Skip to content

АНОНС

Открылся канал нашего портала в Ютубе - Канал «Якутия. Образ будущего»

Өй Мөккүөрүн олоххо көрүүлэрэ.

Марина Платонова

2014 г.

 

Бу күһүн АЛГЫС общественнай тэрилтэ чэрчитинэн Өймөкөөн нэһилиэгэр сылдьан тылланан туран биир дьикти киһилиин – Александр Кривошапкинныын көрсүбүппүт.  Билсибит киһибит олох туһунан анаарыыларын «айахпын атан» сэҥээрэн истэ олордохпуна, аттыбыттан бэркэ диэн убаастыыр киһим, Үчүгэй нэһилиэгин баһылыга Владимир Афанасьевич хаста да «хайа, сатаан суруйуоҥ дуо?» диэн ыйытыытын санааммын сурукка тистим. Дойдубут тымныы сиригэр урукку сырыыларбар кини туһунан истэр этим. Билэр дьоннор кэпсээннэриттэн миигин кини дьикти аата болҕомтобун тарпыта – Өй Мөккүөрэ диэн.

Киһи киһи толкуйа тус-туспа. Толкуй көҥүл буоллаҕына оччоҕо эрэ сайдыы барар. Мөккүөр аһара туһалаах. Киһи кыылтан-сүөлтэн, көтөртөн-харамайтан уратыта, атына диэн өйдөөх-санаалаах. Санаалаах буолан толкуйдаах, толкуйдаах буолан тыллаах. Ол аата, бастаан санаа үөскүүр, онтон толкуйтан саҕалаан дорҕооҥҥо таһаардаххына тыл буолар.

Бэйэм толкуйбар, сахалыы санаабар мин саарбахтаабаппын. Оннук эбэтэр маннык диэтэхпинэ модьуйуу буолар. Киһи бэйэтин бэйэтэ эрэ сайыннарар.

Сиргэ хас идэ баарый?

 

Бастаан үс эрэ идэ баар дии саныыр этим. Онтум түөрт идэ баар эбит: ойуун, олоҥхоһут, тимир уус,  ону таһынан боотурдар. Атыттар барыта дьоҕурунан бэриллэр дьарыктар: отоһут, ичээн, көрбүөччү… Идэ диэн үөһэттэн уһуйуллан, айдарыллан сүүһүнэн тыһыынчаттан биир эмит киһиэхэ хаалар. Холобура киһи биэс тарбахтаах дии, ол курдук бэһис тарбах – эрбэҕиҥ салайааччы (полководец) оруолун толорор. Ол бэһис киһи, түөрт идэлээх киһиттэн бүтүн ыраахтааҕы, Дыгын, Тэгин эҥин курдук судаарыстыбаны барыларын салайан, салайтаран олорбут. Ол курдук киһи эмиэ биэс салаалаах.

Сир дойду аатын барытын ойууттар ааттаталаабыттар

 

Саха тыла бэй бэйэтиттэн ситимнээх, суолталаах. Туох баар күннээҕи саҥара, кэпсэтэ сылдьар тылбытыгар барытытыгар итэҕэл баар. Саҥарар тылбыт наһаа дьикти, барыта кодовай ааттар.

Чороон – эр киһи символа. Чочуйан оҥорон, эр киһини – Дьөһөгөй оҕотун үөһээттэн түһэрдэхтэрэ дии.

Хомус – дьахтар символа, хомуйан ылан ап хомуһунун мус диэн. Үрүҥ илгэ кутуллан хомус иһигэр кэлэн түстэҕинэ, саҥа төрөөбүт оҕо «ийээ» диэн ытыыра кулун саҥатын дорҕоонугар майгынныыр дуо? Ол аата, саха киһитэ Айыы киһитэ буолан үөһэттэн айыллан түһэригэр тимир уустаах кэлбит буолан тахсар.

Хамыйах – сири-дойдуну алҕаатахха эрэкэ-дьэрэкэ сир дойду иччилэрэ мусталлар, ону хамыйан ылан айах тут диэн буолбатах дуо?

Өймөкөөн – өй мөккүөрэ көн диэн сүгүрүйүү тыл. Үөһээ таҥаралартан сүгүрүйэн көрдөһүү – өй мөккүөрэ көннүн диэн. Өй мөккүөрэ итэҕэл.

Лабыҥкыр – лабаалаах ынырык кыыл диэн сахалыы тыл. Легендата оннук.

Мөҕүл диэн Сунтаар хайатын диэки күрүлгэн баар. Күрүлгэни көрдөххө мөхсөр, сүүрүгүрэр, өҕүллэр. Мөхсөр,  өҕүллэр диэн тыллартан тахсыбатах дуо?

Куйдуһун – куккар уйдаран уһун. Киһи үс куттаах. Өймөкөөҥҥө айаннаан кэлбит ойууттар салгыы ити Индигир үрэх төрдүгэр маҥнай түһэллэригэр атаараары туран эттэхтэрэ дии: куккар уйдаран уһун. Онтукалара Индигир аҥаар хаҥас салаата буоллаҕа.

Индигир – инн (Д) игэр уонна эргиир диэн сэрэттэхтэрэ. Ханнык баҕарар салааҕа киирдэххэ эргийэр буо.

Муома – Муомаҕа тиийиэҥ иннинэ Туруба диэн хас да көс усталаах күрүлгэн таастар бааллар. Аалынан айаннаан иһэн онно моһуогуран тохтооннор моһуоҕурдубут, муомаланныбат диэтэхтэрэ.

Дьүкээбил диэн омук Халыма уонна аллараа Индигир анныгар олорбуттар. Кинилэр кэтэр кухлянкалара дүҥүр курдук. Дүлүҥ. Илии да, атах да көстүбэт гына чукку курдук кэтэн кэбиһэллэр, оччоҕо туохтара ханна баара биллибэккэ хаамар курдуктар. Кинилэр олохторун устатын тухары куруук табаны эккирэтэ сылдьаллар уонна муора кырыытынан, үрэхтэр аллараа өттүлэринэн эргийэ сылдьаллар. Ону дүлүҥ кэрийэр, эргийэр дииллэр. Ол ааттара дьүкээбил – дьүкэгиирдэр диэн тахсар.

Чукча омук. Халыма өттө син-биир дүлүҥ буоллаҕа, саҥалара эрэ атын «чуу-чаа», чукча диэн тахсан кэлэр.

Халыма дьиҥнээх аата Кулума. Бу өрүс курдук бултаах-алтаах буол, онтон кулу матарыма  диэн. Индигиртэн хаалыма диэн.

Кэбиргэнэ диэн Абыйга болуотунан уһуннахтара. Болуоттарбыт кэбирээтилэр, эргэрдилэр, онон манна кыстыахха диэн. Ойуун көрүүлэнэн баран ыйытар: «Ханна? Ап ый. Ол аата Абый диэн тахсан кэлэр. Аны ханна көрүүлэнэбит?Аллараа ыйыахха – Аллайыаха

Харах диэн тылы ырытан көрдөххө, бу хараҕыҥ туохха наадалааҕый, суолталааҕый? Харыстанарга аналлаах, ол иһин харах. Хараҕыҥ суоҕа буоллар онно-манна кэтиллэ, анньылла сылдьыаҥ этэ.

Куртах куурбат аналлаах, биир кэм астаах буолуохтаах, кураанах буолуо суохтаах.

Сир дойду барыта систэн (хребеттэн) саҕаланар. Онтон биир хааппыла уу түһэр, онтон үрүйэ буолар, онтон күөл, онтон алаас, онтон өрүс буолар диэбит курдук. Ол курдук киһи доруобуйата эмиэ сиһиттэн саҕаланар.

Илии сискэр иилиллэ, ыйана сылдьар, ол иһин илии диэн ааттаах.

Атах – аттанаргар бэйэҥ атыҥ, көлөҥ…

Барыта тылбытыгар баар. Тыл иччилээх, саҥа тыыннаах. Саҥа тыына диэн тыыннаах эрэ киһи уруһуйдаан, хамсаан, кыһан, үҥкүүлээн эҥин саҥатын биллэрэр. Ол иһин саҥа тыыннаах дииллэр. Хамсааһыныҥ барыта саҥа. Дорҕооҥҥо таҕыстаҕына, тыл буоллаҕына, иччилээх буолар. Холобура,  биилкэни – бу биилкэ диэн иччилээн кэбистибит. Тоҕо эрэ бу биилкэни ньуоска диэбэппит дии.

Биһиги тыл үөрэхтээхтэрбит тыл иччитин булан баран тутатына поэма дуу, тугу дуу суруйаары гыналлар. Оннук буолбатах. Абааһы дуу, туох дуу курдук. Үчүгэйи сырдык күүс курдук саныыллар…

Оҕо эрдэхпиттэн күннээҕи олоҕу наар утарабын

 

Биһиги саҕана оскуолаҕа ойуун куһаҕан дииллэрэ. Ону мин ойуунтан үчүгэй киһи суох. Кини үҥкүүһүт, ырыаһыт, быраас, борокуруор… Бары киниттэн эрэ тутуллан олоробут диирим. Онтон  Кулаковскайы оннук-маннык дииллэрин эмиэ утарбытым. Оннук наар утара сылдьабын. Дьиибэ баҕайы.  Хомуньуустары олоҕу искусственно оҥорон көрдөрөллөр диэн уруккаттан сөбүлээбэппин. Баҕар, баай төрүттээх буолан буолуо…

Кыыл-сүөһү миграцията диэн баар. Ол аата сирдьит кыыл баар. Дьоҥҥо эмиэ дьону батыһыннарар бастыҥ дьон хайаан да бааллар. Толкуйдуур дьону кэтээн көрдөххө, кинилэр төрдүлэрэ былыргы баайдар, кулубалар, ойууттар эҥин. Ньурба эҥээр дьону сирдиир Боһууттар диэн салайааччы аймахтар элбэхтэр. Тус-туспа улуустарга гены баһыйар удьуор күүстээх итинник дьон бааллар.

Төрүччүбүт.

 

Биһиги эһэбитинэн Ньургуллар диэммит. Хос эһэбитинэн Тыыллардарбыт. Дьиҥ былыргы төрдүбүтүнэн Бордуулаахтарбыт. Аны хаһыс эрэ көлүөнэҕэ дылы син биир ийэ да, аҕа да ууһунан удаҕаттар, ойууннар баран холбоһон ыал буолаллар  эбит. Ол аата гены сүтэримээри.

Биһиги кырдьаҕас сүүһүттэн тахсыбыт эбэлээх этибит. Таһырдьа тахсан баран, сулуһунан дьыл кэмин, халлаан туругун олус бэркэ быһааран кэпсиирэ. Билиҥҥи погоданы сылыктыыр дьон курдук, барытын билэр, кэпсиир этэ. Үкчү ити Крымтан кэлэ сылдьар нуучча дьахтар Александра курдук. Ханнык эрэ Үргэл хайдах эрэ барбыт, Чолбону кытары хайдах эрэ ааспыт, Хотугу сулус эҥин диэн. Ону биһиги бу эмээхсин түөһэйээри гыммыт диэн букатын наадыйбат этибит. Кини араадьыйаттан, учуонайдартан ордук тугу билиэҕэй диэн. Дьиҥинэн барыта наада эбит. Эбэбит хаһан даҕаны хотуобай таҥаһы кэппэт этэ. Наар миэтэрэбэй таҥастан бэйэтэ тиктибит таҥаһын эрэ кэтэрэ. Бу аптаах таҥас диэн быраҕан кээһэрэ.

Бастаан Сэбиэскэй былаас эстибитин саҕана инопланетяннар кэллилэр диэн аймалҕан кэмигэр биһиги эбэбит халдьаайы дьоно кэллилэр, арак ыарыы турда эҥин диэн тыллаах этэ. Барытын билэр эбит. Эбэбит 89 сыллаахха өлбүтэ.

Хаан син биир суураллыбат эбит

 

Эбээм төрдүн хаһан-хаһан баран аҕыйах сыллаахха эрэ билбитим. Нуучча кэлиэн иннинэ мантан Кириэс Халдьаайыга кыыс сүктэн барбыт эбит. 60 сааһыгар дылы оҕоломмотох. Алта уон сааһын туоларын саҕана иһэ улаатан барбыт. Ону испэр абааһы киирдэ диэн оҕонньоругар ытаан-соҥоон ойууну ыҥырарыгар көрдөспүт. Оҕонньоро Дьааҥы хапсыһыытыттан, Боруулаах диэкиттэн дуу, Хаас ойууну  аҕалтарбыт уонна көрүүлэппит. Ойууммут эдэр эбит. Хаас ойуун көрүүлэнэн баран, сэттэ уоннаах оҕонньортон толлор буо, адьас аан аттыгар куотарын бэлэмнэнэн баран: «Оҕонньооор, эмээхсиниҥ хат буолбут», – диэбитигэр оҕонньор өһүргэнэн тэллэҕин анныгар укта сытар батаһынан сиирэ-халты ааҥҥа турар Хаас ойууну бырахпыт. Ойуун эппит тылын мэктиэлээри оҕонньору кытары моһуоктаспатах. Эмээхсин иһэ улаатан иһэр үһү. Адьас өлөр буоллум, дойдубар Өймөкөөҥҥө илт диэн оҕонньоругар туруорсубут. Дойдутугар кэлэн алта уонун туоларыгар олунньуга уол оҕону төрөппүт. Оҕонньор Хаас ойууну табанан тиэйтэрэн аҕалбыт: «Бырастыы гын, санааҕар тутума, сыыһа быһыыламмыппын. Көрүүлэммит оҕоҕун бэйэҥ сүрэхтээн, аатта биэрэн бар», – диэн  көрдөспүт. Ону Хаас ойуун бу оҕо толору дьоллоох оҕо буолуо, ол гынан баран кута түспүт сиригэр дойдутугар олохсуйуохтаах диэбит. Ол иһин Томпоҕо, аҕыйах дьиэлээх Ынахсыт диэн сиргэ төттөрү көһөн барбыттар. Оҕонньор кырдьар сааспар төрөппүт соҕотох оҕом диэн отойун атаахтаппакка боотурдук ииппит. Оҕоттон ураты тэтиэнэх, улахан оҕо эбит. Сытыы, барбыт-кэлбит, мэник. Оҕонньор сылгы, оҕус аттыыр идэлээх эбит. Уолбут уон икки сааһыгар биир сайын дьоно оттуу барбыттарын кэннэ, аҕатын быһыччатын ылан тиэргэҥҥэ сытар атыыр оҕуһун тутан аттаан кэбиспит. Аҕам кэллэҕинэ өлөрүө диэн уол Алдан кытыытыгар  үөс хоруу, талахтаах сиргэ киирэн саһан хаалбыт. Икки күнү быһа саһан сыппыт. Үһүс күнүгэр тахсыбытыгар Алданы таҥнары устан икки туос тыы иһэр эбит. Кини сытар кытылыгар тиксибиттэр, чэй өрүммүттэр. Уол аччык буолан ол дьоҥҥо тахсыбыт. Биир саха, икки нуучча хаһааҕа. Сахаҕа алдьархайы оҥорбутун уонна онтон сылтаан кыһалҕаҕа киирбитин туһунан субу маннык кэпсээн биэрбит: «Биир атыырдаахпытын аттаан кэбистим, чугаһынан атыыр суох. Онон мин ханна да барбытым син-биир. Уопсайынан, дьиэбиттэн барабын, хойут биирдэ кэлиэм», – диэн. Саха хаһаах дьонугар тылбаастаабытын кэннэ, биир нуучча уолтан ыйыппыт: «Эн Күн ыраахтааҕыны көрүөххүн баҕараҕын дуо?» Ону  уол утары туруорсааччы буолбут, субу сиргэ төттөрү аҕалан биэрэр буоллаххытына барсабын диэбит. Икки сыл буолан баран биэрэгэр төттөрү аҕалан түһэрбиттэр. Уолбутун Хаас ойуун киэҥ сири тэлэһийэн сырыттын, уруута-аймаҕа тэнийэн сабардаатын диэн Сабара диэн ааттаабыт эбит. Ол кэмҥэ императрицанан Елизавета олорбут. Кыһыл көмүс грамотаҕа маннык уон икки саастаах Сабара диэн ааттаах инородец кэлэн барда диэн суруйан биэрэн ыыппыт. Ол уол оҕо тоҕус уол оҕоломмут. Сэттис уолун төрүүрүгэр христианскай ааты биэрбиттэр – Дьэкиимэп Хабырылла диэн. Киниттэн Федот диэн биһиги эбэбит аҕата төрөөбүт. Сэбиэскэй былаас саҕана Хабырыллаттан ити грамотаны булан былдьаан ылбыттар, бэйэтин накаастаан өлөрбүттэр…

Биһиги ол алта уончатыгар төрөөбүт кырдьаҕас эмээхсинтэн тэнийэн барбыт дьикти удьуорбут. 16-17 үйэҕэ Өймөкөөнтөн барбыт кыыс оҕото Сабара буоллаҕа. Томпо Дьэкиимэптэрэ бары да айылҕаттан туспа көрүүлээх-истиилээх  дьоннор быһыылаах. Дьэкиимэп Гаврил Прокопьевич диэн Алдан, Кулаар бастакы көмүһүн булбут киһи. Кини үөрэҕэ суох киһи тааһы кытары кэпсэтэр эбит…

Духовность, культура, религия

Дух – тыын. Киһи киһитинэн киһини киһи гыммыта диэн. Эн хайдах тыыннааххын да, оннук тыыны иҥэрэҕин. Сэрииһит ииппит киһитэ сэрииһит, балыксыт ииппит киһитэ балыксыт… Хайдах таһымнаах да оннук тыыннааҕы иитэн таһаарар..

Культура – кут туурата. Культураҕа сиэр-майгы барыта киирэр. Киһи бэйэтин хайдах дьоҥҥо көрдөрөрө уонна дьоҥҥо бэйэтин хайдах ылыннарара.

Религия диэн идеология. Хайдах гынан дьону албыннаан  харчы оҥорбут, киһиттэн ордугун ылбыт  киһи диэбит бастакы предпринимателлэр, түөкүттэр. Коммунизм да, фашизм да, религия да бары биирдэр. Ханнык эрэ төрүт ыраах идеологияны киһи төбөтүгэр программалаан кэбиһэллэрэ олоххо баар суол. Коммунизм тутаары үлэ бөҕөнү үлэлээ да үлэлээ…

Олоҕу түөрт үктэл  айгыратта

 

– Религия дьон өйүн-санаатын хайдах бутуйарын бэйэҕит билэҕит.

– Парижскай коммуна – дахтары эр киһини кытары биир бырааптан баран, дьахтары үлэлээх оҥороору, оҕолору төрөппүттэн арааран, былдьаан ылан сестра милосердия эҥин оҥорбуттара. Айылҕаҕа ханнык баҕарар тыһы оҕотун бэйэтэ иитэр. Киһи эрэ оҕотун, үөрэхтээх оҥороору, атын киһиэхэ ииттэрэр. Ийэттэн-аҕаттан ордук, атын ханнык эрэ үрдүк үөрэхтээх туора киһи, хайдах сатаан иитиэҕэй?

– Бытыктаах оҕонньоттор коммунизмнара, социализмнара.

– Харчыны таҥара оҥостооччу еврейдэр.

Дьиҥ чахчы кыһалҕа итэҕэлэ эрэ олохпутун уларытыан, көннөрүөн сөп. Билиҥҥи Украина сэриититтэн Арассыыйаны бары өттүттэн кыпчыйаннар дьон өй-санаата уларыйыан сөп.

Дьиҥинэн, билиҥҥи киһи өйө-санаата, толкуйа аччык. Төбөбүтүгэр туох да суох, мэйиибит аччык. Бэйэбит толкуйбут суох. Онтон аччык өйгө-санааҕа, куртах кураанах буолан аччыктаатаҕына дьэ, улахан иэдээн буолар. Ол иһин Арассыыйаҕа тыа хаһаайыстыбатагар киһи бэйэтэ аһы-таҥаһы оҥорон таһаарыы боппуруоһугар болҕомто ууруллуохтаах.

Дьон-сэргэ аан дойду сэриитэ буолаары гынна диэн куттаммыта ыраатта: Сирия, Косово, Ирак сэриилэрэ… Төрүт сэрии буолуо суоҕа. Ити сымыйанан дьону аралдьытыы, албыннааһын эрэ.

Дьиҥнээх сэрии барбыта ыраатта. Бара турар.  ДНК уонна гормональнай сэрии. Киһи аймаҕы соруйан аччатыы. Дьахтар гормонун эр киһиэхэ пиибэнэн, доширагынан иҥэрдилэр… Дьахтар дьахтары, эр киһи эр киһини кытары олордо. Бу түөрт киһиттэн ким да төрөөбөт. Нэһилиэнньэ аччаата.

Хайдах куурусса бөтүүгэ суох сымыыттыахтааҕый? Инкубатордар программаламмыт сымыыттарын сиибит. Куурусса нөҥүө сэрии бара турар. Атыыра суох сымыыттыыр куурусса нөҥүө. Дьикти буолбатах дуо?

Сотору дьахталлар эрэ ордон хаалан биир Жириновскайы туруоран баран  үллэстиэхтэрэ: кимиэхэ эрэ холун эбэтэр хонноҕун этэ, кимиэхэ эрэ буута диэбит курдук. Үүт-үкчү Амазонкалар курдук буолуохтара. Ити барыта олоххо баар. Ол иһин дьахтары аймах дииллэр. Эр киһи иннинэ дьахтар кэлбит. Эр киһи үөһэттэн түһэригэр дьахтар сиргэ баар этэ. Эр киһи үөскээтэҕин аайы өлөрөн иһэллэрэ буолуо дуу? Баҕар эр киһи иммунитета тулуйбата буолуо. Буолуон сөп.

Таптал, итэҕэл, эрэл

 

Таптал, итэҕэл, эрэл диэн үһүөн бииргэ сылдьаллар. Хайалара бастакы буолуохтааҕый дии саныыгыт? Мин санаабар таптал.

Таптал – таба тал.

Итэҕэл диэн тылтан наһаа дьиибэргиибин. Ииттэргэ бэйэҕэ эрэл диэн буолуо.

Онтон эрэл. Бэйэҕин бэйэҥ эрэ өйгүнэн-санааҕынан ииттэҕин. Толкуйуҥ босхо буолуохтаах, көҥүл. Тугу эмит оҥоруоҥ иннинэ ырытан, толкуйдаан көрөҕүн. Киһи төһө улааттаҕын аайы көрүүтэ таһымынан уларыйан иһэр. Олох диэн мээрэй. Иһэр-аһыыр буоллаҕына төттөрү түһэр.

Киһи киһиэхэ тапталыгар олоҕун устатын тухары үс үктэллээх таптал баар дии саныыбын.

– Оҕо сааска маҥнайгы имэҥ, эт-сиин таптала (физическая страсть) – дуоһуйаары таптыыгын. Кыыл таһыма. Атыыр, тыһы диэн.

– Истиҥ таптал. Төрдүгүн-уускун тэнитээри  искэр, иҥэрэн, иитиэхтээн, тилиннэрэн таптыыгын.

– Кырдьар  сааскар өйгүнэн, санааҕынан толкуйдаан духовнай  таптал.

Биитэр үһүөн бииргэ буолуохтарын сөп.

Саха дьикти омук

 

Бу сайын кэлэн барбыт археолог учуонайдар сыаллара-соруктара диэн нуучча кэлиэн иннинээҕи саха туругун чинчийээһин. Былыр саха ханнык ыарыыттан өлөр эбитий диэн.   Тоҕо диэ? 17 үйэҕэ дылы сахаҕа туберкулез, сифилис, оспа, проказа ыарыылар төрүт да суохтар этэ.

Бу сыстыганнаах ыарыыны, эстиини-быстыыны барытын нуучча аҕалбыта. Нуучча кэлбитин кэннэ маассабай өлүү буолбута. Онтон баара-суоҕа биир үйэ иһигэр сахалар бу ыарыыларга бас бэримммэт буолан хаалбыт туох дьикти омугай, иммунитеттара туохтан күүһүрэр  диэни үөрэтэбит, – диир француз.

Бобуулаах барыта күндү  диэбит курдук, аны саха ахсаана хаһан да элбээбэт. 500 тыһыынчаттан элбээри гынныбыт да репрессия хатыланар.

Өй Мөккүөрүн олоххо араас көрүүлэрин, билиилэрин истэ олорон биири бэлиэтээбитим. Кини кэпсиирин быыһыгар «наһаа дьиибэ, дьикти, дьиктиргиибин…» диэн тыллары бэйэтэ-бэйэтиттэн сөҕөр курдук саҥарара киһини өссө умсугутан иһитиннэрэр, ис-иһин ситэри билиэх санааҥ сытыырхайар. Төһөнөн сэҥээрэҕин да соччонон толкуйуҥ тобуллар диэн маны этэн эрдэхтэрэ…

Источник: журнал “Кистелен кюс”.

 

 

 

 

 

Оставить комментарий

Войти с помощью: