Skip to content

АНОНС

Открылся канал нашего портала в Ютубе - Канал «Якутия. Образ будущего»

Дьиҥнээх олохтон…Хайдах суруллубутунан таһаардым

Үнүрүүн үлэ нэдиэлэтин бүтүүтэ, үөрэн көтөн дьиэлээн иһэн, арай суолбар табах хаата сытарын көрөн, бу эмиэ хайа хара сордоох уурунаҕа дылы тиэрпэккэ манна бырахта, дии санаат дьон хараҕар быраҕыллыбатын диэн хаарга тэптим, онуоха хаа иһиттэн арай туох эрэ хара тахсан хаарга түстэ, интэриэһиргээн ылан көрбүтүм эргэ нокиа телефон буолан биэрдэ, онтон табах хаатын ылан иһин хастым икки 5000 купюралаах харчы сылдьар эбит. Дьэ мин байанайым бээтинсэ күнү бэйэтинэн бэлиэтээ диэн бэлэхтээтэҕэ дии санаан суордуу эрэ хаһыытаабатым. Телефону сиэппэр уктан, халява харчыга сыаналаах ханньаах ылан иһиэм дии санаабыппар дэлэҕэ иһим кытта итийбиккэ дылы буолла, оннук оҥостон дьиэбэр сүүрэн киирэн, суунан тараанан, айдааннаах аҕыс чааска дылы успейдаары айгыста сырыттахпына сонум сиэбигэр били булбут телефонум дырылаата, мин олох да умнан кээһэн соһуйан оруу охсон алло эрэ диэбиппин истэн хааллым, арай мин иһиттэхпинэ уончалаах кыыс оҕотун саҥата;” Паапаа!! Эн хаһан кэлэҕин?! Маама кыыһыран бүппүт үһү! Биһиги эйиигин наһаа аҕынныбыт! Эдьиий ….. бүгүн проеһа суох буолан үөрэнэ барбата, уонна сапожката алдьаммыт ол иһин, мин сэсиэд Катялаахтан иллэрээ күн иэс килиэп аҥара ылбытым бүгүн биэрбэттэрэ боло онон кэлэ оҕус эрэ биһи наһаа аччыктаатыбыт!” диэхтээтэ, мин балачча эрэ эппэт кэлэҕэй, саҥарбат сыалыһар буолан турдум, онтон ” Тукаам мин паапа буолбатахпын ээ бу суолтан телефон булан ылбытым.” диэтим. Онуоха ” Ой!” диэн баран телефонум арахсан хаалла. Бээрэ бу хайдах хайдаҕый ама билиҥҥи олоххо итинник боло дуо?! диэн мунчаара туран ханньаахтыыр настарайыанньам ханна да суох буолла. Соммун устан куухуньаҕа киирэн санаа оноо бөҕөҕө түстүм, уонна эс баҕар сымыйа боло ама бу үйэҕэ аһыыр аһа, таҥнар таҥаһа суох оҕолор бааллара буолуо дуо диэн эрийэргэ сананным.
Ол олорон били оҕо нүөмэригэр эрийэн көрдүм да на Вашем счету не достаточно средств диэн саайда тимир куоластаах автоответчик, бэйэм телефоммуттан бүтэһик нүөмэргэ иккитэ эрийдим да ким да ылбата, ону контактарыгар киирэн баҕар кэргэнин нүөмэрэ баара боло диэн хасыһа олордохпуна мин телефоммар биллибэт нүөмэр эрийдэ, ылан алло диэбиппэр кэһиэҕирэн хаалбыт, олох оллугас омооннорун олоччу тэпсибит дьахтар саҥата :” алло! бу кимҥиний?! Болуодьа эйиигин кытта сылдьар да? хайдах тугунан толкуйдуур киһиний бу?! хамнас ылбыт сурахтааҕа үһүс күнүн арыгылыы сылдьар! оҕолорун да санаабат дьиикэй! айыкка мин арахсан дьоммор барабын!…” диэн өссө элбэҕи кутан хаһыытыыр ытыыр икки ардынан айманан барда. Мин :” соох олох туспа туора киһибин бу алҕас уулуссаттан телефонун булан ыллым, кэлэн ылаҕын дуо?” диэтим, онно дьэ уоскуйан:” ээ дуо?! баһаалыста бырастыы гынын, олох тулуйар кыаҕым ааста! уонна ол эргэ телефону ылбат инибит хотя оҕолорго наада боло эбит да… кырдьыгынан эттэххэ онно манна барар харчыбыт да суох” диэтэ, ” оо оччоҕо мин бэйэм илдьэн биэриэм ханна олороҕут?” ” кэбис! биһиги ыраах мархинкаҕа олоробут! түүннэри бачча ыраах кэлэҕит дуо ол?” ” ээ тугу гынарым баар үһү мантан киэһээ” диэн уоскутан аадырыһын ылан автовокзалга ыстанным. Хата мин дьолбор жатай автобуһа оруобуна бараары турар эбит, ыстанан киирэн олбоххо олорон бээрэ туох айылаахха киирэн эрэрим буолла диэн санаа элэс гынна да сонно тутатына умнуллан хаалла, хата аара тугу эмэ кэһии ылбыт киһи дуу эбэтэр уу харчыларынан биэрэрим дуу диэн саныы олордохпуна тахсар контролер чүөчэ эн остановкан диэбитигэр өйдөнөн таһырдьаны былдьастым. Автобустан тахсыбытым муннубар буруо сыта аҕылыйбыта дэриэбинэни, көмүс оҕо сылларбын санатта…. оннук курдук саныы2 кыһыммыт барахсан туманнаах дьыбарын хайытан тийиэхтээх аадырыһым диэки хаама турдум. Тустаах дьиэбэр тиийбитим самныйбыт, эргэ, чааһынай дьиэ биир эрэ түннүгүнэн мөлтөх лаампа уота дьыбар быыһынан өһүөннээх баҕайытык көрөн көрүстэ. Мин дьолбор хата ыттара суох эбит, хочугураан киирэн ааны таппытым хатааһыннаах буолан биэрдэ, тоҥсуйбуппар :”кимҥиний?! Паапа суох!” диэн сытыы хотуу кыыс саҥата чобуоруйда, ” ээ бу мин телефон аҕаллым!” диэбиппэр аан оргууй сэгэллэн аһыллан кэллэ, дьиэҕэ киирэн иһэн эмискэ халтарыйан тиэрэ таһылла түстүм! Киирэн иһэн икки төбө лэкээрийэр курдук этэ да тиэрэ түһэн тыас уус бөҕөтө буолуубар биир да ыт да охсор киһи суох буолбут! Бу баҕайы итирик быһыылаах диэбиттэрэ дуу, туран тэбэнэ2 балаһыанньаны чэпчэтээри күлэн ымаҥныы2 ” ээ ити алҕас халтарыйан оҕуннум куттаныман, бу телефон аҕаллым” диэтим. Оһох ойоҕоһун таһыгар баар бука диэн сууллубатаҕа үйэ буолбут сабыы кэнниттэн 7-8 саастаах кыыс оҕото өҥөс гынан баран мэлис гынна, ол кэннэ эдьиийэ бадаҕа 8-9 кылаас быһыылаах тахсан ” итиннэ остуолга уурун, улахан баһыыба” диэтэ, мин телефону ылан остуолга уурдум уонна “бу!” диэн баран харчылары ууннум, онуоха кыыс харахтара умайа түстүлэр гынан баран сонно тутатына умуллан хаалла, оҕо барахсан төбөтүгэр туох санаалар охсуһа сылдьыбыттара буолла, ” ээ кэбис наадата суох!” диэн кытаанах куолаһынан хардарда, ” суох бу телефону кытта баар этэ ыл, кырдьык этэбин” тугу эрэ буруйу оҥорбут киһи курдук сананан туран ” онтон ийэҕит ханна баарый?” диэн туоһуласпыта буоллум, кыыс оргууй хааман кэлэн сэрэнэн, баҕар былдьаан ылыа диэбиттии харчыны ылан түргэн үлүгэрдик кистээн кээстэ уонна” ийэбит хонтуора сууйа барбыта” диэхтээтэ, ол кэмҥэ кыра кыыс сүүрэн кэлэн телефону харбаан ылла уонна ” эдьиий мин телефонуна оонньуубун?! маама миэхэ кэмпиэт аҕалыах буолбутаа!” диэн миэхэ ымсыырдаары дуу үөдэн сонуннаах буолаахтаата. ” чэ бакааларын мин бардым” диэбиппэр хостон улахан кыыс тахсан” баһаалыста бу оҕону кытта олоро түһүөххүт дуо? мин маҕаһыыҥҥа баран кэлиэм этэ, ааны кимиэхэ да арыйыман!” диэт эппиэт да истибэккэ чараас баҕайы халтаҥ сонноох таһырдьа элэс гынан хаалла……
Дьэ мин эмискэ кыра оҕоломмут киһи хайыамый, соммун төлөрүтэн, киирэн остуол аттыгар олорунан кэбистим, кыыһым сүүрэн тиийэн бэрт диэн сымсатык аанын хатаан халыгыр гынан кээстэ уонна кэлэн төп төкүнүк хап хара харахтарынан уун утары көрөн туран миигин көтөх диэтэ, хайыам кэлиэй дьиэ хаһаайкатын тобукпар олоттум, киһим били телефонугар туох эрэ чиэрбэ ккрдук үөнү куймаҥнатан оонньуу олордоҕуна арай эмискэ ааммыт холуодата хоҥнон кэлиэх айылаах ким эрэ ааммытын тоҕо тарда сыыста, кыыһым соһуйан өрө ходьох гына түстэ, харахтара бөлүөһэ саҕа буолбуттар уонна туох да бокуойа суох ” куоттубут! Паапа кэллэ быһылаах!” диэт хос иһигэр турар орон аннын былдьаста, мин эмиэ соһуйбут омуммар чуут чаат кыыспын эккирэтэн орон анныгар ыстана сыыстым, онтон өй ылан эс туохпутуй бу аата диэн испэр бэйэбин күлэ2 ааны тиийэн арыйдым, эдьиийбит эбит дэлби аҕылаабыт таҥаһа барыта хаар буолбут” харчыбын былдьаатылар!” диэт сирэйин саба туттан ытаан барда, ” кимнээх? ханна? куоттулар да?”, ” суох маҕаһыыҥҥа тураллар! продавщица 5000 сдачам суох, диэбитигэр биир дьээдьэ аҕал мин бытарытыам диэн баран биэрбэтэ!” ” чэ тукаам уоскуй куттаныма, бардыбыт, көрдөр маҕаһыыны” диэт кыра кыыспытын олох да умнан, кыыһырбыт санаабар ааны да хатаа диэн эппэккэ маҕаһыын диэки ыстанныбыт, хата чугас буолан биэрдэ, вагончик курдук кыра маҕаһыын эбит, киирэн кэлбиппитигэр касса таһыгар икки ыччат продавщицаны кытта эрийсэн алларастаһа тураллар эбит, ” хайаларай?” ” кыһыл пуховиктаах дьээдьэ” диэтэ, мин ыстанан тиийэн биир да тыла суох ол уолу кулгаах тааска сырбаттым, киһим төбөтүн туттаат тобуктуу түстэ, ол бириэмэҕэ иккиһин хабарҕатыттан ылан прилавокка тиэрэ баттаатым, продавщица кыыс ” өлөрдүлэр! сиэтилэр! милиция!” диэн ыһыы хаһыы бөҕө буолла, тобуктаан олорор ыччаты түҥнэри тэбэн түһэрдим уонна ” ол кыыстан ким харчыны былдьаата?!” ” ээ тохтоо! уоскуй убаай! биһиги оонньоон гыммыппыт дии!
” төптөрү биэрээри гыммыппытын кыыһын бээтэ куотан хаалбыта дии. Мэ бу баар! бээрэ ити уолу өлөлөөрү гыннын дии! Ыыт эрэ” диэбитигэр өйдөөн көрбүтүм кырдьык уоһа көҕөрбүт үрүҥүнэн хараҕынан көрбүт эбит, ыыппыппар нукаай буолбут этэ оргууй муостаҕа сурулаан түстэ, мин харчыны харбаан ылан, кыыспын илиититтэн ылан таһырдьа тахсан бара турдубут, куттаммыта сүрдээх, миигиттэн да толунна быһыылаах илиитин босхолуу охсон кэннибиттэн кэри куру туттан хааман истэ”чугаһынан атын маҕаһыын баар да?”диэбиппэр” аһаа остановка таһыгар баар” диэн иһин түгэҕэр үлүгүнэйдэ, мин харчыны биэрэн баран эн дьиэлээ оҕоҕор мин бэйэм атыылаһыам диэтим, тугу ылабын? ” ээ килиэп арыы саахар эрэ наада, өссө хаһан харчыланарбыт биллибэт” диэхтээтэ, “сөп” диэт остановка диэки хаама турдум….маҕаһыыҥҥа тиийэн эппит закаһын үрдүнэн кэмпиэт,йогурт, мороженай, торт ыллым. Дьэ бэһиэлэй бээтинсэ буолан эрэр дии саныы2 дьиэҕэ тиийдим арай аан аһаҕас турар, киирэн көрбүтүм остуолга биир киһи олорор, оҕолор суохтар, остуол үрдүгэр турбут иһит хомуос, чаанньык муостаҕа барыта ыһыллыбыт, ” арааһа дьиэлээх хаһаайын кэлбит быһыылаах диэн сэрэйдим, пакеттарбын хос аанын таһыгар уурдум уонна “дорообо доҕор” диэтим, ” хайа даа! кимҥиний да эн баще?! билэҕин да миигин аһай!” дии-дии силинэн сырааҥынан бырдаҥалаан утары хааман кэллэ, ” эмээхиммин анньаары кэллин да? тыыҥҥын иһиллиэм билигин!” диэт уолукпар түстэ, дьэ бүгүн олох да табыллыбатах күнүм эбит диэн санаа күлүм гынна да туора ыстанаат, сарайбыт илиилэрин иһинэн киирэн миэлниссэлээн саайдым, киһим кууллах хортуоска курдук хоос гына түстэ да кэтэҕин тыаһа омуннаатахха өй дуорааннанан иһилиннэ, өйдөнөр бокуой биэрбэккэ саҕатыттан ылан таһырдьа состум, тиэргэҥҥэ тахсан киһим мүлчү туттаран олбуору нөҥүө ыстанан куотан хаалла, саҕатын эрэ тутан хааллым, ол турдахпына арай оҕолорун батыһыннаран биир дьахтар киирэн кэллэ, ” оо бу баҕайы аны ыалдьыты куттаабыт дуу! Бука диэн бырастыы гынын итиригэр ити киһи итинник! Дьиэҕэ киириэх, уонна уоскуйан баран дьиэлии охсун билигин собутыльниктарын аҕалыа аны иэдээн тахсыа! Чэ кытаатын, ыксаан”, оҕолор аҕалара кэлэн дьиэҕэ аста аҕалын дии-дии айдаарбытыгар, ийэлэригэр куоппуттар эбит, дьиэҕэ киирэн уоскуйан, били аҕалбыт аспын биэрбиппэр барахсаттар үөрбүттэрэ сүр этэ, онтон мантан киэһэ бу киһи син биир сүгүннүө суоҕа биһиги подругабар баран хонуохпут диэн бары аргыстаһан остановкаҕа бардыбыт, оҕолор таҥастара чарааһын көрөн суолтан массыына тохтотон биэрдим, 200 мөһөөккө кэпсэтэн, кыра иномаркаҕа иккиэлэр эбит ол иһин бэйэм баппакка остановкаҕа туран хааллым, ээ эһиги барын мин булан тиийиэм диэн дьоммун ыыттым, ол турдахпына арай аттыбар ППС массыыната тохтоото да онтон икки сержант уол ойон тэбэн кэлэн миигин умса баттаатылар да наручник кэтэрдэн хачыгыр гынан кээстилэр, массыынаҕа соһон тилигирэтэн илдьэн ” это он?” Диэн кимтэн эрэ ыйыттылар да кэннигэр тыбыс тымныы кандейкаҕа симэн отдел диэки тэптэрэ турдубут……
Ол курдук айаннаан иһэн биһигини конвойдаан иһэр таллаҕар кулгаахтаах полицейскай уол ” Ээ арба! Эн! Өҥнөөх ньоонньор кэл манна илиилэргин баттаа эрэ! Судьуйа материалы кытта билсиспитин да диэтэҕинэ? Ээх! Буруйбун толору билинэбин кэмсинэбин диэр сөп дуо!!” диэн күргүйэр соруйар икки ардынан мин диэки туһаайан бардьыгынаата уонна кумааҕы бөҕөҕө илии баттатта, ол быыһыгар Курашова уулуссаҕа баар мировой судьуйалар биэс этээжтээх мэндиэмэннэригэр тигинэтэн тиийэ оҕустубут. Киирээппитин кытта үспүтүттэн биир сытыы хотуу тумсу уолун гаи үлэһиттэрэ ” По линии ГАИ рассматриваются в первую очередь! Мелкие потом!” диэт туора илдьэ бардылар, биһиги миэлкэй аатырбыт дьон уку сэки туттан муннукка турар ыскамыайкаҕа баран олордубут, дьиҥинэн наһаа миэлкэйэ суох киһи курдук сананар этим ээ роһум 182 ыйааһыным центнер буолара боло, ыйаммыт да суох, уонна сааһым да эдэр ээ пенсияҕа тахсыбытым иккис сыла, тоҕо бары оҕонньор дииллэриттэн сонньуйа истэбин да хайыамый өһүргэнэн өттүкпүн тоҕо түһүөм дуо! Арааһа айылҕаны кытта алтыспыт, булчут буолан төрөөбүт буруйбар, сааскы да салгын быһа сиэн, тиис уос баранан амырыын көрүҥнээҕим эбитэ дуу диэхпэр дылы, чэ ол туспа остуоруйа….. Ол олорон бииргэ биир эрэйи көрө сылдьар киһибин кытта билсэргэ сананным…
Ол курдук “миэлкэйдэр” муннуктарыгар олорон аттыбар олорор аргыспын оргууй өттүккэ астым, киһим соһуйан өрө көдьөх гына түстэ уонна ырбас гына түстэ, мин” оо барахсан эбээбэр дылы өмүрэх да киһи быһыылаах” дии санаан испэр күллүм, урут эбээбин кэнниттэн үөмэн кэлэн соһуттахха “абааһы кэллэ!!!” дии2 өттүгүн охсуна2 өрө холоруктуу түһээччитэ, биһи күлэн быара суох сытааччыбыт, кырабыт бэрт буолан буолуо ол хас сүрэҕин хайыттахпын аатын эбээбин үйэтэ кылгыырын толкуйдаабат бэдиктэр буоллахпыт…. Киһибиттэн ” Хонон баран дорообо доҕор! Бэйэбэр дылы туох эрэйин көрбүт сордооххунуй?”, арай доҕоор киһим тарбахтарын саратан саһарбыт тиистэрин килэтэн тугу эрэ ” мыы мыа маа” диэн ынчыктаан, илиитинэн айаҕын кулгааҕын көрдөрдө, ” Ооо айыым таҥарам эбиитин эмэһэҕэ тэп диэбиккэ дылы бу барахсан глухонемой эбит дуу” диэн сэрэйдим, дьэ ол курдук уу чуумпутук күүскэ кэпсэтэ олордохпутуна, эмискэ били биһигини кытта кэлбит нуучча киһитин илиилэрин кэннигэр эрийэн, ыһыытаһан хаһыытаһан аҕай таҕыстылар ээ дьоммут. ” Это судебный произвол!!! Вы все сговорились! Ну ничего я найду на Вас управу! Я буду жаловаться в вышестоящие инстанции!!! Ищите лучше себе новую работу!!!” диэн сарылаппытынан таһырдьа таһаара турдулар, ити тылларын быыһа барыта маатыры ону бээ кэбис диэн толору суруйбатым. Оннук соһуйан тааллан олордохпутуна били таллаҕар кулгаахтаах биһи хамандыырбыт кэлэн аттыбар олорбут аргыспын илдьэ барда, “Ооо дьэ ити нуучча судьуйабын хаанын алдьатта быһыылаах! Чэ Айыыларын араҥаччалаатыннар! Күүс көмө буоллуннар!” диэн алҕыы хааллым… Киһим өр өтөр буолбата, тахсан кэллэ үөрбүт аҕай уонна биэс тарбаҕын саратан баран сөмүйэтин көрдөрдө, “Ити аата хайаабыт буоллаҕай?” диэн таайа талбаара олордохпуна таллаҕар кулгаах кыһыылаах баҕайы кып кыра тарбахтарынан мин диэки кыҥаан ыҥыра турар эбит, тугу кэтиһиннэрэ олоруомуй бэргэһэбин устан ойон тиийдим, судьуйа хоһугар киирбиппит хос ортотугар кэннитигэр Россия уонна Саха сирин былаахтарын быыһыгар Путин мэтириэтэ ыйаммыт муҥутуур ыраахтааҕы олорор эбит ээ дьэ, бэл диэтэр оройо килэрийэн сахсырҕа да кыайан олорбот килэккэй тарахай, мин киирэн буруйдаах киһи быһыытынан биир сиргэ тэпсэҥнии турдум. ” Значит так! Регламент суда! Обращаться ко мне только как гражданин Судья или Ваша честь! Разговаривать со мной стоя!……” уонна өссө элбэх элбэҕи иһин түгэҕэр ботугураата да өйдөөн истибэккэ хааллым, онтон мин дьыалабын арыйан аахта уонна ” Товарищ сержант! Ну что это такое?! То у Вас глухонемые в общественных местах нецензурной бранью матерятся! То этот вообще это же уголовное дело! Заберите материал на доработку!” диэтэ уонна илиитин таһынан быраҕан биэрдэ, уордайбыта диэн сүрдээх, тарахайа туох ааттаах килэпэчийэр дии санаабытым, кыыһырбыт санаатыгар көлөһүнэ тахсан онтугар лаампа уота оонньуур эбит. Таллаҕар кулгаах сүүрэн кэлэн тугу эрэ сибигинэйдэ кулгааҕар онуох тойоммут куһаҕан баҕайытык туттан өһүөннээх хараҕынан көрөн туран ” Мда! Ну ладно! А где акт медосвидетельствования?! Он что трезвый совершал все эти правонарушения?!” диэбитигэр таллаҕар кулгаах күлүүлээх баҕайытык икки илиилэрин иннигэр туттан аһыҥка курдук ыстанан кэлэн эмиэ сибис гынна. ” Ну допустим! Ладно разберемся! Ну что гражданин … что можете сказать в свое оправдание?!” диэн миэхэ туһаайан уордайда. Мин дьэ бэйэбин көмүскэнээри уоспун тииспин оҥостон тугу саҥарыахтаах тылларбын өйдүү туран били регламенмыт тылын таһы бааччы умнан кээспиппин! Син өр толкуйдуу түһэн баран ” Ммм Ваше благородие!”диэбиппин бэйэм да өйдөөбөккө хааллым, судьуйабыт бэл диэтэр хааһын түүтэ арбас гыныар дылы кыыһырда уонна ” Он еще тут стоит издевается!!! Пять суток административного ареста!!! Приговор окончательный обжалованию не подлежит! Уводите!!!” диэн сарылаата. Хата мин бу хостон тахсар чиэскэ түбэспиппиттэн үөрэн атах биллэрдим, кэннибиттэн таллаҕар кулгааҕым илиилэрин эмиэ иннигэр туттан субурус гынан хааллыбыт…. Дьиҥинэн киһи улаханнык өһүргэммэт тыла ээ!))) миигин иннэ дииллэрэ боллар түөспүн мөтөтөн…Муҥур ыраахтааҕы курдук сылдьыам эбитэ боло…..чэ ол хааллын. Киһи киһи араас буолаахтаатаҕа, адьырҕа айаҕыттан тахсыбыт сананан һуу диэн били тыла суоҕум таһыгар баран олордум, киһим сыҥааҕын иэнньэҥнэтэн туоһуласпытын эмиэ биэс тарбахпын көрдөрбүппэр эмиэ сөмүйэтин көрдөрө2 ымас гынна, ” Бу барахсан тоҕо ол 5 сууккаҕа хаайыллыбытыттан үөрдэҕэй? Барар кэлэр сирэ суох буолан эбитэ дуу?” дии олордохпуна сержаммыт кэлэн киһибэр кумааҕыга ” Штраф в любом отделении сбербанка оплотишь! И исчезни сглаз моих долой!” диэн суруйда. ” Ээ бу барахсаҥҥа штраф эбит дии ол иһин үөрэр эбит” диэммин хата устунан бэйэм үөрдүм, киһибин көхсүгэ таптайдым, киһим сиэхпиттэн тардан тахсар аан диэки состо, ” Ээ суох2 миигин ыыппатылар, бэйэн бар” дии диибин түөрт тарбахпын кириэстии тутан көрдөрдүм, инбэлиит барахсан сирэйдиин уларыйда уонна сержаҥҥа сүүрэн тиийэн мин диэки ыйа2 тугу эрэ саҥара сатаан муҥнанна, онуоха ол тойон мин “адвокаппын” сапсыйан кээстэ уонна миэхэ кэлэн ” Бардыбыт!” диэн иннигэр уктан тахсан бардыбыт…
Дьэ ол курдук массынабытыгар олорон ханна эрэ эмиэ айаннаатыбыт, бу айаннаан иһэн харабылбын дьэ чинчийэн көрдүм, барахсан кып кыра хап хара мин көрдөхпүнэ олох оскуола оҕотун курдук, саха уолугар дьэ улахан кулгаахтаах ыччат эбит этэ, бэргэһэтэ батары түһүөн ол кулгаахтарыттан иннэн өссө буукса таллатан, кулгаахтарын саратан бэл диэтэр төбөтүн хамсаттаҕына тыал кэлэргэ дылы, ол курдук салгыны хамсатан, ким кими харабыллыы сылдьара өссө биллибэт диэн санаан испэр күлэ олордохпуна, ” Кэллибит таҕыс!” диэн буолла. Арай тахсыбытым доҕоор! Үс миэтэрэ үрдүктээх олбуордаах, онтукатын үрдүнэн колючай проволокалаах дьэ дьиҥнээх хаайыыбытыгар тигинэтэн кэлбит эбиппит, ” Руки за спину! Вперёд!!” диэн истэргэ да амырыын тылларынан хамаандалаабыттарыгар бэйэбин олох олоҕум устун куруук ГУЛАГ хаайыыларын кэрийбит киһи курдук сананным. Бу алдьархайы! Киһи дьылҕата кыраттан да тырыттан туман буолан сүтэн симэлийэн хаалыан сөп эбит дуу, бу курдук дьон сүтэр буоллахтара да диэн санаалар көтөн аастылар. Эмээхсиним барахсан хараҕын уута баранар буолбут сүтэрэн, балыыһаларынан морганнан көрдүү барар сүпсүлгэҥҥэ түһэрбиппиттэн кыбыстан сиргэ дьөлө түһүөхпүн сирим кытаанах, кыырай халлааҥҥа көтүөхпүн кынатым суох буолан биэрдэ. Оннук толкуйдуу2 хааман иннибэр харабылым тохтообутун көрбөккө кэтиллэн киһим быарбынан сылдьар буолан били бэргэһэтин тоҥмут кулгаахтарын баҕастары батары баттаан кээстим, ” Абытай млэээ!!!” диэн киһи куйахата күүрэр куһаҕан хаһыы иһилиннэ да, хантан кэлбиттэрин билбэккэ да хааллым, үс формалаах уол сүүрэн кэлэн хатыйан түһэрэн баран тэбиэлээн биллиргэттилэр, хата кыһыҥҥы таҥастаах буолан улаханнык хотуппатылар, төбөбүн эрэ бүөлэнэбин, тэптэхтэрин аайы таҥаспар сыстыбыт хаарым бурҕаҥныыр, арааһа туораттан көрдөххө бу киһи быылын тэбээн эрэллэр диэххэ сөп боло хата, билигин санаатахха күлүүлээх ол саҕана амырыын хартыына этэ. Чэ ол курдук син өр биллиргэттилэр, сирэйдэрэ харахтара турбута сүр, мин тулуйа сатаан баран ” Чэ оҕолоор түксү! Бүтүөҕүн! Мин ити алҕас ээ бырастыы гынын” диэбиппэр дьэ уоскуйдулар, кинилэр да иҥиир дьон илиһиннэхтэрэ, сыа дьон сылайдахтара дии…Дьэ ол курдук быылбытын дуу, хаарбытын дуу, тэбэнэн хаһан да этиспэтэх, охсуспатах дьон курдук туттан айманан сайманан сэттэ уон сэттэ тимир аан сылгы төбөтүн саҕа сомуогун сэгэтэн, дьуһуурунай чаас диэн ааттыыр хосторугар көтөн түстүбүт. Онно кириэһилэҕэ тиэрэ түһэн, ырбааҕытын аннынан иһэ тахсан кэлбит, ону тараһатын тарбана2, муннун тосту туора оҕустарбыт хапытаан олорор эбит ээ, күлбүтэ буолан көмүс тииһин килэтэн, муннунан саҥаран барда:” Хайа да?! Бу туох ааттаах рецидивиһин аҕаллыгыт?! Камераннан көрө олоробун! Үчүгэй профилактика барда дуу? Кырдьаҕас?!”, “Эс суох мин туох да рецидивиһа суох, сытар ынаҕы туруорбат сытыары майгылаах киһибин ээ, ити алҕас санааҕа ылларан… соруйан буотах…” диэн эрдэхпинэ, ” Ээ бүт чэ! Не ты первый! Не ты последний! Манна саҥаралларынан барыта буруйа суох таҥара хараҕын уутун курдук ыраас! Святой дьон эрэ түбэһэр! Мы это уже проходили! Оннооҕор буолуохтары тоһуппутум! Баллыгыраан бүт сүөһү! Бар онно олор! Манна боппуруостары мин эрэ биэрэбин! Өйдөөтүн да б…т!” диэн доргутта, хайыам кэлиэй ыйбыт ыскамыайкатыгар тиийэн олордум. Онтон миигин аҕалбыт дьон ону маны сэлэһэн тахсан барбыттарын кэннэ ырбааҕытын ньыппарынан субу охсуох курдук туттан уун утары хааман кэллэ уонна тииһин хабырына2 быыһынан ” Тугуй да?! Саамай өйдөөххүн да б..т?! Мин эйиигин сразу тоһутуом ***! Ыл сиэпкэр туох баарый? Барытын манна уур! Кургун уһул! Бачыынкан курдарын эмиэ сүөһү!” бардьыгынаата. ” Мин унтууннан сылдьабын”. ” Буоллун унтуун быатын эмиэ уһул!”, “Унтуум быата суох ээ”, ” Дыа!!! Эн кырдьык миигин кыыһырдаары гынаҕын да? Көрдөөбүккүн ылыан билигин!” диэн баран остуолга уһун субурҕай хап хара дубинка сытарын харбаан ылла, ” Ок, тохтоо нохоо, онтон ол унтууттан туох быатын устараары гынаҕын? Быата суох ээ, уонна бээрэ мин баһаалыста дьиэбэр эрийэ сылдьабын да? Дьонум ханна баарбын, тыыннаахпын өлбүппүн билбэккэ сылдьаллар ээ” диэбиппэр, ” Ну все ты меня достал скотина!!! Телефонный звонок ему!! Фильмов насмотрелся?! Может еще адвоката тебе подавай! Аа?!”, диэн киһим ис иһиттэн кыйаҕанан истерикалаан айаҕыттан күүгэн тахсыар дылы ниэрбинэйдээтэ, “Чэ бээ, кыра кыһалҕалаах киһи мин лучше саҥата суох олоруум” диэн санаа ойон түстэ ол иһин умса туттан устубут курбун, кумааһынньыкпын уонна телепоммун аттыбар ууран баран олордум. Ол курдук пока туох да рукоприкладсвота суох эйэ дэмнээхтик кэпсэтэ олордохпутуна. Эмискэ дьуһуурунай телепона өрө оргуйа түстэ, киһим ытыһын таһынан көлөһүнүн сотто2 тиийдэ уонна биир сержант уолга “Ити бл…ти 5 камераҕа пока уган бис! Тугу да биэримэ! Довольствияҕа сарсын ылыахпыт! Бүгүн аччык иһигэр өйүн төйүн чөмчөхтөөтүн!” диэн хамаандалаата, ону истэ олорбут киһи мин бээһээҥҥиттэн айахпар ас амтанын ылбакка сылдьар киһи иһим улахан баҕайытык курулаабытыгар, аны дьон истиэ диэн туора маары көрбөхтөөтүм, онтон ол сержант кэлэн малбын салбын ылан эмиэ сис туттан 5 хаамырабыт диэки хаамса турдубут, ол баран иһэн дьуһуурунай аттынан ааһарбар “Дежурный по спец.приемнику распределителю капитан полиции И…в! Слушаю Вас. Кто? Как фамилия? Так точно товарищ подполковник! Есть товарищ подполковник! Сделаем товарищ подполковник!” диирин кулгаахым таһынан истэн аастым.
Конвойум көрүдүөр устун хааман иһэн, ” Ээ санаарҕаама ньооньньор, ити киһи манна барыбыт хаанын буортулаата, сарылыа2 онтон уоскуйуо куттаныма, уу биэриэм, билэр дьоннооххун да? Номердарын миэхэ биэр ас аҕалтарыам, хайдах сарсыҥҥааҥы дылы аһаабакка олоруоххунуй? Сөп дуо?” диэбитигэр, аһыннарбыт быһыыбар эбитэ дуу киминэн да ас аҕалтарар киһим суох буолбут абаккатыгар эбитэ дуу, хараҕым уута ыгыллан тахсыбытын ытыспынан соттубуппар, “Уоскуй2” диэхтээтэ, ханна да буоллун син биир үтүө санаалаах, былаастан буорту буолбатах киһи сиэрин сүтэрбэтэх дьон баарыттан олус да үөрбүтүм, төһө да мин буолбутум иһин эмээххиним сүрэҕин хайытан киниэхэ эрийтэрэн ас аҕалтарбат инибин аньыы даҕаны, дуу ол уже номнуо ыал буолбут улахан оҕолорбор аҕаҕыт хаайыыга түбэстэ диэн ууга уокка түһэриэм дуу, биир суукка аһаабакка сырыттахпына тугум да туллан түспэт ини, ханна куртаҕым ыраастаныа диэн эрэх турах сананан эмиэ санаам көнөн, дьээбэм көнньүөрэн камерабытыгар тиийэн таспыттан хатаан халыгыратан кээстэ, хайыа кэлиэй үлэтэ боллаҕа……
Хаамырабыт иһэ борук сорук буолан сырдыктан киирбит киһиэхэ туох да көстүбэт, хаһан хараҕым үөрэниэр диэри аан таһыгар туран иһиллээтим, ким да баар биһиккитэ биллибэт. Онтон дьэ хараҕым кыратык үөрэнэн хардыылаан истэхпинэ аттыбар киһи сөтүлүннэ, мин “Парк!”гына түстэ да соһуйан улахан баҕайытык “Ким баарый?!” диэбиппэр, ” Бээ аргыый сарылаа, абааһы буолбатахпын, киһибин!, хата эн кимҥиний? Хантан кэллин?”, утары боппуруостаах буолан биэрдэ, ” Ээ мин ити таһырдьаттан!”, ” Эс! Халлаантан түспэтэҕин биллэр буоллаҕа атаскаан! Тугу гынан түбэстин?!”, били хапытаан эппит манна “барыта святойдар сыталлар” диэбит тылларын өйдөөн кэлэн, син биир дьиҥнээҕи кэпсээтэхпинэ ким да итэҕэйиэ суоҕа диэммин ” Ээ мин ити онтон буруй оҥорон, суут буруйа суох киһини сууккалаабата ини…” диэбиппэр, ” Олоххо араас буолар атас, холобур бу миигин туох да буруйа суох киһини 15 сууккаҕа сирэйэ хараҕа суох симэн кээстилэр, чэ кырдьыгына эттэхпинэ оннук ыраас буотахпын гынан баран, буруйум диэн дьоммуттан куул хортуоскаларын уларсан сэсиэттэрбэр тахсан арыгыга атастаспыт буруйдаахпын. Онтон эн? Чэ кэл олор кэпсэтиэх дьон суоҕуна, бары ким үлэлии ким көҥүллэтэн барбыттара онон бэйэбит эрэ, мин баары баарынан сылдьар көнө киһибин, туохтан да куттаммакка, кырдьыгынан кэпсээ, санаан чэпчиэ, мин туспар долгуйума олох, мин могила, кимиэхэ да этиэм суоҕа.” киһим кырдьык кэпсэтинньэн саҥаран иҥэрэн боростуой баҕайы киһи буолла, хата хайаан биир бэйэм курдук дьылҕалаах сордоох баар эбит дуу диэммин, холкутуйа быһыытыйан, туох буолбутун барытын сиһилии кэпсээри оҥостон наара быһыытынан оҥоһуллубут орон курдукка олордубут…Дьэ ол курдук оллоонноон олорон дьэ билсэн көрсөн эрдэхпитинэ эмискэ ааммыт күлүүһэ халыгырыы түстэ да били мунна туора барбыт хапытааммыт өрө көтөн түстэ, мин сокамернигым ” Гражданин начальник ну что опять! Я же говорил что я человек больной и от всяких физических работ освобожденный! У меня справка есть!” диэн истэҕинэ, ” Молчи ***! Я тебя с потрохами сьем и не запью! Понял стукачок! А Вы товарищ! Следуйте за мной!” диэт сиэхпиттэн соһон көрүдүөргэ соһон таһаарда, “Тыый аҕыйах мүнүүтэ анараа өттүгэр ыт да үрбэт гына үөҕэн баран аны табаарыс буоллум дуу?! Эмиэ туох албаһыгар киллэрэн эрдэҕэй?” санаа көтөн ааста ол быыһыгар, аанын хатаан баран ханнык эрэ кабинекка киирдибит, көлөһүн былаһын бөҕө буолбут, ” Олор! Кэпсэтии баар, тоҕо уолун ким буоларын сразу эппэтэххиний? Эн миэхэ кыыһырбат инигин? Сам пойми с кем приходится работать! С волками жить по волчьи выть! Нервы уже никуда! Пора на пенсию наверно, как ты думаешь?” үөннээх баҕайытык кыҥнайан эмиэ да албыннаспыт баҕайы сирэйин кыҥнатан миигин маҥаан олордо, көхсүбүн этитэн баран” Эс туох диэн кыыһырыамый, үлэн буоллаҕа, кырдьык сынньана түһүөххүн баар эбит, кыраттан тырыттар киҥин наарын холлор буоллаҕына ыраах барыа суоххун быһылаах, чэ ити мин бэйэм санаам, уонна мин уолум оннук улахан тойон буолбатах ээ эн миигин кимниин эрэ бутуйдун быһыылаах, оҕом геолого-разведка экспедициятын начальника, билигин манна куоракка суох, хас сыл аайы Москваҕа курсы повышения квалификации барар онно сылдьар, онон бырастыы гын арааһа туох эрэ алҕас таҕыста быһыылаах.” “Ээ дуо?! Чэ буоллун ол хаалын баҕар мин тугу эрэ өйдөөбөтөҕүм буолуо, короче билигин именно эйиигин зам.начальника & отдела полиции бэйэтинэн ыла кэлэр, таарычча биһигини бэрэбиэркэлиир үһү, эн миигин бырастыы гыннын буттуо! Үҥсүспэт инигин? Уонна маннык гыныахпыт, бу суут таһаарбыт уурааҕын биһиги хайыыр да кыахпыт суох, онон эн хас киэһээ аайы манна кэлэр буолаар сөп дуо? Манна сороҕор түүн прокуратура кэлэн бэрэбиэркэлээччи, уонна сарсыардааҥы проверка кэнниттэн мин лично эйиигин дьиэҕэр ыытыам сөп дуо? Аа уонна хаһан срогун бүтүөр диэри дөкүмүөнүн уонна телепонун манна хаалыа мало ли что сөп дуо? Чэ кырдьаҕас бэйэ бэйэбитин өйдөстүбүт ини.” диэн баран көлөһүнүттэн инчэйбит сымнаҕас илиитин уунан туран кэллэ, дьэ муокас эбит дии саныы2 илии тутуһан дьуһуурунай чааска таҕыстыбыт, ону көрөн сержант уол үөрбүт аҕай, “Товарищ капитан подьехали!” диэбитигэр хапытааммыт бэргэһэтин харбаат таһырдьа ыстанна, “Дьэ соһуттун нокоо! Чудеса да и только! Киһи уларыйара сүрдээх эбит доо, хас күн аайы маннык дьон кэлэрэ боллар киһибин көнүө эбит!” дии2 күлэн мичийдэ сержант, мин улаханнык тугу да өйдөөбөккө турар буолан улаханнык ааҕайбатым, өр өтөр буолбатылар таһырдьаттан үс киһи киирдилэр, кинилэр быыстарыгар били уолум табаарыһа баар эбит, утары хааман кэлэн илии тутуста уонна ” Николаич! Ну кто мог подумать а? Билигин дьиэҕэр илдьэн биэриэхпит, я никак не ожидал что арестуют на сутки, ну бывает и на старуху бывает проруха, к сожалению единично но судебные ошибки неизбежны, они ведь тоже люди, чэ счас договоримся и поехали хорошо”, мин соһуйан хантан билэн кэлбитин таайа турдум…
Кэнники дьиэбэр тиийэн билбитим… Мин уолум табаарыһын кытта Иркутскайга үөрэнэн бүтэн дьоллоох Дьокуускайга иккиэн анан кэлбиттэрэ, табаарыһа уголовнай розыск убойнай отделыгар, кини следователинэн киирбитэ, оннук лихие 90-е амырыын дьылларга үлэлии сылдьан биирдэ оҕом барахсан кэлэн ” Аҕаа бырастыы гын бу үлэ миэнэ буолбатах эбит, мин олох атын представлениялаах этим онтукам төптөрү албын көлдьүн өттүнэн бэйэтин көрдөрдө, дьон эрэйигэр олохпун оҥостуохпун баҕарбаппын! Иккис үрдүк үөрэххэ киирэн лучше Сахам сирин айылҕатын, сирин уотун көрбүтүм ордук буолсу, эн туох дии саныыгын?” ” Чэ тукаам эн олоҕун бэйэн илиигэр, биһиги баҕабытын толороору абааһы көрө2 сылдьыбат буоллаҕын, бэйэн бил, ийэн да инньэ диэҕэ онон харса суох сүрэҕин туох дииринэн дьулуһан ис” эрэ диэбиппин өйдүүбүн. Ол да буоллар табаарыһа уолбун билигин да олус убаастыыр эбит дэлэ боло до атын дойдуга сахалар бэйэ бэйэлэрин өйөһөн, манна да кыратык да буоллар бииргэ үлэлээн билигин да чугастык билсэллэр эбит, ол иһин били таллаҕар кулгаах сууттан соҕотох кэлбитин көрөн, киниттэн туоһулаһан бу түбүрүөн бөҕөтүн өрөбүл күн тарпыт, улахан махталбын тиэрдиэм этэ амарах санаалаах сахам ыччатыгар! Куруутун да итинник киһини сирэйиттэн хараҕыттан, дуоһунаһыттан көрөн сыаналаабакка киһилии сыһыаннастахха үтүөттэн үтүө тахсыа, олохпут сырдыа этэ диэн бүк эрэллээх хаалабын.
PS: Дьиэбэр тиийбиппэр эмээхсиним барахсан ” Бу сатана аны ууга тааһы бырахпыттыы сүтэр идэлэммит дуу?! Өссө телепонун араарбыт буола буола. Сэрэн олох аныгыскы сырыыга итинник сүтүөн да таҥаскын таһырдьа быраҕыам! Сордоох Сүөдэргин олох!” диэн сатаан кыыһырбат эрээри мөҕүттүбүтэ буолла барахсан, ” Аньыы хотуой! Аны итинник хаһан да хатыламмата ханнык, ээ Арамааннаахха хаартылаан хас чаас буолбутун билбэккэ хаалбыппыт” диэтим, ” Билэбин эһиги хаартыгытын! Фуу сыта сымара! Тугуй бу Арамааннаах муостаҕа утуттулар да? Бар суун тараан уонна утуй!” диэн тыллар хаһаҥҥытааҕар да минньигэстик иһилиннилэр. Онтон ыла оҕолоор табах хаатын көстөөх сиринэн хаамабын! Свят! Свят! Свят!

Мантан ылылынна

Оставить комментарий

Войти с помощью: