Skip to content

АНОНС

Открылся канал нашего портала в Ютубе - Канал «Якутия. Образ будущего»

Дойдубут Саха сирэ – билиҥҥитэ, кэскилэ – санаабытын уллэстиэҕиҥ, этиҥ тыыныаҥ!

От редакции: предоставляем статью нашего эксперта Николаева Алексея Спиридоновича.

19.11.2015

Туймаада хаһыакка эҥин араас дьон: холобур Егор Сергеев, Гаврил Васильев, Владимир Бурцев, Роман Егоров, Максим Сибиряков онтон да атыттар, эҥин араас темаҕа этэн тыынан суруйан аххан биэрэллэр да, хомойуох иһин аҕа баһылыктарбытыттан, Ил-Тумэн депутаттарыттан, тэрилтэ салайааччыларыттан харда эппиэт, туох эмэ учугэй куһаҕандиэн быһаарыы суох. Дьэ дьиибэ.Саха радиота да-тыыммат,телевизор да көрдөрбөт,хаһыаттар да суруйбаттар.Дьэ билигин Ил-Тумэҥҥэ Тыа сирин сайыннарыы туһунан саҥа Сокуон барыла, правительствоттан киирэн дьүүлгэ таҕыста.Сокуон барылыгар, наһаа государствоҕа,государственнай тэрилтэлэргэ сигэнии-эрэнии баар-бу саарбах соҕус буолара буолуо. Холобур “Алроса” , “Сургут Нефтэгаз”, “ЯТЭК”, “ЯкутЗолото”, “ЯкутУголь” – бэйэлэрин дохуоттарыттан, барыыстарыттан уллэстиэхтэрэ диэн эрэнии олох тутах-быстах санаа, бэйэҕэ эрэниэххэ, суоттаныахха наада. Аны ити эҥин араас сирдэртэн араас омук боруода сүөһүлэри аҕалыы , аныгы удобстволаах хотоннору тутуу билиҥҥи бириэмэҕэ эрдэ уонна ороскуотун кыайан саппат дьаһаллар.

1950-70 сс. нэһилиэк аайы бэйэтигэр колхоз, эбэтэр отделениелэр баалларын ама умна оҕустаххытый, нэһилиэк олохтоохторо колхозка, отделениеҕа улэлээн, улэ кунэ, кэлин харчынан хамнас, аахсаллара ол таһыгар ыал барыта бэйэтэ кэтэх хаһаайыстыбалаах , уһаайбаларыгар хортуоска оҕуруот аһа ысталлара. Аныгы дьон наһаа техникаҕа убанан хаалла, онтуҥ биир литрэ бензин, солярка сыаната биэс уон солкуобай, электроэнергиеҥ, гааһыҥ уонна хантан барыстаах улэ кэлиэй. Биһиги поколение 1960  с. оскуоланы бутэрэн баран колхоз производствотыгар 3 сыл улэлээн баран уөрэххэ киирэн бары урдук уэрэҕи бутэрбипит-кыргыттар дояркалаабыттара, мин оҕуһунан уу баспытым, табаарыһым атынан от тиэйбитэ. Биһиги санаабытыгар билигин урукку схеманан колхозтары нэһилиэк аайы, эбэтэр аныгылыы тыа хаһаайыстыбатын кооперативтарын тэрийдэхпитинэ эрэ тыабыт сирин олохтоохторун улэлиир,хамнастыыр кыахтанабыт, ынахпытын, сылгыбытын элбэтэбит,сирбитин уоппутун туһаҕа таһаарабыт, ону өйдуөх тустаахпыт. Сунтаардар Кириэстээх кооперативнай хаһаайыстыбатын улэтин опытын уөрэтэн, чинчийэн эбэн, көҕурэтэн Республика урдунэн тэнитэр киһи хайдах буолуо этэй диэн баҕа санаа баар. Маны тыа хаһаайыстыбатын министерствота, улуустар администрациялара суруннуллэрэ сөп буолуо этэ. Маны олоххо киллэрэргэ, аҕа баһылыктарбыт, депутаттарбыт,ученайдарбыт төбөлөрун хамсаталлара, уһукталлара,дьоннорун-норуоттарын туһугар кыһаллара суурэллэрэ-көтөллөрө ирдэнэр.Умнуо суохтаахпыт биһиги өбугэлэрбит 20 уйэ саҕаланыытыгар хайдах оҕус , ат көлөлөрунэн туһанан төһөлөөх ынах сылгы суөһуну, даже бурдук ыстан аһаан-сиэн олорбуттарын. Биһиги тыабыт хаһаайыстыбатын министерствота биһиги санаабытыгар туохха-да сөбө суох политиканы ыытар. Холобур саха төрут боруода суөһутун кэлии кыһына суох дойдуларга уөскээбит боруода суөһулэриниэн уларытыы, аныгы таас дьиэлэр курдук удобстволлах сливтээх,автомойкалаах,душтаах,туалетаах хотоннору тутан эдэр ыччаты мэҥиэлиир уһу,бу олоххо хайдах да киирбэт фантазия. Тыа хаһаайыстыбатын научнай-исследовательскай института баар диилэр. Тоҕо эрэ баара суоҕа биллибэт. Кэллиҥҥи 30 сылга мин 2 илиим тарбаҕа тийбэт, М.Е.Николаевтан саҕалаан министр уларыйда.Кырдьаҕас тыа хаһаайыстыбатыгар уонна салайар партийнай улэҕэ улэлээбит ветераннар этэллэринэн тыаҕа колхозтары, крестьянскай улахан кооперативтары нэһилиэктэринэн тэрийии дьону кыра да буоллар хамнастаан улэ миэстэтэ таһааран ким доярка,сылгыһыт,механизатор,оҕуруотчут улэтигэр сыстыахтарын наада. Бу эппит проблемабын,дойдум дьоно толкуйдааҥ,туруоҥсуҥ. Өйдөөҥ норуот кууһэ көмуөл кууһэ. Э.Б.Березкин бу саҥа закоҥҥа проега ханна баарый, тоҕо уопсай дьуулгэ тахсыбатый?

Бары билэргит курдук Саха Сирэ Россия5а саамай эҥин-араас элбэх сир баайдаах дойдунан биллэр,ол гынан, баран киһи кыһыйыах дотационнай (а.э.  умнаһыт) регионунан биллэр. Холобур Сургут Нефтегаз компания Тюмень уобалаһын Сургут куоратыгар регистрациялаах буолан нолуогун харчытын онно туһэрэр дииллэр.  Маны утарса сатаабыт А.Максимов урукку Саха Нефтегаз ГД хаалла  сытар.Аны туран Илин эҥээрдэр кураанаҕы куолулаан ГПЗ( газо перерабатывающий завод) тутулларын утаран көмус кытахтан төкунуйдулэр, төһөлөөх уп-харчы киириэхтээх, улэ миэстэтэ тахсыах этэй. Хата ону ойдөөх дьон Амурдар олордон ыллылар, билигин Амур өрус биэрэгэр бу тутуллуохтаах ГПЗ базатыгар куорат тутан эрэллэр уһу. Ыраах барбакка “Анабыр Алмазтара” компания Анаабыр улууһугар базаланан бу саамай ыраах хоту улуус кэлиҥҥи сылларга аһара тубуста, кыаҕырда. Аны быйылгыттан бу компания Өлөөн улууһугар киирэн эрэр, эмиэ сыл саҕаланыытыгар утарсыы бөҕө буолан истэҕинэ, өйун өйдөөх компания салалтата бэйэлэрин вертолеттарынан улуус, нэһилиэктэр салалталарын, депутаттарын тиэйэ сылдьан бэйэлэрин обьектарын илэ-харахтарынан көрдөрөн туран быһааран биэрэн улуус олохтохторун сөбулэҥин ылан билигин улэлээн хамсаан эрэллэр. Иккис холобур кэлиҥҥи 10 сылга “Алроса Нюрба” Нюрба куоратыгар базаланан билигин атын Нюрба буолбут, эҥин араас социальнай (таас вариант) обьектар тутуллубуттар, уулуссалара барыта асфальт буолбут, автобустар, таксилар таах куорат курдук элэҥнэһэн олороллор, эдэр ыччакка улэ миэстэтэ бөҕө тахсыбыт.

Биһиги правительствовыт Илин Эҥэр сайдыыта программатын кыайан көмускээн олоххо киллэрбэтэҕэ аһара хомолтолоох.

Билигин тыаҕа Саха омук суруннээн төрөөн уөскээн олорор туолбэлэригэр эдэр ыччат улэтэ суох буолла, бары куораты,улуус киинэрин булар буолла диэн ытыыбыт соҥуубут. Маны туоратарга ыччаты промышленноска, тутууга, транспортга сыһыаран, уэрэтэргэ,улэлэтэргэ култуөнээх улэ, агитация барбат. Улуустар салалталара, эдэр ыччат отделлара бу проблемаҕа харахтарын далын быраҕан, тэрийэр улэни ыыталлара бугуҥҥу олох ирдэбилэ буолла. Промышленноска ,тутууга, транспортка, атыыга-эргиэҥҥэ сурунээн кэлии дьон улэлиирэ мэлдьэх буолбатах. Билиҥҥи бириэмэҕэ, урдук уорэх дипломнаах ыччат идэтинэн кыайан улэ булбат, хата ол оннугар араас курстар, СПТУЛАР, Профтех училищалар программаларынан боростой рабочай профессиялар-слесарь,сварщик,токарь,механизатор,каменщик,сантехник идэлэрэ ордук наадалара ирдэнэр буолла.Өтөрунэн бутун Россия урдунэн олохпут чэпчиир, сайдар чинчитэ көстубэт,онон Сахалар бары тумсэн иннибитин-бодобутун тардынан,олох ыарахаттарын ситиһиилээхтик туоруур курдук оҥостуоҕуҥ диэн ыҥырабын.

                                                                                        Улэ ветерана. Өлөксөй

                                                                                                                    г.Якутск

Оставить комментарий

Войти с помощью: