Skip to content

АНОНС

Открылся канал нашего портала в Ютубе - Канал «Якутия. Образ будущего»

Алмаасчыт сахаларга сырыттым /Суоллааҕы бэлиэтээһиннэр/ 4 часть.

 

Д.Ф.Наумов

От редакции: мы продолжаем публикацию серии путевых заметок известного якутского государственного деятеля, публициста и писателя Д.Ф.Наумова о впечатлениях от посещения им подразделений компании «Алмазы Анабара» летом 2015 г.

21.06.2015

Бэҕэһээ киэһэ хайҕаабыт халлааным суох. Бүгүн Анньыыһын оҕонньордуу эттэххэ «НКВД сирэйин курдук», ардах түһэр. Хааһы сиэтим. Астара аһылык аайы уларыйа турар. Килиэптэрэ үчүгэйин. Повардара барыта эр дьон. Иһит сууйааччылара кытта. Барыта уолаттар, барыта сахалар. Икки тыһыынча кэриҥэ киһи сыл устата үлэлиир үһү. Бүгүн Талахтаахха барабын. Шамаев М.Э. бэҕэһээни быһа кэпсэтэр улахан үлэтинэн быһаарсар наадалаах. Мин кутурук уопсабын.

Талахтаахха барбатыбыт, уунан устуохтаах (воздушнай подушка дииллэр) тэрилбит электроуотунан моһуогурбут. Онон кадровигы кытта кэпсэттим, 1753 киһи күн бүгүн бириискэҕэ үлэлии сылдьар үһү. Онтон уонтан тахса бырыһыана Анаабыр олохтоохторо. Бүлүү сүнньүн улуустара, Горнайдар, Нам, Мэҥэлэр, Аммалар элбэхтэр эбит. Бэҕэһээ быраатым Бөдүһүөй саастыылааҕын Евграфов Куостаны көрүстүм. Эһиил пенсияҕа тахсар үһү. Сүүрбэччэ сыл үлэлээбит.

Дьон үлэлиирин, социальнай көмүскэллээх буолууларын олус кичэллээхтик тэрийбиттэр. Тыа эдэр ыччатын үлэлэтэргэ турунуу олус улахан эбит. Үлэҕэ үөрэтии киинин үлэһитин Курчатов Геннадий Дмитриевиһы көрүстүм. Доҕорум Бааска Курчатов чугас аймаҕа. Былырыын Улахан Патомҥа сылдьыбыт. Уһуннук кэпсэттибит. Саха уолаттара тугу барытын үлэлииргэ олус ылынымтыалар, туруу баҕайы үлэһиттэр диир Г.Д. Курчатов. Мин сменабар 17 саха уола үлэлиир. Бары дэриэбинэлэр. Кыайыгастара, сатабыллара сүрдээх диир. Кыһын үчүгэйдик олорон кэпсэтиэх буоллубут. Телефонун ыллым.

Хаар түһэр. Сайын үһү. Сир сир аайы ыһыахтар ньиргийэллэрин туһунан радио кэпсиир. Хаар түһэр туундаратыгар саха уолаттара алмаас хостоон тиҥийэ сылдьаллар.

Эбиэт бириэмэтигэр Петров Валерий Гаврильевиһы (Аргылланы) көрүстүм. Икки сыллааҕыта мин кэпсэтэн бу дойдуга үлэҕэ ыыппытым. Үчүгэйдик үлэлии сылдьабын, суол оҥорооччуларга баарбын. Кыһын бульдозерга, сайын грейдергэ үлэлиибин, алдьанан турбутум үһүс күнүм, биричиинэтин буллум,онон оҥосто охсон сарсын тахсыам диир. Дьыл, бу манна үлэлээн бүппүтүн кэннэ кэмигэр үлэ толкуйдуу сатыыр эбит. Билиилээххэ дьиэ туттан бүтэрэн эрэбин диэн кэпсэллээх. Миигиннэн үлэ кэпсэтиннэрэр кэмигэр кэргэниттэн арахсан сылдьар этэ. Холбоспутум, кыра дьиэ иһинээҕи кыҥкыйдаһыыны быһаарсыбыппыт диир. Ийэтин Маарыйа бокуонньук курдук түргэн-тарҕан тутуулаах киһи буолбут. Петровтар хатыҥыр көрүҥнэригэр баппат үлэһит дьоннор. Аргыллам доруобуйа кыайбат буолла, арыгыны быраҕыыһыбын быһыылаах диэн кэпсэллээх. Сааһырдым, чабырхайбынан көрөн бүтэр кэмим кэллэ диир. Баҕар кэлбитэ буолуо ээ. Туох билиэй, киһи судургу харамай буолбатах. Мээнэҕэ сүөһү эриэнэ таһыгар, киһи эриэнэ иһигэр дииллэрэ. Ленка, Макар, Женя өлбүттэрин кэпсээтим. Соһуйар, киһи санаатыгар тутар сонуна. Барыта бииргэ оонньообут, үөрэммит, үлэлээбит дьоно. Бары арыгыны кыайбатылар, кини уолаттары сиэтэ дэстибит. Киэһэ хоспор киирэ сылдьыах буолла.

Күнүс үс чаас буолан эрэр. Таһырдьа күп-күөх, хоп-хойуу хаар түһэр. Туундара, ойуурдаах туундара. Атын халлааны кэтэспэккин. Кубулҕата эбитэ дуу, маннык майгылаах күннээх-дьыллаах дойду эбитэ дуу?! Арай соһуйа көрөбүн.

Киэһэ 20 чаас. Киэһээҥҥи аһылыкка ыһыах күнүнэн диэн биир плита шоколад уонна биир баанка персик (сироптаах) биэрдилэр. Үөрэллэр. Хаар түһэ турар. Мин баран кыракый умнастаах үчүгэйкээн маҥан сибэкки уонна өндөс саһархай сибэккини ол хаар түһэ турдаҕына үргээн кэллим. Хайдах хатаран илдьэрбин сатаан санаабакка олоробун. Таһырдьа суор айманар, арааһа хаары үөхсэр быһыылаах. Дьэ, сылыйан үөн-көйүүр элбээн, аһа-үөлэ дэлэйэрин хаар кэлэн суох гыныа диэн айманан эрдэҕэ. Ойуур туртайда, мин түннүгүм утары турар вагончиктар үрдүлэрэ балай эмэ халыҥ хаарынан бүрүлүннүлэр.

Остолобуойга биир Төҥүлү киһитин кытта билистим. Уххан доҕоробун, көмүс ууһабын, маҥнайгы сырыым диир. «Урал» массыынаҕа дьону таһар суоппар эбит. Кэпсэтэн, быһаарсан уол оҕо быһыылаах. Сарсыардааҥҥы аһылыкка дискэ, кинигэ биэриэх буоллум. Сарсын төттөрү айанныыбын. Кинигэлэрбэр Саха алмаасчыттарыгар диэн суруйар санаалаахпын.

Киэһэ хоспор Валерка Петров киирдэ, сэһэргэстибит. «Туох да кыһалҕата суох киһи сынньанар дойдута. Сарсын тугу гынарым барыта биллэр. Дьонум харчылаахтар, тоттор. Үгүстэр антах тэһийбэттэр, манна кэлиэхтэрин баҕараллар»…

Валеркалыын олох-дьаһах туһунан, кини сүүрбэччэ сыл муҥнаабыт арыгы иһиитин туһунан бэрт элбэҕи кэпсэттибит. Аҕам мин иһэрбин утары охсуһа сатаан, өйдөтө сатаан баран, арааһа абааһылаах ас быһыылаах, өйгүн-санааҕын сиэбит диэбитэ. Оҕонньор өлүөн иннинэ эппит тыллара төбөбүттэн тахсыбат диир, соҥуоран олорон. Бу биир күн ат өрөҕөтүгэр буолар, арыт арҕаһыгар олорон ойутар. Кып-кыра эрдэҕиттэн билэр киһим, вахта үлэтин сөбүлээн, кини үлэҕэ баҕатын, кыайыгаһын толору туһанар буолбуттан үөрдүм. Мантан баран дьиэтин салгыы туттуон, үчүгэй үлэни булуон баҕара санаатым.

 

Оставить комментарий

Войти с помощью: