан төһөлөөх элбэҕи тиэйбитэ биллибэт. Афанасий Гаврильевич сайыҥҥы өттүгэр сиилэс комбайнынан сиилэс угуутугар ситиһиилээхтик үлэлээбитэ. Сайын устата күһүн өҥ бааһынаҕа үүммүт бурдугу комбайынан ЛаврентийГригорьевич Павловтыын быстаран, Акана отделениетын ыскылааттарыгар толору кутар этилэр. 90-с сылларга ыһыллыы-тоҕуллуу саҕаламмытыгар Аканаҕа холкуостаахтар уопсай мунньаҕынан бэрэссэдээтэлинэн талбыттара. «Марха», «Акана» сопхуостар ыһыллан, уопсай тиэйэр-таһар үлэ тохтоон, Афанасий Гаврильевич Акана дьаһалтатыгар суоппарынан ыҥырыллан үлэлээбитэ.

Афанасий Гаврильевич кэргэнэ Евдокия Артамоновналыын сүбэлэһэн, бэйэ дьыалатын тэринэргэ быһаарыммыттара. Акана биир бастыҥ үлэһитэ, оҕуруотчута П.М.Масанова кытта хаппыыста, хортуоска, оҕуруот аһын үүннэриитинэн дьарыктаммыттара. Онтон ыла хаалан сытар бааһыналары күрүөлээн оҕуруот аһын, хаппыыста, хортуоска үүннэриитинэн күн бүгүҥҥэ диэри дьарыктанан 20-тэн тахса сыл тухары Ньурба оройуонун нэһилиэктэригэр, Ньурба куоратыгар Тороховар үүннэрбит хаппыысталара, хортуоскара хамаҕатык атыыланар, сылтан сыл аайы тэрилтэлэр, оҕо уһуйааннара сакаастаан кыһыҥҥы астарын хааччыналлар.

Күһүн аайы оройуоҥҥа ыытыллар күһүҥҥү дьаарбаҥкаҕа кыттан куруук бириистээх миэстэҕэ тиксэн элбэх грамоталарынан, бириистэринэн наҕараадаламмыттара. Улуус тыа хаһаайыстыбатын департаменын, улуус дьаһалтатын Бочуотунай грамоталара түбүктээх үлэни кэрэһэлииллэр. 1984-88 сылларга Саха АССР Верховнай Сэбиэтин депутатынан талыллан Верховнай Сэбиэт үлэтигэр кыттыспыта. Социалистическай куоталаһыы хас да төгүллээх кыайыылаҕа. 2008 сыллаахха Афанасий Гаврильевич Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыа хаһаайыстыбатын туйгуна бэлиэтинэн наҕараадаламмыта. «За личный вклад в развитие сельского хозяйства Нюрбинского района», 2017 сыллаахха «Марха» сопхуос 50 сыллаах үбүлүөйүгэр «Марха» сопхуос бочуотунай бэтэрээнэ» бэлиэлэринэн наҕараадалламмыта.

Торохова Евдокия Артамоновна Үөһээ Бүлүү Өргүөт нэһилиэгэр Павла Романовна ПетроваАртамон Спиридонович Иванов элбэх оҕолоох дьиэ кэргэнигэр иккис кыыһынан күн сирин көрбүтэ. 1969 сыллаахха Нам орто оскуолатын бүтэрэн баран, Өргүөт учаастактааҕы балыыһатыгар медсиэстэрэнэн үлэтин саҕалаабыта. Саҥа оскуоланы бүтэрбит кыыһы Федора Николаевна Николаева диэн биэлсэр оруу көрөн, үлэҕэ ылан, олоҕун инники суолун аспыта. Өргүөт балыыһатыгар балтараа сыл үлэлээн, хайҕал бөҕөтүн ылбыта. 1970 сыллаахха Дьокуускайдааҕы медицинскэй училище фельдшерскэй салаатын бүтэрэн, дипломнаах үлэһит буолан, Аканаҕа ананан кэлиэҕиттэн күн бүгүҥҥэ диэри үлэлии сылдьар.

Дьылҕа Хаан ыйааҕынан эдэркээн биэлсэр кыыс олоҕун аргыһын Афанасийы көрсөн, ыал буолбуттара. Евдокия Артамоновна үлэтин туһунан маннык ахтар:

«Аан бастаан үөрэхпин бүтэрэн Аканаҕа кэлэрбэр эргэ балыыһаҕа үлэбин саҕалаабытым, үлэлиирим тухары идэлэрин баһылаабыт, билиилээх-көрүүлээх дьоннору кытта үлэлээбиппинэн дьоллоохпун. Бастакы наставникпынан «Бочуот знага» уордьан кавалера, РСФСР доруобуйатын харыстабылын туйгуна Р.А.Гоголев буолар, кини ол кэмҥэ дьааһылаҕа үлэлиир этэ, Роман Афанасьевич сүбэлээбитэ, үөрэппитэ элбэх. Ол саҕана кыра оҕолор ыарыылара, быар ыарыыта, туберкулез, педикулез уо.д.а. ыарыылар элбэхтэр этэ, ырааһырыыга, арыгыны утары охсуһууга элбэхтик үлэлээбиппит. 1976 сылга саҥа балыыһа тутуллан үлэҕэ киирбитэ, саҥа балыыһаҕа билигин доруобуйа харыстабылын туйгуннара буолбут акушеркалар В.В.Максимова, А.П.Николаева  медсиэстэрэ М.М.Кылыярова , ол саҕана эдэр үлэһит М.Е.Иванов  кытта үлэлээбитим. Биһиги үлэбитигэр Марха учаастактааҕы балыыһатыгар үлэлээбит быраастар К.М.НиколаеваВ.А.Иннокентьев, Н.Г.КузьминаВ.Н.Ефремова, акушерка М.К.Корякина сүбэлэрэ-амалара, көмөлөрө умнуллубат. 80-90 сылларга Акана нэһилиэгэр тыһыынча кэриҥэ киһи олороро, оҕо да элбэх этэ. Билигин үлэлии олорор балыыһабытын 2006-2007 сылларга капитальнай өрөмүөн оҥорторон, иһин-таһын аныгылыы матырыйаалынан бүрүйтэрбиппит. Билигин үлэлииргэ бары усулуобуйа баар».

Евдокия Артамоновна ситиһиилээх үлэтэ сыаналанан, СӨ доруобуйа харыстабылын министиэристибэтиттэн Ньурба оройуонун дьаһалтатыттан, эмчиттэр идэлээх сойуустарыттан элбэх наҕараадалаах. 1996 сыллаахха СӨ доруобуйа харыстабыла туйгуна бэлиэнэн, бочуотунай грамотанан бэлиэтэммитэ. Кини СӨ эмчиттэрин XIV сийиэстэригэр делегатынан талыллан кыттыыны ылбыта. Дьиэ кэргэн, кэтэх хаһаайыстыба түбүгэр, тустаах үлэ быыһыгар общественнай үлэни дьүөрэлээһин — дьахтар киһиэхэ хорсун быһыы. Нэһилиэк олоҕор общественнай үлэҕэ кыттарыгар оччотооҕу нэһилиэк салайаачыта В.Н.Николаев, оскуола дириэктэрэ П.С.Егоров  сүбэлээн, салайан биэрэр этилэр. Евдокия Артамоновна дьахтар, төрөппүт кэмитиэтин өр кэмнэргэ салайан, элбэх ыҥырыыга олохтоох сэбиэккэ депутатынан Акана нэһилиэгэ олоҕо тупсарын туһугар үлэлээн кэллэ. «Суорумньу» кулууп тэрийэн, аҥардас сылдьар уолаттары, кыргыттары ыал оҥортоон кэскиллэрин түстээбитэ. Кини «Сайдам» общественнай түмсүүлэр салайааччылара: нэһилиэк общественнай түмсүүлэрин сүрүннээччи, «Айылгы» эбэлэр үҥкүүлэрин ансаамбылын көхтөөх кыттааччыта, араас куонкурустар лауреаттара. 2017 сылга норуот күүһүнэн тутуллар Айыы Арчы дьиэтин сүүрэн-көтөн, Ил Түмэн депутата Антонина Афанасьевна Григорьева өйөбүлүнэн туттаран, үлэлэтэн эрэр. Бу Айыы Арчы дьиэтин Дьокуускай куоракка үлэлиир Акана түмсүүтэ, чуолаан «ИнтехСтрой» тэрилтэ генеральнай дириэктэрэ  Н.ВИванов, толорооччу дириэктэр С.К.Петров көмөлөһөн, элбэх тутуу матырыйаалын тиэйтэрэн аҕалан туттарбыттара. Евдокия Артамоновна улахан уола «Масстрой» генеральнай дириэктэрэ В.А.Торохов тиэйтэрэн, тиийбэт матырыйаалларын биэрэн, көмөлөөн тутулунна.

Оҕолоро — олоххо эрэллэрэ, тирэхтэрэ. Тороховтар иллээх дьиэ кэргэн үс оҕону төрөтөн, иитэн, үөрэттэрэн үлэһит дьон оҥордулар, олохторун түстээтилэр. Владислав Афанасьевич СГУ педфакультетын бүтэрэн, бэйэтэ дьыала тэринэн, тутуунан дьарыктанар, «Масстрой» тэрилтэ генеральнай дириэктэрэ, Ньурба куоракка, оройуон тыатын нэһилиэктэригэр толору хааччыллыылаах дьиэни тутуунан дьарыктанар. Кэргэнэ Екатерина Ивановна Ньурбаҕа оҕо төрүүр дьиэтигэр медсиэстэрэ. Үс оҕолоохтор: улахан кыыстара Инна Ньурба техническэй лицейин, Карина Ньурба 2 №-дээх оскуолатын бастыҥ үөрэнээччилэрэ, араас конференцияларга ситиһиилээхтик кытталлар. Карина хомуһунан дьарыктанар, Инна спорка сыстаҕас, сүүрүк, үҥкүүһүт, кыралара Богдан биир саастаах. Владислав Афанасьевич быйыл Кыталыктаахха «Ледниковый период» сынньанар киини тэрийэн үлэлэтэн үгүс дьон, оҕо-аймах махталын, биһирэбилин ылла, сайын ити дьыалатын сайыннарар баҕалаах. Ньурба куоракка Акана нэһилиэгин түмсүүтүн салайааччыта, төрөөбүт нэһилиэгэр күүс-көмө, өйөбүл буолар, эдэр ыччаттары бэйэ дьыалатын тэринэллэригэр күннэтэ сүбэ-ама биэрэр, бизнес-былаан оҥоруутугар, ыччаттар үлэлээх буолууларыгар, көмөлөһөр, үлэ үөрүйэхтэригэр уһуйар.

Кыыстара Элеонора Афанасьевна СГУ экономическай факультетын бүтэрэн, экономист идэлээх, Дьокуускай куоракка ыал буолан олорор, кэргэнэ Николай Анатольевич Малдьаҕартан төрүттээх. ДьТХА-ны бүтэрэн, автомеханик идэлээх, урбаанньыт. Кыыстара Саина Саха гимназиятын 9 кылааһын үөрэнээччитэ, араас куонкурустарга, НПК-ларга ситиһиилээхтик кыттар, сайын аайы Аканаҕа кэлэн эһэлээх эбэтигэр оҕуруокка, окко көмөлөһөр, кыра кыыстара Николь 3 саастаах.

Кыра уол Владимир Афанасьевич ХИФУ-га энергетик үөрэҕин бүтэрэн, чааһынай тэрилтэ тэринэн үлэтин саҕалаата. Евдокия Артамоновна, Афанасий Гаврильевич Акана киэн туттар бас-көс ыала. Нэһилиэк маннык ыаллааҕынан киэн туттар. Кинилэр удьуордарын утумнуур үс оҕолоро мааны сиэннэри бэлэхтээн олох тыына салҕанар.

Ааптар: Агафья Иванова

Оставить комментарий

Войти с помощью: