Skip to content

АНОНС

Открылся канал нашего портала в Ютубе - Канал «Якутия. Образ будущего»

Алмаасчыт сахаларга сырыттым /Суоллааҕы бэлиэтээһиннэр/. 2 часть.

Миитэрэй Наумов

19.06.2015 г.

От редакции: мы продолжаем публикацию серии путевых заметок известного якутского государственного деятеля, публициста и писателя Д.Ф.Наумова о впечатлениях от посещения им подразделений компании «Алмазы Анабара» летом 2015 г.

Бүгүн эмиэ былыттаах, арыт астан ылар, арыт күүстээх тымныы тыаллаах күн. Муора эстэр, ол иһин маннык халлаан буккуллар дэһэллэр уолаттар. Мутукча тыллыбыта биэс хоммут. Бэрт ыарыһах, аһаах көрүҥнээх тииттэрдээх ойуур кэриилээх үрэхтэри кэрийдибит. Үрэхтэр сүнньүлэрэ бүтүннүү кэриэтэ хаһыллыбыт. Үлтү тэптэриллэн оҥоһуллубут ханаалынан үлэлиир сирдэригэр үрэх уста сытар.

Сир, сир буолуо дуо, муох кыра хара буордаах тоҥ кырсын кытыыга анньан баран үрэх түгэҕин кумаҕын тиэйэн таһааран чөмөхтүү мунньан баран сууйаллар эбит. Үрэх бүтүннүү саһархай доломит таас тэллэхтээх, буору да, кумаҕы да бэрт аҕыйах хотоол сиргэ сөҥөрдөн устар эбит. Бүтүннүү таас дойду буолан, туундара тииттэрэ муҥнаахтар иинэҕэстэр, бэрт намчы лабаалаахтарын сорохторун муох (лишайник) харааччы сиэбит. Атын биир да мас көстүбэт, суох үһү. Эриллэҕэс саастаах күн тохтообот эргиирэ уонна тыал сөрөөбүт муҥнаахтара хайыр тааска кыра буор сыыһа мустубутугар тирэнэн тураахтыыллар. Аһына саныах эбиппин да Степан Дадаскинов ырыатын санааммын, бу дойдуну көҕөрдөөрү, кыылын-сүөлүн саһыараары үүнэн турдахтарыан диэн сөхтүм, ырыа тылынан махтана көрдүм. Ойуурга сугун үүнэр, мас көтөрүттэн куруппааскы баар дэһэллэр. Бүгүн куобах көрбүттэр, бэҕэһээ кырса дэриэбинэҕэ киирэ сылдьыбыта.

Бүгүҥҥү көрбүппүттэн саллыбытым диэн алмаас таас биир кубометр кумахха 0,5 карат, саамай улахан (элбэх) сиригэр 1 карат баар буолар эбит. Ол көстөр таастартан бриллиант буолар кыахтааҕа аҕыйах үһү. Төһөлөөх үлэттэн, төһөлөөх тааһы сүргэйэн, кумаҕы сууйан хостонон хотун дьахтар мааны киэргэлэ буоларын санаатахха сыаналаныан сыаналанар, күндү аатырыан аатырар эбит.

Манна алмаастара үрэхтэр сүнньүлэригэр баар кумахха эрэ баар эбит, атын тааска эҥин, Мирнэй трубкаларын курдук, суох эбит. Онон ып-ыраас доломит тааһы үрэххэ хаалларан алмаастаах кумахтан арааран үлэлииллэр эбит.

Саамай үөрбүтүм, киэн туттубутум дууһабын, санаабын чэпчэппитэ диэн бу күҥҥэ, бу үтүмэн үлэни салайар уолаттары кытта наар сахалыы кэпсэтэ сырыттым. Миэхэ, кырдьаҕас сахаҕа, билэр Ийэ тылбынан кэпсии, көрдөрө сырыттылар ээ, 28-29 саастаах саха үөрэхтээх инженердэрэ. Бу эдэрдэрин, билиилэрэ-көрүүлэрэ киэҥин. Быһаарсаллара ылыныылааҕын. Түргэнин. Чуолкайын. Сахам тылынан кэпсэтэр, дьаһайсар, быһаарсар, үлэлиир сиргэ сырыттым. Дьоллоно, үөрэ, астына ис сүрэхпиттэн дуоһуйа. Сахалыы кэпсэтии! Саха тыынынан тыыннанар саха алмааһа! Түһээн үчүгэй да түүлгэ көрбөтөхпөр мин бүгүн дуоһуйа сырыттым.

Үөлээннээҕим Ньукулай Игнатьев сорудаҕынан Бүлүү Хампатын ыччата Виктор Шамаев, Сергей Яковлев диэн Сунтаар ыччатынаан илдьэ сырыттылар. Мэҥэ, Горнай, £лүөхүмэ уолаттара дьаһайар учаастактарыгар сырыттым. Эдэр уолаттар тутта-хапта сылдьаллара, эдэрдии эрчимнээх санаалара ырааһын кэпсэтэллэриттэн киһи тута сэрэйэр. Бириискэ техническэй салайааччыта дуоһунастаах Виктор Шамаев сахалыы номоҕон сирэйдээх-харахтаах, киппэ көрүҥнээх отуччалаах киһи, кини бу үлэҕэ инженер, салайааччы бары аллараа дуоһунастарын үлэтин үлэлээн, бу улахан эппиэтинэстээх үлэҕэ өрө таһаарыллан үлэлии сылдьар эбит. Мин бириискэ үлэтин тыынын билээри сарсыарда аайы кини хоһугар саҥата суох олорон истэбин. Киһим дьып-дьап курдук дьаһаллаах, холкутук ыгыллыбакка-түүрүллүбэккэ дьонун кытта кэпсэтэр. Куоракка баар салалтатын кытта кэпсэтэрин иһиттэххэ анараа да дьонноро олус үчүгэйдик иҥэн-тоҥон кэпсэтэллэр. Бириискэтин дьонугар эппиэти-хоруйу, сорудахтары биэртэлиир. Айаннаан иһэн мин араас боппуруостарбар кылгас, өйдөнүмтүө баҕайытык эппиэттиир. Маҥнай көрөрбөр кинини элбэх саҥата-иҥэтэ суох, бытаан соҕус киһи быһылаах дуу дии санаабытым. Онтум олох атын киһи буолан биэрдэ. Хас сылдьыбыт сирбит аайы дьонун олус болҕомтолоохтук истэр, ыйытар, чуолкай эппиэти биэрэр, дьаһайар. Бары тэҥ саастыылаах уолаттарын кытта быһаарсарыгар илин-кэлин түспэт, барыта дуоспуруннаах, барыта аныгы дьоннуу эттэххэ-чуолкай. Бэрт да уолаттары иитэн, талан салалтаҕа туруорбуттар эбит. Бу күүрээннээх үлэ угуйар күүһүгэр өйдүүн-санаалыын бэриниилээх эдэр дьон кэскиллэрэ инникилээх. Кыаллыбат, сатаммат, сатаабаппын диэни билбэт эдэркээн салайааччылар ортолоругар сылдьан астынным. Олортон биир бастыҥнарын кытта биир массыынаҕа тиэллэ сылдьан кэпсэттим, кэпсэлин, сэһэнин иһиттим. Хоннохтоох айаннаах, киэҥ суоллаах инникилээх уолаттары ииппиттэр эбит “Анаабыр Алмаастара».

Анаабыр чулуу киһитэ Николай Егорович Андросов барахсан наһаа дириҥ толкуйдаах, уһуну-киэҥи ырытан-тэрийэн үлэлээбит баһылык этэ. Кини тэрээһинин М.Е. Николаев, В.А. Штыров өйдөрүн-санааларын холбоон, өйөөн эдэр көмүсчүттэр Матвей Евсеев, Иван Андреев бу хампаанньаны тэрийбиттэрэ. Бу хоту сиргэ хас мөлүйүөн сыл анараа өртүгэр эбитэ буолла, сымара таастар оргуйан үрүйэлэр, үрэхтэр устун сүүрүгүрдэн алмааһы аҕаллахтара. Ону бүгүн дьон туһанар. Дьоҥҥо туһаҕа тахсар. Норуоппут үлэлиир. Үп-харчы өлөрөр. Олоҕун оҥостор.

Оставить комментарий

Войти с помощью: